Gözəllik uğrunda dəyişən meyarlar...

Tarix nə deyir?

Tarix boyu gözəllik anlayışı müxtəlif xalqlarda və dövrlərdə fərqli şəkildə qiymətləndirilib. Bir zamanlar müəyyən fiziki xüsusiyyətlər gözəllik meyarı hesab edildiyi halda, bu gün dünyada gözəlliyin daha çox fərdilik, təbiilik və özünəməxsusluqla əlaqələndirilməsi ön plana çıxır. Müasir dövrdə insanın öz görünüşünü qəbul etməsi, sağlam həyat tərzinə üstünlük verməsi və özünə qayğı göstərməsi gözəlliyin mühüm komponentləri sırasında yer alır.

Hər il sentyabrın 9-u dünyada Beynəlxalq Gözəllik Günü kimi qeyd olunur. Bu bayram ilk dəfə 1995-ci ildə Beynəlxalq Estetika və Kosmetologiya Komitəsi (SİDESKO) tərəfindən keçirilib. Komitə 1946-cı ildə Brüsseldə yaradılıb. Buna görə də dünyanın bir çox ölkələrində gözəllik müsabiqələri sentyabr ayında təşkil olunur.

Xatırladaq ki, dünyada ilk gözəllik yarışı 1888-ci ildə Belçikada, ilk “Dünya gözəli” müsabiqəsi isə 1951-ci ildə Londonda keçirilmişdir.

Qədim Misir və Yunanıstanda gözəllik anlayışı

Qədim Misirdə simmetrik üz cizgiləri, baxımlı saçlar və göz makiyajı xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı. Gözəllik yalnız estetik zövq deyil, bəzən sosial statusun və mənəvi dünyagörüşünün də göstəricisi idi. Qədim Yunanıstanda isə gözəllik daha çox harmoniya və mütənasiblik anlayışları ilə bağlanırdı. İnsan bədəninin müəyyən nisbətlərə uyğunluğu ideal hesab edilirdi. Yunan filosofları gözəllik haqqında düşünərkən yalnız zahiri görünüşü deyil, yaxşılıq, həqiqət və mənəvi kamilliyi də nəzərə alırdılar.

Beləliklə, tarixdə maraqlı bir fikir formalaşdı: gözəl olan yalnız göz oxşayan deyil, həm də müəyyən bir harmoniya yaradandır.

Orta əsrlərdə gözəllik...

Zaman keçdikcə gözəllik anlayışı dəyişməyə başlayıb. Orta əsrlər Avropasında dini dünyagörüşünün güclü təsiri insanın gözəllik təsəvvürlərinə də nüfuz etdi. Zahiri gözəllikdən çox mənəvi saflıq və təvazökarlıq ön plana çıxırdı.

Amma bu, insanların gözəlliyə marağının yox olması demək deyildi. Əksinə, geyim, saç düzümü, zinət əşyaları və kosmetik vasitələr müxtəlif cəmiyyətlərdə özünəməxsus şəkildə inkişaf edirdi.

Şərq dünyasında da gözəllik haqqında zəngin estetik təsəvvürlər yaranmışdı. Azərbaycan ədəbiyyatında və klassik Şərq poeziyasında gözəllik xüsusi yer tuturdu. Nizami Gəncəvinin əsərlərində gözəllik yalnız zahiri cazibə kimi deyil, sevgi, mənəviyyat və kamilliklə əlaqəli təqdim olunurdu.

İntibah dövründə...

XV-XVI əsrlərdə Avropada İntibah dövrü başladı və insan obrazına münasibət yenidən dəyişdi. Rəssamlar insan bədənini, üzünü və duyğularını daha real təsvir etməyə başladılar.

