Fransız ər arvadına avtomobili etibarnaməsiz verə bilərmi?

Azərbaycanda son aylarda avtomobil idarə edilməsi üçün verilən etibarnamələr ciddi müzakirə mövzusudur. Müstəqil ekspertlər bu sənədi arxaizm, SSRİ-nin qalığı hesab edirlər. Bəs başqa ölkələrdə vəziyyət necədir? İfrat ümumiləşdirmədən qaçmaq üçün məsələni bir dövlətin – avtomobil sənayesinin ilk təşəkkül tapdığı ölkələrdən olan Fransanın timsalında nəzərdən keçirək.

Avtosfer.az xəbər verir ki, Fransada kiminsə şəxsi avtomobilini üçüncü şəxsə müvəqqəti idarə etmək üçün verməsi məsələsini polis və notarius həll etmir. Məsələ konkret olaraq sığorta şirkətlərinin səlahiyyətindədir. Yol hərəkəti qanunvericiliyi avtomobili müəyyən şərtlərlə kiməsə müvəqqəti istifadəyə verməyə qadağa qoymur.

Sığorta şirkətlərində isə məsələ konkretdir. Çox şey avtomobil sahibinin sığorta müqaviləsində göstərdiklərindən asılıdır. O, əsas sürücü olaraq digər ailə üzvlərini ikinci dərəcəli sürücü kimi müqavilədə qeyd etditə bilər. Bura ər-arvad, ata-ana və uşaqlar daxildir. 

Müqavilədə əsas məsələlərdən biri qohum olmayan şəxslərə avtomobilin verilməsidir. Qanun üçüncü şəxsə avtomobili qısa müddətə idarə etməyə verməyi qadağan etmir. Məsələn, kimsə qonşusuna həftə sonu gəzintisi üçün maşını verə bilər. Lakin şərtlər var: əvvəla, sığorta müqaviləsində maşının hansı kateqoriyadan olan şəxslərə veriləcəyi göstərilməlidir. Sığorta şirkətləri adətən təcrübəsiz (3 ildən az) sürücülərə və yaşlılara maşın verilməsini qəbul etmir. Avtomobilin ailə üzvü olmayan şəxsə verilib-verilməməsi də müqavilədə gösdtərilməlidir. 

Əgər avtomobil sahibi sığorta sənədində “avtomobil heç kimə müvəqqəti idarə etmək üçün verilə bilməz” müddəasını qeyd edibsə, maşını yalnız özü sürə bilər. 

Yuxarıda qeyd etdiyimiz tələblərin dəyişməsi üçün avtomobil sahibi sığorta şirkətinə müraciət edərək yeni müqavilə hazırlatmalıdır. Çox vaxt bunun üçün hansısa ofisə getməyə ehtiyac yoxdur. Əksər işlər onlayn qaydada həll edilir. 

Avtomobili başqasına fransızsayağı verməyin öz çətinlikləri və tələbləri də də mövcuddur. Əvvəla, qohum olmayan şəxsə maşını tez-tez və uzun müddətə vermək qadağandır. İkinci, başqasının avtomobilindən yalnız şəxsi məqsədlə istifadəyə icazə verilir. Heç kim hətta ailə üzvünə aid avtomobillə belə, kommersiya fəaliyəti ilə (taksi, kuryerlik, yükdaşıma və s.) məşğul ola bilməz.  

Bəs başqasının avtomobilini polis saxladıqda nə etməli?

Qanuna görə, başqasının avtomobilini idarə edən şəxs özünün sürücülük vəsiqəsini, avtomobilin qeydiyyat sənədini və sığorta müqaviləsini üzərində gəzdirməyə borcludur. Bu sənədlər qaydasında olduğu təqdirdə polis əlavə sənədlər tələb edə bilməz. 
Avtomobili başqasına verən şəxsin də müəyyən öhdəlikləri var. O, maşını etibar etdiyi şəxsin sürücülük vəsiqəsinin olmasına, həmçinin, avtomobilin lazımi qaydada sığortalı olmasına, sığorta müqaviləsində müvafiq müddəanın olmasına cavabdehdir. Əks halda, sığorta müqaviləsi ləğv edilə bilər. Sürücülük hüququ olmayan və ya sərxoş şəxsə maşın verməyə görə 4 min avroyadək cərimə nəzərdə tutulur.  
Əsas məqam: başqasının avtomobili ilə qəza törədildiyi zaman sığorta bunu qarşılayır. Çünki, Fransa qanunvericiliyi sürücünü deyil, avtomobili sığortalayır. Lakin başqasının maşınını alan şəxs yol hərəkəti qaydalarını pozarsa, sərxoş və ya vəsiqəsiz hərəkət edərsə, o zaman həm sığorta ödənişindən imtina edilir, həm də avtomobilin sahibi və sürücü məsuliyyət daşıyır. 
Fransada avtomobil sahiblərini başqasına maşın verməkdən də elə sığorta sistemi çəkindirir. Kimsə maşını tez-tez ailədən olmayan şəxslərə verirsə, o zaman sığorta ödənişi zamanı malus hesablanır, qəza zamanı franşiza yüksək olur. Müqavilədə tək sürücü qeyd edildikdə və maşın il boyu qəza keçirmədikdə isə kifayət qədər ciddi bonuslar qazanmaq mümkündür. İllərlə qayda pozmayan, qəza keçirməyən sürücülərin simvolik 1 avroya (1,8 manat) tam sığortalanması nadir hal deyil. 

Yekun olaraq deyə bilərik ki, Fransadakı sığorta sistemi avtomobilin başqasına müvəqqəti verilməsini asanlaşdırır. Lakin, bu yolla maşın satmaq mümkün deyil. Sığorta qanunvericiliyi bizdəki kimi “baş etibarnamə ilə satış” sistemini istisna edir. Yaxud, kimsə atasının, anasının, yaxud arvadının maşını ilə boş vaxtlarında “taksovat” edə bilməz. 
Fransadakına oxşar sistemi Özbəkistan da tətbiq edir.

Daha ətraflı:

https://avtosfer.az/az/avtosfer-foto/avtomobil-etibarnamesinin-ozbekistan-modeli-foto-303763

Vüqar Yaşaroğlu