Faşizm, milli əlahiddəlik haylarda məfkurəyə çevrilib

(əvvəli https://www.xalqqazeti.az/az/siyaset/208403-fasizm-milli-elahiddelik-haylarda-mefkureye)

Ermənilər Hitlerə aid etdikləri, amma onun demədiyi bir ifadəni işlətməyi çox sevirlər. Bu ifadə vaxtilə Paşinyanın təsisçisi və redaktoru olduğu “Haykakan jamanak” ailə qəzetinin üst başlığında yer almışdı. Qəzetdə gedən yazıda guya Hitler yəhudiləri qırmağı qərarlaşdırarkən deyib: “Türklər Birinci dünya nüharibəsi dövründə erməniləri məhv etdilər. Onlara nə etdilər ki, bizə də nəsə edilsin”. Başqa bir “mənbədə” belə göstərilir: “Nəhayət, erməni qətllərini kim xatırlayır ki? («В конце концoв кто помнит армянскую резню?». 22 avqust 1939-cu il). Daha bir erməni mənbədə bu fikir “Erməniləri Türklər qətl etdilər, onu kim xatırlayır?– kimi verilir. Göründüyü kimi, bunların fərqli “təqdimatları” Hitlerə aid edilən fikrin özünü şübhə altına alır. Almanlar birmənalı şəkildə bunu inkar edirlər: Hitler belə bir fikir söyləməyib və heç bir mənbədə buna rast gəlmək mümkün deyil. Bu, sadəcə, hayların məkrli uydurmasıdır.

Şübhəsiz ki, Hitler belə şey deməyib. Bu ifadəyə dünya tarixşünaslığında məlum erməni metodu ilə qarşıdakını şərləmək vasitəsi kimi baxılır. Əksinə, Hitlerə aid belə bir fikir mövcuddur ki, ermənilər güvəniləcək millət deyil. Yəqin, o, hayların Osmanlı dövlətinə xəyanətindən xəbərdar idi. Hətta Hitler bu ifadəni söyləsə belə, onun sözlərinin “erməni soyqırımı” adlı uydrmanın həqiqət kimi təqdim edilməsinə əsas vermir.

Dünyanın müxtəlif ölkələrinə göndərdikləri və müxtəlif üsullarla qondarma “erməni soyqırımı”nın qəbul edilməsinə nail olduqları (belə ölkələrin sayı 30-u keçib) təkliflərində Hitlerin uydurulmuş məlum ifadəsi mütləq yer alır. Məsələyə başqa bucaqdan baxsaq, Hitlerlə “erməni həmrəyliyi” milliyyətçi hay cəmiyyətinə fürerə rəğbət ruhu gətirir və hətta bu fikri söylədiyinə görə “bəlkə Hitler də erməniymiş…” deyənlər tapılır. Gerçəklik odur ki, Hitler erməni deyil, amma onun fəaliyyəti ilə ermənilərin etdikləri arasında qəribə bir yaxınlıq mövcuddur.

Ermənilərin irqçiliyi almanların ötən əsrin 20–30-cu illərindəki “milli doktrinasına” bənzəyir. Hitleri erməniləşdirmək istəyi onların faşistlərlə ortaq kimliyini ortaya qoyur. Bir az geriyə baxsaq, görərik ki, nasist düşüncənin ortaya çıxması və yayılmasında da bir oxşarlıq mövcuddur. Qədim zamanlardan erməni fəlsəfəsində və düşüncə sistemində önəmli yerə sahib olan Armenizmi (erməniliyi) erməni tarixi və mədəniyyətindən ayrı düşünmək, xristian ideologiyasının ruhunun xaricində görmək doğru sayılmayıb. Məlumdur ki, hayların hətta dinlərini irqçi düşüncəyə qurban verdikləri məqamlar olub.

Məgər Hitler yəhudiləri xristian olmadıqlarına görə öldürürdü? Alman nasizminin bir inanc sistemi vardı və onun xristianlıqla heç bir əlaqəsi yox idi. Erməni faşizmi də eynilə bu zəmində ortaya çıxmışdı. İnanclar sistemində ermənilik, ya da erməniçilik (armenizm) həmişə irqçi, nasist ideologiya ilə yüklənib və bütün tarixi dövrlərdə özünüyaşatma istiqamətində erməni milliyətçiliyinə əsaslanıb.

İfadənin mənşəyi antik Roma idarəçilərinin geniş səlahiyyətlərini simvolizə edən, ucunda balta əksi olan bir çubuq dəstəyinin adından, latınca “fasces” sözündəndir. Eyni simvol daha sonralar Fransız inqilabı əsnasında “işıqlanma” mənasında xalqın əlindəki dövlət gücünü təmsil etmək kimi istifadə edilib. Bu simvol bəzi dəyişikliklərlə 1926-ci ildən etibarən İtalyanın rəsmi dövlət simvoluna çevrilib. Simvolun üç mənası vardı: dövlət gücü, xalq mülkiyyəti və bərabərlik! Bu şüarlar faşizmin yaradıcısı Mussolininin təbliğat kampanyalarında istifadə edilib.

Faşizm diktator rejimlərini möhkəmlətmək üçün istifadə edilən ümumi bir termin olmazdan əvvəl italyan milliyyətçiliyini təmsil edən ideologiya olaraq ortaya atılıb. Ancaq onunla eyni vaxtda yaranan və falanjizm kimi cərəyanlar da məqsəd baxımından bir İtalyan ideologiyası olan faşizmə yaxın olduqları üçün onunla bağlı siyasi hərəkətlər olaraq tanınmışlar.

