GÜMRÜ BAZASI RUSİYANIN CƏNUBİ QAFQAZDAKI JANDARMI

Son günlər Cənubi Qafqaz regionunda təhlükəsizlik və qüvvələr balansı yeni mərhələyə qədəm qoyur.

Ermənistanın Gümrü şəhərində yerləşən 102-ci Rusiya hərbi bazasında qeyri-adi hərbi fəallıq müşahidə olunur.

Rusiyaya məxsus yük təyyarələrinin ard-arda bazaya enməsi ağır texnika, döyüş sursatı və logistik avadanlıqların daşınması region ölkələrinin narahatlığını artırır.

Ukrayna Kəşfiyyat Xidmətinin yayımladığı xəbərlərdə qeyd olunur ki, Rusiya bu baza üzərindən Cənubi Qafqaz ölkələrinə – xüsusilə də Azərbaycana – dolayısı ilə təzyiq mexanizmi qurmaq niyyətindədir.

Məlumat üçün xatırladırıq ki, Gümrü bazası 1995-ci ildə Ermənistanla Rusiya arasında imzalanmış sazişə əsasən fəaliyyətə başlamış və 25 illik müddətə Rusiya Silahlı Qüvvələrinin istifadəsinə verilmişdir. 2010-cu ildə bu saziş 2044-cü ilə qədər uzadılmışdır.
Bu baza yalnız Ermənistanın “təhlükəsizlik zəmanəti” kimi deyil, həm də Rusiya üçün NATO-nun cənub-şərq cinahında strateji dayaq nöqtəsi kimi qiymətləndirilir.
Burada tanklar, zirehli döyüş maşınları, artilleriya sistemləri, MiQ-29 qırıcıları və zenit-raket kompleksləri yerləşdirilib.

Rusiya–Qərb qarşıdurmasının kəskinləşməsi, Ukraynada müharibənin uzunmüddətli xarakter alması və region ölkələrinin – xüsusilə də Azərbaycanın – müstəqil siyasət yürütməsi ;  Kremlin narahatlığını artırıb.

Bu fonda Gümrüdəki hərbi aktivlik üç əsas səbəblə izah oluna bilər:

1. Azərbaycanın artan strateji çəkisi və müstəqil mövqeyi – Rusiya üçün əvvəlki  təsir imkanlarını itirmək deməkdir.
 2. Zəngəzur dəhlizi məsələsində Azərbaycanın qərarlı iradəsi – Ermənistanı və onun arxasında dayanan qüvvələri təşvişə salır.
 3. Türkiyənin regionda güclənməsi və NATO ilə koordinasiyası – Kremlin “tarazlıq siyasəti” üçün əsas təhlükəyə çevrilir.

Müşahidələr göstərir ki, Ermənistan bu dəfə də ikili oyun nümayiş etdirir:

- Rəsmi İrəvan bir tərəfdən Avropa İttifaqı ilə münasibətləri genişləndirir, ABŞ və Fransa ilə yeni hərbi əməkdaşlıq formatları axtarır;

- Digər tərəfdən isə Rusiya bazasının gücləndirilməsinə susqunluqla  razılıq verir.

Bu, Ermənistanın klassik ikili xarici siyasət taktikasının bir nümunəsidir.
Yəni:
– Vaşinqtona “Qərbə inteqrasiya etdik” mesajı ;
– Moskvaya isə “Sizə hələ də ehtiyacımız var” deyilir.

Beləliklə, hadisələrin inkişafı fonunda bölgədə bir neçə risk ssenarisi meydana çıxır :
1. Azərbaycan üçün - Gümrü bazasının döyüş qabiliyyətinin artırılması ; Naxçıvan və Qarabağ bölgəsindəki balanslara təsir edə bilər.

2. Gürcüstan üçün -Rusiya bazasının güclənməsi Tbilisidə NATO inteqrasiyası planlarına qarşı təzyiq aləti kimi istifadə oluna bilər.

3. Türkiyə üçün - Rusiya hərbi varlığının sərhədlərə yaxınlaşması ; NATO–Rusiya qarşıdurmasını sərtləşməsinə səbəb ola bilər.

4. İran üçün - Gümrüdəki rus varlığı Tehran üçün də ikili mənzərə yaradır: – həm ABŞ-ın bölgəyə yaxınlaşmasına qarşı tampon, həm də Rusiya ilə maraqların toqquşma meydanı.

Proseslər davam edir ; lakin hələ ki , Qərbdə bu məsələyə açıq reaksiya yoxdur. Lakin oda məlumdur ki, ABŞ və Fransanın Ermənistana silah yardımı və "müşahidə missiyalarını" göndərməsi ;  Kreml üçün ciddi narazılıq doğurub.

Bu narazılığın nəticəsi kimi Gümrü bazasına silah-sursat axını Moskvanın "səbrinin tükəndiyini" göstərir.

Rəsmi Bakı hələlik məsələyə rəsmi münasibət bildirməsə də, Azərbaycanın prinsipial mövqeyi aydındır:
Heç bir xarici qüvvənin bölgədə balansı pozmasına və ya təhdid yaratmasına icazə verilməyəcək.

Azərbaycan bu vəziyyətdə aşağıdakı üç əsas istiqamətdə fəaliyyət göstərir:
1. Türkiyə ilə hərbi-strateji əməkdaşlığını dərinləşdirir;
2. Regional təşəbbüslərdə – xüsusilə Zəngəzur dəhlizi layihəsində – qətiyyət nümayiş etdirir;
3. Diplomatik platformalarda Rusiya ilə dialoqun davamına çalışır, lakin müstəqilliyini və milli təhlükəsizliyini güzəştə getmir.

Düşünürük ki, Gümrüdə baş verənlər təsadüfi deyil. Bu, Cənubi Qafqazın yeni təhlükəsizlik memarlığı uğrunda gedən səssiz mübarizənin tərkib hissəsidir.

Hesab edirik ki, Rusiyanın hərbi mesajı qarşısında region ölkələri sülh və əməkdaşlıq modelini qoruyub saxlamaq üçün daha diqqətli və ehtiyaylı olmalıdırlar.

Qəvami SADIQBƏYLİ