Füzuliyanə təbiət və Abşeron lirikası Torpağın arzusu tablosu

Kulis.az “Palitra” rubrikasında Xalq rəssamı Səttar Bəhlulzadənin “Torpağın arzusu” əsəri haqqında materialı təqdim edir.

Azərbaycan təsviri incəsənətində lirik mənzərə janrının banisi və Şərq miniatür məktəbinin modern varisi olan Səttar Bahlulzadə Bakının Əmircan kəndində anadan olmuş, ilk təhsilini rəssamlıq texnikumunda, sonrakı ali təhsilini isə Moskva Dövlət İncəsənət İnstitutunda almışdı.
O, akademik realizmin təzyiqlərindən imtina edərək Abşeronun torpağını, Naxçıvanın dağlarını, Qubanın bağlarını və Xəzərin sahillərini poetik-fəlsəfi duyğularla kətana köçürən sənətkar kimi yaddaşlarda qalıb.
Rəssamın yaradıcılığı impressionizmin işıq xoreoqrafiyası, ekspressionizmin emosional rəng partlayışları və Füzuli poeziyasından süzülüb gələn sufi mistikası ilə sıx bağlıdır.
Bəhlulzadə kətana yaxınlaşarkən çərçivələri rədd edir, uzun fırça yaxmaları, mavi-bənövşəyi, al-qırmızı və firuzəyi tonların rəqsi ilə təbiəti sadəcə təsvir etmir, onun ruhunu vizuallaşdırırdı.

1974-cü ildə Moskvada müalicə olunarkən vəfat edən və Vətəndə - Əmircanda dəfn edilən Xalq rəssamının zəngin irsi Azərbaycan təsviri incəsənətinin parlaq və unikal zirvələrindən birini təşkil edir.

“Torpağın arzusu”

Səttar Bəhlulzadənin yetkinlik dönəminin monumental əsərlərindən olan "Torpağın arzusu" rəssamın Abşeron torpağına, onun neftlə bərəkət tapan dəniz sahillərinə və bahar oyanışına bəslədiyi romantik sevginin təzahürüdür.
1960-cı illərdə Azərbaycan incəsənətində sənaye mövzusunun rəsmi şüarlar səviyyəsində tələb olunduğu dövrdə Bəhlulzadə neft buruqlarını və sənaye mənzərəsini texniki obyekt kimi yox, təbiətin orqanik hissəsi və "torpağın arzusu" kimi lirik-poetik dildə işləmişdi.
Əsər hazırda Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin daimi ekspozisiyasında sərgilənir.
Əsərin kompozisiyası üç əsas üfüqi ritmik laydan ibarətdir.
Ön planda rəsm boyunca alovlanan, al-qırmızı lalə zəmisi göz oxşayır.
Bu intensiv qırmızı tonlar torpağın altındakı gizli enerjinin, həyat eşqinin və bahar coşğusunun görüntüsüdür.
Lalələrin bitdiyi nöqtədən sakit, firuzəyi-mavi su hövzəsi və onun ardınca uzanan rəngarəng kənd təsərrüfatı zolaqları başlayır.
Arxa planda isə Xəzərin suları, mühəndislik tikililəri, neft buruqları və göyə ucalan dağ siluetləri görünür.
Göy üzündə qatar-qatar uçan quş dəstələri məkana dinamika və azadlıq bəxş edir.
Səttar Bəhlulzadə sənaye elementləri ilə təbiətin harmoniyasını elə sintez etmişdir ki, neft buruqları sanki torpağın dərinliklərindən püskürən arzu və bərəkət simvoluna çevrilir.
Fırçanın axıcı hərəkəti və işıq saçan palitra tabloya klassik Şərq miniatürlərinin dekorativ zənginliyini qatır.
Rəssam bu əsəri ilə torpağın sadəcə quru qatlardan ibarət olmadığını, onun nəfəs alan, arzulayan və rənglər saçan canlı varlıq mahiyyəti daşıdığını nümayış etdirir.