Bir rejimin faşist olaraq tanınması üçün o rejimin ideologiyasının milliyyətçi olması və millətin varlıq və maraqlarını hər şeydən üstün tutması gərəkdir. Bu hədəfə çatmaq üçün iqtisadiyyat üzərində möhkəm bir dövlət yumruğu tətbiq etmək, həyat tərzinin aşağı düşməsinin qarşısını almaq üçün qiymət siyasətinin tətbiqi kimi tədbirlər faşizmin əsas siyasəti olub. Faşizm siniflər arasındakı ziddiyyətləri ortadan qaldırmağı nəzərdə tuturdu. Bu istiqamətdə dövlətin əli ilə koorporativ peşələr qurulur, fəhlə ilə işəgötürən arasında müqavilə təmin edilirdi. Cəmiyyətdəki yoxsul və orta sinfin ehtiyacları dövlət tərəfindən ən yüksək səviyyədə qarşılanırdı. Məsələn, Almaniyada çıxan torpaq qanunu ilə kəndlilərin torpaqlarının ipoteka yolu ilə əllərindən alınmasına son qoyuldu və sərmayəçilərin kəndlini istismar etməsi əngəlləndi.

Milliyyətçi və ya irqçi fikirlərin mənimsənilməsi ölkələrə görə fərqlidir. Məsələn, italyan faşizmində “İtalyan vətəndaşlığı” anlayışı ön planda ikən, alman nasizmində “Alman qanı daşıma” düşüncəsi ön plandadır. Mussolininin doktrinasında vətəndaşlıq anlayışı vurğulanır, Hitlerin doktrinasında isə qan bağı vurğulanır. İtalyan faşizmi milliyyətçidir, alman nasizmi isə irqçidir.

Erməni faşizmi italyan faşizminə deyil, alman faşizminə daha yaxındır. Hitlerin “ali irq dövləti” anlayışı Ermənistanda eyni anlama gəlir. Bu gün Ermənistanda bir nəfər də olsun başqa qövmdən olan millət yoxdur. Ermənistan monoetnik dövlətə çevrilib. Faşizm odur ki, bütün sevmədiklərinin ya fiziki məhvinə nail olur, ya da onları köləyə çevirir. Ermənistanda az sayda yaşayan xalqlar, deyək ki, yezidilər (yezidi kürdləri) əldə oyuncaqdır. Dövlət onlarla istədiyi kimi rəftar edir. Hitlerin faşist “Yeni nizam” anlayışı ilə Njdenin “Tsexakron”u arasında heç bir fərq yoxdur. Alman faşizmi əmr edir: “Harda yəhudi görsən öldür”, erməni faşizmi isə “harda Türk görsən öldür, o sənin bioloji varlığın üçün təhlükədir” prinsipi ilə davranmağı tövsiyə edir.

Müasir erməni cəmiyyəti irqçi düşüncədən uzaqlaşıbmı? Revanşizm meyllərindən imtina edibmi? Ermənistanda gedən prosesləri incələyərkən heç nəyin dəyişmədiyi qənaətinə gəlirsən…

Ötən il aprelin 25-də İrəvanda “Nemezis” terror əməliyyatına həsr olunmuş abidənin açılması ermənilərin əsl xislətinə bir daha işıq salmış oldu. Paşinyan bu olayla bağlı demişdi ki, guya onun bu abidənin hazırlanmasından xəbəri olmayıb. Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi abidənin Ermənistanın aidiyyəti dövlət qurumlarının icazəsi və təsdiqi ilə hazırlanması, habelə açılış mərasimində hakim partiyanın üzvü olan Ermənistan merinin müavini və digər rəsmilərin iştirak etməsini rəsmi İrəvanın terrorçuluq siyasətinin təşviqi, tarix boyu həyata keçirdiyi terror əməllərinin təbliğatı kimi qiymətləndirib. Rəsmi Ankara da terrorçuluğun təbliğini kəskin pisləmişdi. Abidənin götürülməsi tələbləri Paşinyan hakimiyyəti tərəfindən qulaqardına vuruldu. Açılışdan təxminən bir ay əvvəl Türkiyə və Ermənistan milli futbol komandaları arasında İrəvanda keçirilən oyun zamanı erməni azarkeşlər “Nemezis” yazılmış pankartı stadionda nümayiş etdirmiş, bununla revanşist mesaj vermişdilər. Bundan da Paşinyanın xəbəri yoxdur? Qəribəsi budur ki, bütün bu anormal addımlar Türkiyə ilə münasibətlərin guya normallaşma xətti götürüldüyü, hətta sərhəd qapısının təmirinə 72 min dollar vəsait ayrıldığı barədə Ermənistan hökumətinin mövqeyi ilə paralel davam etdirilir. Amma İrəvandakı beynəlxalq idman yarışında Azərbaycan bayrağının yandırılması, həmçinin Türkiyə bayrağına həqarət edilməsi, eyni zamanda, saxta “soyqırımı” yürüşündə ölkələrimizin bayraqlarına od vurulması rəsmi İrəvanın revanşistlərin əlində girov olduğu qənaətini yaradır.

(ardı var)

Qafar ÇAXMAQLI
“Xalq qəzeti”nin Türkiyə müxbiri