Ekspertdən sərt açıqlama: “Təhsil sisteminin ən böyük düşməni...”

Məktəblərdə siniflərin dərsə eyni vaxtda başlaması hər gün həm məktəb daxilində sıxlığın artmasına, həm də şəhər yollarında tıxacların yaranmasına səbəb olur.

Bu problemlərin qarşısını almaq üçün dərs saatlarının tənzimlənməsi kimi həll yolları təklif olunur. Lakin bu məsələdə təkliflər hələ də reallaşdırılmayıb.

Bəs niyə məktəblərdə siniflər üçün dərs saatları fərqli vaxtlarda başlamır?

Mövzu ilə bağlı “Cebheinfo.az”-a açıqlama verən təhsil eksperti Kamran Əsədov bildirib ki, dərslərin eyni vaxtda başlaması şəhərdə sıxlıq və təhlükəsizlik problemi yaradır:

“Məktəblərdə dərs saatlarının bütün siniflər üzrə eyni vaxtda başlaması illərdir ölkənin ən ciddi sosial və infrastruktur problemlərindən birinə çevrilib.

Hər səhər paytaxtda yüz minlərlə şagird və valideyn eyni vaxtda yola çıxır, nəticədə həm məktəb binalarında, həm də şəhərin əsas küçələrində sıxlıq yaranır.

Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, yalnız Bakıda 300 mindən çox şagird səhər saat 8:00–8:30 aralığında məktəbə gəlir. Bu, bir tərəfdən məktəblərin giriş-çıxışında təhlükəsizlik risklərini artırır, digər tərəfdən isə ictimai nəqliyyatda və avtomobil yollarında pik yüklənməyə səbəb olur.

Halbuki dərslərin mərhələli şəkildə başlaması həm məktəb daxilində sıxlığı azalda, həm də şəhərin nəqliyyat sisteminə müsbət təsir göstərə bilərdi. Normativ-hüquqi baza bu məsələnin həllinə imkan verir.

“Təhsil haqqında” Qanunun 13-cü maddəsində açıq şəkildə göstərilir ki, tədris prosesinin təşkili forması və rejimi təhsil müəssisəsinin səlahiyyətləri çərçivəsində müəyyən edilə bilər. Nazirlər Kabinetinin “Dövlət və bələdiyyə tərəfindən yaradılan ümumi təhsil müəssisəsinin Nümunəvi Nizamnaməsi”ndə də məktəb rəhbərlərinə dərs cədvəllərinin çevik planlaşdırılması hüququ verilir”. 

Onun sözlərinə görə, qanun imkan versə də, mərhələli dərs modelinin tətbiqi idarəetmə iradəsinin yoxluğu səbəbindən gerçəkləşmir:

“Yəni qanun məktəblərə dərs saatlarını müxtəlif siniflər üzrə tənzimləmək imkanı yaradır. Amma bu hüquq praktikada istifadə olunmur.

Çünki Elm və Təhsil Nazirliyi sistemli addım atmır, nə maarifləndirmə aparır, nə də pilot məktəblərdə belə bir modeli sınaqdan keçirir. Nəticədə qanunun verdiyi imkanlar kağız üzərində qalır.

Müsbət tərəf odur ki, əgər siniflər fərqli vaxtlarda dərsə başlasa, məktəblərdə eyni anda yaranan sıxlıq azalacaq, valideynlərin uşaqları məktəbə gətirməsi daha rahat olacaq, nəqliyyat yükü isə şəhərə paylanacaq.

Bu, təhsil keyfiyyətinə də müsbət təsir göstərə bilər, çünki şagirdlər sıxlıqdan və gərginlikdən azad olunaraq dərsə daha sakit şəraitdə başlayacaqlar. Dünyada bu model çoxdan tətbiq olunur.

Məsələn, Sinqapur, Yaponiya, Cənubi Koreya və Türkiyədə bəzi məktəblər mərhələli dərsə başlama modeli ilə fəaliyyət göstərir və nəticədə səhər pik saatlarında nəqliyyat sıxlığı əhəmiyyətli dərəcədə azalır.

Mənfi tərəf isə yalnız idarəetmə iradəsinin olmamasıdır. Bu dəyişiklik əlavə maliyyə və ya resurs tələb etmir, sadəcə cədvəl və təşkilati işlərdə yenilik tələb edir. Amma Elm və Təhsil Nazirliyi bu məsələyə diqqət yetirmir. 

Nazirliyin fəaliyyəti qrant layihələrinə, formal hesabatlara və vitrin tədbirlərinə yönəlir, cəmiyyətin gündəlik həyatına təsir edən real problemlərin həlli isə kənarda qalır. Bu səbəbdən valideynlər hər gün eyni problemlə üzləşir, amma dövlət qurumu bu barədə heç bir plan və proqnoz açıqlamır”.

Ekspert qeyd edib ki, təhsildə real problemlər diqqətdən kənarda qalır, nəticədə sistem dərin böhran yaşayır:

“Müqayisə aydın şəkildə göstərir ki, dünyanın inkişaf etmiş ölkələrində məktəbin tədris rejimi şəhərin infrastruktur planlaşdırması ilə uzlaşdırılır.

Bizdə isə nəqliyyat, məktəb və valideyn axını bir nöqtədə toqquşur. Əslində bu məsələni həll etmək üçün pilot məktəblərdə mərhələli dərs başlama sistemi tətbiq edilə bilərdi.

Əgər nəticələr uğurlu olsaydı, bütün ölkəyə yaymaq mümkün idi. Amma Elm və Təhsil Nazirliyi illərdir bu barədə danışmaqdan başqa heç bir addım atmır. Dərs saatlarının tənzimlənməsi dərhal gündəmə gətirilməli, paytaxt məktəblərində mərhələli dərs rejimi tətbiq olunmalı, nəticələr isə ictimaiyyətə açıqlanmalıdır. Əks halda, sıxlıq və tıxac problemi ildən-ilə daha da böyüyəcək, valideynlərin və şagirdlərin gündəlik həyatı daha da çətinləşəcək. 

Elm və Təhsil Nazirliyinin fəaliyyətsizliyi, planlarının və proqnozlarının olmaması bu sahəni tamamilə böhran vəziyyətinə gətirib çıxarır.
Nazirlik qrantları göyə sovurur, nəticəsiz layihələr həyata keçirir, amma cəmiyyətin real problemlərini həll etmir. Bu yanaşma ölkədə təhsilin nüfuzunu məhv edir və insanların təhsilə marağını azaldır. Təhsil sisteminin ən böyük düşməni məhz bu məsuliyyətsiz idarəetmədir”.

Gülər
“Cebheinfo.az”