Günəş küləyinin peykin səthində necə su yaratdığı məlum olub

Bizi Telegram-da da izləyə bilərsiniz:@xqazeti

İlk baxışdan Ay səthi tamamilə dəyişməz və sakit görünsə də, əslində mikrometeoritlərin daimi zərbələri və Günəşdən gələn zərrəciklər selinin – Günəş küləyinin təsiri ilə davamlı olaraq kosmik aşınmaya məruz qalır. Corciya Texnologiya İnstitutunun alimləri bu gizli prosesi dərindən öyrənmək üçün unikal bir addım ataraq kosmik şəraiti laboratoriyada süni şəkildie bərpa ediblər. Nüfuzlu "The Planetary Science Journal" nəşrində dərc olunan araşdırma çərçivəsində tədqiqatçılar həm Yerdə, həm də Ayda geniş yayılan "ilmenit" mineralını xüsusi vakuum kamerasına yerləşdirərək süni Günəş küləyinin təsirinə məruz qoyublar. Sınaqdan sonra nümunələr yüksək dəqiqlikli elektron mikroskopu altında analiz edilib və mineralın strukturunda nanofazalı dəmir hissəcikləri ilə yanaşı, mikroskopik boşluqların (məsamələrin) yarandığı aşkarlanıb.

Bu təcrübə Ayın öyrənilməsində fundamental dönüş nöqtəsi hesab olunur. Belə ki, indiyədək alimlər Ay səthindəki aşınmaların yaşını yalnız sensor məlumatları ilə təxmin edir, lakin bu dəyişikliklərə əsasən nəyin – meteoritlərin, yoxsa Günəş küləyinin səbəb olduğunu dəqiq ayıra bilmirdilər. Yeni eksperiment Günəş küləyinin Ayın müasir simasının formalaşmasında həlledici rol oynadığını sübut edib. Kəşfin ən həyəcanverici tərəfi isə mineralın daxilində yaranan həmin kiçik boşluqların suyun əmələ gəlmə nöqtələri ola biləcəyidir. Günəş küləyindən gələn protonlar hidrogeni ($H$), Ay mineralları isə oksigeni ($O$) təmin edir – nəticədə kosmik aşınma reaksiyası zamanı suyun ($H_2O$) sintezi baş verir. Gələcək kosmik missiyalar üçün əvəzolunmaz resurs sayılan Ay suyunun mənşəyi elmdə hələ də əsas suallardan biri olaraq qalırdı.

Bu elmi layihə NASA-nın professor Tom Orlandonun rəhbərlik etdiyi Ay Mühiti və Uçucu Maddələrin Tədqiqi Mərkəzi (CLEVER) tərəfindən həyata keçirilir. Əldə olunan nəticələr birbaşa kosmik missiyalar təşkil etmədən, distant zondlama (uzaqdan müşahidə) məlumatlarını maksimum dərəcədə dəqiqləşdirməyə və Ayı kənardan öyrənməyə imkan verəcək. Layihənin əsas qlobal hədəfi isə bəşəriyyətin yaxın illərdə peykə qayıdışını nəzərdə tutan genişmiqyaslı "Artemis" missiyaları üçün kosmik aşınma proseslərinin bütün sirlərini əvvəlcədən xəritələşdirməkdir.

Hazırladı:
Arzu ƏLİYEVA
XQ