Enerjidən dataya: Azərbaycanın iqtisadi transformasiyası Şərh

“Prezident İlham Əliyevin yerli televiziya kanallarına verdiyi son müsahibə Azərbaycanın qarşıdakı beş il üçün iqtisadi inkişaf trayektoriyasına dair aydın və sistemli strateji çərçivə ortaya qoyur. Müsahibədə səslənən mesajlar göstərir ki, rəsmi Bakı artıq təkcə post-münaqişə mərhələsini deyil, post-neft və post-tranzit mərhələsini də planlaşdırır. Sülh gündəliyi, investisiya mühiti, Orta Dəhliz, enerji transformasiyası və insan kapitalı bir-birindən ayrı deyil, vahid iqtisadi modelin elementləri kimi təqdim olunur”.

 Bunu Ölkə.az-a açıqlamasında  Milli Məclisin deputatı Tahir Mirkişili deyib.
Onun sözlərinə görə, bu strateji çərçivəni nəzərə alaraq demək olar ki, 2026–2030-cu illərdə Azərbaycanın iqtisadi inkişafının əsas lokomotivi yaşıl enerji ilə qidalanan rəqəmsal-infrastruktur sektoru olacaq.

Sülhün iqtisadi dividendi və kapitalın davranışı
“Müsahibədə xüsusi vurğulanan məqamlardan biri Vaşinqtonda paraflanmış sülh sazişinin iqtisadi nəticələridir. Sülh təkcə siyasi sabitlik deyil, kapital üçün risk qiymətinin aşağı düşməsi deməkdir. Uzunmüddətli və yüksək kapitallı layihələr, xüsusilə də enerji, data mərkəzləri və rəqəmsal infrastruktur sahəsində riskin azalmasına həssasdır.
Bu kontekstdə ABŞ-la münasibətlərdə strateji tərəfdaşlıq üzrə yeni mərhələnin açılması təkcə ikitərəfli xətt deyil. Bu, beynəlxalq investorlar üçün “siqnal effekti” yaradır. ABŞ kapitallı layihələrin daxil olduğu ölkələr avtomatik olaraq daha etibarlı və proqnozlaşdırılan bazar kimi qəbul edilir”, - o qeyd edib.

Orta Dəhliz: fiziki tranzitdən rəqəmsal platformaya
Deputat əlavə edib ki, Orta Dəhlizlə bağlı Prezidentin vurğuladığı Çin faktoru məsələyə daha geniş baxmağı tələb edir: “Orta Dəhliz artıq təkcə yük daşınması marşrutu deyil. Bu dəhliz fiber-optik xətlərin keçdiyi,data axınlarının yönləndirildiyi, rəqəmsal ticarət və e-gömrük sistemlərinin qurulduğu regional rəqəmsal platformaya çevrilmək potensialına malikdir.
Yeni dəmir yolu marşrutlarının maliyyələşdirilməsi və daşımaların artması logistik həcmi böyüdür, lakin ən yüksək əlavə dəyər məhz logistikanın rəqəmsal qatında yaranır. Bu isə marşrut optimizasiyası, risk qiymətləndirməsi, sığorta/fintech həlləri, real-time izləmə, elektron sənədləşmə və gömrük inteqrasiyası deməkdir.

Yaşıl enerji + rəqəmsal iqtisadiyyat sinerjisi
Müsahibədə iqtisadi baxımdan ən strateji mesajlardan biri yaşıl enerji ilə rəqəmsal iqtisadiyyatın birgə nəzərdən keçirilməsidir. Böyük data mərkəzləri, bulud xidmətləri və süni intellekt əsaslı hesablamalar ucuz, stabil və proqnozlaşdırılan elektrik enerjisi tələb edir.
Azərbaycanın günəş və külək enerjisi potensialı bu sahədə fundamental üstünlük yaradır. Yaşıl enerji yalnız ixrac olunan məhsul deyil, ixrac edilə bilən xidmətlərin – data, hesablama gücü, AI modelləri – istehsal bazasıdır. Bu isə ölkəni regionda “compute hub”a çevirmək imkanını formalaşdırır”.

Süni intellekt infrastrukturu: multiplikativ təsir
Deputat deyib ki, ölkə başçısı müsahibəsində gələcək dövrün əsas prioritetlərindən biri olan  Süni İntellekt sahəsində toxunması olub: “Süni İntellekt təkbaşına bir sektor deyil, bütün iqtisadiyyat üçün məhsuldarlıq sürətləndiricisidir. Bu, logistika xərclərini azaldır, enerji şəbəkələrinin balansını optimallaşdırır, sənayedə keyfiyyətə nəzarəti gücləndirir, dövlət xidmətlərinin səmərəliliyini artırır.
Bu təsir zəncirvari şəkildə bütün sektorları böyüdür və rəqəmsal infrastrukturu iqtisadiyyatın “sinir sistemi”nə çevirir.

Müdafiə sənayesi və insan kapitalı: tamamlayıcı sütunlar
Prezidentin müdafiə sənayesi ilə bağlı səsləndirdiyi ixrac hədəfi  qısa müddətdə 1 mlrd. ABŞ dolları göstərir ki, bu sahə artıq təkcə təhlükəsizlik deyil, biznes və ixrac komponentinə malikdir. Bu isə yüksək texnologiya, mühəndislik və data əsaslı yanaşmaların əhəmiyyətini artırır.
Post-neft dövründə insan kapitalının genişlənməsi və ali təhsilin keyfiyyətinin yüksəldilməsi isə bütün bu modelin dayanıqlı təməlidir. Data mərkəzləri və AI infrastrukturu yalnız texniki obyektlər deyil, yüksək ixtisaslı insan resursu tələb edən ekosistemlərdir.

Azərbaycanın yeni böyümə mühərriki
Yekun olaraq, 2026–2030-cu illər üçün Azərbaycanın ən güclü və dayanıqlı inkişaf modeli aşağıdakı zəncir üzərində formalaşır:
Yaşıl enerji, data mərkəzləri və bulud infrastrukturu, süni intellekt xidmətləri, logistika və sənayenin məhsuldarlığının artması.
Bu model kapitalın cəlbini asanlaşdırır, qeyri-neft ixracını genişləndirir, Azərbaycanın regional və qlobal dəyər zəncirlərində payını artırır, uzunmüddətli iqtisadi dayanıqlığı möhkəmləndirir.
Başqa sözlə, Azərbaycan qarşıdakı beş ildə təkcə tranzit ölkəsi deyil, rəqəmsal enerji ilə işləyən regional iqtisadi platforma roluna iddialıdır”.

Mürtəza