Leonardo da Vinçinin əsərləri xüsusilə, insan anatomiyasına marağı, gözəlliyin artıq yalnız ideal obraz yaratmaqdan ibarət olmadığını göstərirdi. İnsan bədəni özü öyrənilməli, başa düşülməli və sənətdə ifadə olunmalı idi. Bu dövrdə gözəllik bir növ insanın özünəqayıdışı idi.

Bu gün arıq bədən bir çox moda jurnallarında və reklam kampaniyalarında ideal kimi təqdim oluna bilər. Ancaq tarixə baxanda bunun heç də həmişə belə olmadığını görürük. Müxtəlif dövrlərdə dolğun bədən firavanlığın, sağlamlığın və yüksək sosial vəziyyətin əlaməti hesab olunub. Çünki ərzağın hər kəs üçün əlçatan olmadığı cəmiyyətlərdə dolğunluq zənginliklə əlaqələndirilə bilirdi.

Reklam, moda və gözəlliyin yeni üzü

XX əsr gözəllik anlayışında əsl inqilab yaratdı. Kino, televiziya, reklam və moda sənayesi insanların gözəllik haqqında düşüncəsinə böyük təsir göstərməyə başladı.

1920-ci illərdə qısa saçlı, daha sərbəst geyinən qadın obrazı populyarlaşdı. Sonrakı onilliklərdə isə müxtəlif bədən quruluşları və üz cizgiləri ideal kimi təqdim edildi. Hollivud ulduzları milyonlarla insan üçün gözəllik nümunəsinə çevrildi.

Beləliklə, gözəllik artıq yalnız ailənin, məhəllənin və ya şəhərin müəyyən etdiyi bir anlayış deyildi. Kütləvi informasiya vasitələri insanlara “gözəl necə görünməlidir?” sualının cavabını təqdim etməyə başladılar.

Sosial media gözəlliyi yenidən dəyişdi...

XXI əsrdə gözəlliyin ən böyük səhnələrindən biri sosial media oldu. Bir zamanlar gözəllik standartlarını əsasən kino ulduzları və moda jurnalları müəyyən edirdisə, indi milyonlarla insan bu prosesin iştirakçısına çevrilib. Filtrlər, foto-redaktə proqramları və süni intellektlə dəyişdirilən görüntülər insanın öz görünüşünə münasibətini də dəyişir. Bəzən ekranda gördüyümüz “ideal” üz real həyatda mövcud belə deyil.

Bu isə yeni bir sual doğurur: Həqiqətən gözəllik görürük, yoxsa bizə göstərilən gözəllik obrazına baxırıq?

Həqiqi gözəllik nədir?

Əslində, gözəllik insanın üz cizgilərindən daha böyük bir anlayışdır. O, insanın baxışında, danışığında, davranışında və həyata münasibətində özünü göstərir.

Həqiqi gözəllik, ilk növbədə, ürəyin gözəlliyidir. Mərhəmətli olmaq, ehtiyacı olana yardım etmək, böyüyə hörmət, kiçiyə qayğı göstərmək, başqasının uğuruna sevinə bilmək və heç kimin görmədiyi anda belə yaxşılıq etmək insanı gözəlləşdirən xüsusiyyətlərdir. Zahiri gözəllik zamanla dəyişir. İllər insanın simasına öz izini qoyur, dəb dəyişir, gözəllik haqqında təsəvvürlər yenilənir. Lakin xoş xasiyyət, səmimiyyət, mehribanlıq və insanlıq dəyərini heç vaxt itirmir.

Bəzən bir insanın üzündəki təbəssümün səbəbi onun gözəlliyindən daha çox yadda qalır. Bəzən isə sadə bir xoş söz, göstərilən diqqət və ya vaxtında uzadılan əl insanı başqalarının gözündə unudulmaz edir. Deməli, həqiqi gözəllik insanın necə göründüyündən çox, necə insan olduğunda gizlənir. Gözəllik yalnız gözlərə deyil, qəlbə də toxunanda həqiqi dəyər qazanır...

Yeganə BAYRAMOVA