Ev tikintisi şirkətləri, yoxsa fərdi ustalar? Sərfəli variant açıqlandı

Son illərdə mənzil sahibi olmaq istəyən vətəndaşların böyük qismi fərdi ev tikintisi əvəzinə tikinti şirkətlərinə müraciət etməyi üstün tutur. Bu tendensiya əsasən vaxtın qənaəti, layihənin peşəkar şəkildə idarə olunması və tikinti prosesinin “açar təslim” formada təhvil verilməsi ilə əlaqələndirilir. Lakin bu modelin üstünlükləri ilə yanaşı, ciddi riskləri də mövcuddur və məhz bu səbəbdən “tikinti şirkətlərinə ev tikdirmək nə dərəcədə etibarlıdır” sualı aktuallığını qoruyur.
Məsələ ilə bağlı əmlak eksperti Elnur Azadov Demokrat.az-a açıqlamasında bildirib ki, praktikada vətəndaşların müəyyən hissəsi bu sahədə müxtəlif problemlərlə üzləşir. Onun sözlərinə görə, tikinti sektorunda rast gəlinən əsas çətinliklər şirkətlərin qeyri-adekvat yanaşması və bəzi hallarda qeyri-şəffaf praktikalarla bağlıdır:
"Əsasən tikinti şirkətlərinin qeyri-adekvat yanaşması və müxtəlif maxinasiyalar yaranır. Müəyyən risklər var, qanun nə qədər məsələləri müqavilə çərçivəsində tənzimləsə də, təcrübə göstərir ki, bəzi tikinti şirkətləri bundan sui-istifadə edir və vətəndaşlara problemlər yaradırlar. Sadəcə buna qarşı ümumi mexanizm tətbiq etmək təəssüf ki, mümkün deyil. Tək-tək usta ilə iş görməkdə də risklər var, yəni keyfiyyətsiz işlə üzləşmək ehtimalı mövcuddur. Amma tikinti şirkətləri ilə işləyərkən, xüsusilə icra və xidmət müqavilələri bağlananda, adətən əvvəlcədən ən azı 30 faiz vəsait tələb olunur və bu məbləğ ödənildikdən sonra istehlakçı qarşı tərəfdən tam asılı vəziyyətdə qalır. Individual usta ilə işlədikdə isə iş mərhələli şəkildə ödənilir, lakin burada da keyfiyyətsiz iş və digər problemlərlə qarşılaşmaq riski qalır",- deyə o qeyd edib.
Ekspertin açıqlaması tikinti bazarında balanslı risk bölgüsünün olmadığını göstərir. Yəni vətəndaşlar ya böyük şirkətlərlə işləyərək ilkin mərhələdə yüksək məbləğ ödəmək məcburiyyətində qalır, ya da fərdi ustalarla işləyib daha çevik ödəniş mexanizmi əldə etsələr də, keyfiyyət və icra intizamı baxımından qeyri-müəyyənliklə üzləşirlər. Bu isə seçim prosesini daha da çətinləşdirir.
Mövcud təcrübə göstərir ki, tikinti şirkətləri ilə bağlanan müqavilələrdə ilkin ödəniş şərtləri və icra mərhələlərinin dəqiq göstərilməməsi sonradan mübahisələrə yol açan əsas faktorlardan biridir. Xüsusilə ilkin mərhələdə tələb olunan 30 faiz civarında avans ödənişi bir çox halda vətəndaşı qarşı tərəfdən asılı vəziyyətə salır və layihənin gedişinə nəzarəti zəiflədir.
Digər tərəfdən, fərdi usta ilə işləmək daha çevik maliyyə modeli yaratsa da, burada da risklər az deyil. İşin keyfiyyəti, müddətə əməl olunması və texniki standartlara riayət edilməsi çox zaman subyektiv amillərdən asılı qalır. Bu isə nəticədə həm əlavə xərc, həm də vaxt itkisi yarada bilir.
Ekspert ümumi mexanizmlə bütün problemlərin tənzimlənməsinin çətin olduğunu vurğulayaraq, vətəndaşların seçim edərkən daha diqqətli olmalarının vacibliyini önə çəkib. Onun fikrincə, həm tikinti şirkətləri, həm də fərdi ustalarla işləyərkən müqavilə şərtlərinin aydınlığı və öhdəliklərin detallı şəkildə göstərilməsi əsas faktorlardan biridir.
Beləliklə, tikinti şirkətlərinə ev tikdirmək müəyyən üstünlüklər təqdim etsə də, risklərin idarə olunması baxımından ciddi diqqət tələb edən sahə olaraq qalır. Vətəndaşların seçim zamanı yalnız qiymət və sürət amilinə deyil, həm də hüquqi təminatlara və icra intizamına xüsusi önəm verməsi zəruri sayılır.
Beləliklə, tikinti sektorundakı mövcud risklər fərdi ev sahibi olmaq istəyənlərin hüquqi savadlılığını və diqqətli olmasını tələb edir. Tikinti şirkətlərinin təklif etdiyi rahatlıq bəzən böyük maliyyə itkiləri və asılılıq yaradır. Ustaların fəaliyyətindəki qeyri-müəyyənlik isə keyfiyyət zəmanətini tamamilə ortadan qaldırır. Vətəndaşlar gələcəkdə məhkəmə çəkişmələri və yarımçıq qalmış tikinti layihələri ilə üzləşməmək üçün sənədləşmə prosesinə peşəkar hüquqşünasları cəlb etməlidirlər. Dövlət qurumlarının bu sahədə nəzarəti gücləndirməsi və vahid müqavilə standartlarını tətbiq etməsi bazardakı xaosun qarşısını ala bilər.
Əfsanə Kamal
Demokrat.az