ESKATO: Cənubi Asiya energetika şoku astanasındadır

Bakı, 2 aprel, AZƏRTAC

Yaxın Şərqdəki müharibə Cənubi Asiya ölkələrinin iqtisadi sabitliyini təhdid edir.

AZƏRTAC xəbər verir ki, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Asiya və Sakit Okean üzrə İqtisadi və Sosial Komissiyasının (ESKATO) ekspertləri regionun görünməmiş risklərlə üzləşdiyini, lakin onların bərpaolunan enerjiyə keçid üçün katalizator rolunu oynaya biləcəyi barədə xəbərdarlıq edirlər.

Qlobal enerji bazarları qarışıqlıq içindədir: neftin qiymətləri 2008-ci il tənəzzülündən bəri rekord həddə çatıb. Əsas səbəb Hörmüz boğazında gəmiçiliklə bağlı məhdudiyyətlərdir. Bu boğazdan gündəlik təxminən 20 milyon barel və ya bütün qlobal neftin 20 faizi keçir.

Cənubi Asiya ölkələri üçün bunlar sadəcə rəqəmlər deyil; onlar iqtisadiyyat üçün birbaşa təhlükə yaradır. Hindistan xam neftinin demək olar ki, yarısını və mayeləşdirilmiş təbii qazın (LNG) əhəmiyyətli bir hissəsini boğazdan idxal edir. Pakistan və Banqladeş Qətər və BƏƏ-dən LNG tədarükündən asılıdır (bütün qaz idxalının 72 faizə qədəri). Şri-Lanka və Maldiv adaları artıq inflyasiyanın artmasına və milli valyutalarının devalvasiyasına səbəb ola biləcək tədiyyə balansı ilə bağlı pisləşən vəziyyətlə üzləşirlər.

Qazıntı yanacaqlarından asılılıq regionu bu cür vəziyyətlərə qarşı həssas edir. Enerji qiymətlərinin artması iqtisadiyyatın bütün sahələrinə dərhal təsir göstərir. Xüsusilə kənd təsərrüfatı məhsullarının qiymətləri yüksəlir və sənaye istehsalı yavaşlayır.

Əlverişli enerji təchizatının böyümənin əsasını təşkil etdiyi inkişaf etməkdə olan iqtisadiyyatlar üçün bu cür şoklar uzunmüddətli tənəzzülə səbəb ola bilər.

Bədbin proqnozlara baxmayaraq, analitiklər mövcud böhranda “fürsət pəncərəsi” görürlər. Qlobal qeyri-sabitlik şəraitində enerji təhlükəsizliyinin artıq təkcə qazıntı yanacaqlarına etibar edilə bilməyəcəyini diqqətə çatdıran ESKAP mütəxəssisləri vurğulayırlar ki, regiondakı ölkələr təmiz və müstəqil enerji gələcəyi yaratmaq üçün səyləri birləşdirməlidir. Bahalı idxal olunan yanacaqlardan məcburi imtina bərpaolunan enerji mənbələrinə keçidi sürətləndirə bilər və bu, Cənubi Asiya ölkələri üçün potensial olaraq “üçqat qazanc” ilə nəticələnərdi.

Himalay dağlarının Günəş, külək və su elektrik stansiyalarından istifadə qlobal qiymətlərin dəyişkənliyindən asılılığı azaldacaq və enerji təhlükəsizliyini təmin edəcək.

Günəş paneli istehsalına, batareya saxlama sisteminə və şəbəkənin modernləşdirilməsinə investisiyalar yeni iş yerləri yaradacaq və iqtisadi artımı stimullaşdıracaq.

Bundan əlavə, təmiz enerjiyə keçid Cənubi Asiya meqapolislərində fəlakətli hava çirkliliyinin aradan qaldırılmasına kömək edəcək ki, bu da öz növbəsində ictimai sağlamlığı yaxşılaşdıracaq.

Cənubi Asiyada yaşıl enerjinin inkişafının uğurlu nümunələri artıq mövcuddur: Hindistan, Nepal, Butan və Banqladeş arasında sərhədyanı elektrik enerjisi ticarəti regional əməkdaşlığın effektivliyini nümayiş etdirir.

Lakin tam irəliləyiş əldə etmək üçün region ölkələri maliyyə kəsirlərini aradan qaldırmalı və köhnəlmiş elektrik şəbəkələrini modernləşdirməlidir.