Ekrandan süfrəyə uzanan təhlükə

Uşaqlar televiziya və internet ekranlarında gördüklərini təkcə izləmirlər onu nümunə götürür, təqlid edir, tələb edirlər.

Son illərdə reklam bazarını müşahidə etdikdə görürük ki, bəzi qida və içki markaları uşaqları hədəf alaraq qeyri-sağlam, lakin cazibədar məhsulları geniş şəkildə təbliğ edirlər. Bu reklamlar yalnız satışı artırmır, həm də uşaqların gələcək sağlamlığını təhdid edir.

Reklamçılar yaxşı bilirlər ki, bir uşağın istəyini rədd etmək valideyn üçün asan deyil. Bu səbəbdən də uşaq psixologiyasına uyğun hazırlanmış reklamlar rəngli animasiyalar, sevimli qəhrəmanlar, hədiyyəli kampaniyalar şüuraltı olaraq uşağın istəyini formalaşdırır.

Uşaq məhsulu deyilən bir çox qida məhsulu çipsilər, qazlı içkilər, şəkərli səhər yeməkləri, enerji verən batonlar və s. çox vaxt duzlu, şəkərli və ya doymuş yağlarla zəngin olur. Amma bu məhsullar "enerji verir", "gümrah edir", "dostluq gətirir" kimi mesajlarla təqdim olunur.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) məlumatına görə, reklamlar uşaqlarda artıq çəki və piylənmə riskini artıran əsas səbəblərdəndir. Azərbaycanda da son illərdə uşaq piylənməsi halları artır. Rəsmi olmayan müşahidələrə görə, məktəblilərin təxminən 10-15%-i artıq çəki və sağlam olmayan qidalanma ilə bağlı problemlər yaşayır.

Azərbaycanda reklamlarla bağlı etik və hüquqi çərçivə olsa da, uşaq reklamlarının nə dərəcədə monitorinq olunduğu mübahisəlidir. Televiziyada və xüsusən də YouTube kanallarında yayımlanan yerli kontentlərdə şəkərli və zərərli məhsulların reklamı açıq-aşkar yer tutur. Məsələn, bəzən uşaq blogerlər vasitəsilə reklam olunan məhsullar heç bir etik xəbərdarlıq olmadan təqdim edilir. Halbuki inkişaf etmiş ölkələrdə bu tip reklamlara məhdudiyyətlər tətbiq olunur.

Bugünkü rəngli, musiqili, cazibədar reklam sabahki şəkərli xəstəliklərin səbəbi ola bilər. Təkcə bir məhsulu yox, bir nəsli zəhərləyə bilər.

Əgər reklamlarla uşaq düşüncəsi formalaşırsa, o zaman reklam etikası da qanun qədər önəmli olmalıdır.

Leyla Mirzə