Günəşdə “superpartlayış“: alim 1859 cu il tufanının təkrarlanmasını istisna etmir

"Müasir dövrdə belə hadisə elektrik sistemlərinin bir neçə ay müddətində sıradan çıxmasına səbəb ola bilər..."

Son iki ay yarımda ilk dəfə olaraq Günəşdə ən yüksək səviyyədə X2.0 sinifli alışma baş verib. X sinifli alışmalar ən güclü rentgen şüalanmasına malikdir və Yer kürəsində maqnit tufanlarına, peyklərin işində pozuntulara və şimal işıqlarının güclənməsinə səbəb ola bilər.

Rusiya Elmlər Akademiyasının Günəş Astronomiyası Laboratoriyasının rəhbəri Sergey Boqaçov XIX və XX əsrlərdə baş verən oxşar hadisələri müqayisə edərək, insanlığın hələ həqiqi sınaqla üzləşmədiyini bildirib. Alimlər Günəşin daha böyük "superpartlayışlar" da yarada biləcəyini vurğulayıb.

Mütəxəssislər Günəşdə superalışmanın hansı şərtlər altında baş verə biləcəyini dəqiq söyləyə bilmir. Lakin bəzi versiyalara görə, bu cür hadisələr ulduzun aktivlik zirvəsində baş verməlidir. Bununla belə, 2003 və 2017-ci illərdə qeydə alınan nəhəng alışmalar Günəş aktivliyinin azalması fonunda baş verib ki, bu da alimlər üçün hələ də araşdırılması lazım olan bir paradoksdur.

Alimlər 1921 və 1859-cu illərdə qeydə alınan güclü maqnit tufanlarının təkrarlana biləcəyini də istisna etmir. 1921-ci ilin mayında Günəşdə 150 min kilometrlik nəhəng ləkə yaranıb, ardınca Yer kürəsində üç gün davam edən güclü maqnit dalğalanmaları qeydə alınıb. Bu, elektrik xətlərinin qızmasına, teleqraf və rabitə sistemlərinin sıradan çıxmasına, hətta bir sıra yerlərdə yanğınlara səbəb olub.

1859-cu ildə isə məşhur "Kerrinqton hadisəsi" zamanı güclü Günəş alışması nəticəsində nəhəng koronal kütlə atılımı baş verib, plazma axını Yerə böyük sürətlə çataraq teleqraf sistemlərini iflic edib və planetin hər yerində şimal işıqları müşahidə olunub. Alimlər hesab edir ki, bu cür hadisə müasir dövrdə baş versə, elektrik sistemlərinin bir neçə ay müddətinə sıradan çıxmasına səbəb ola bilər.

Sergey Boqaçov Günəşdə baş verən son alışma və 1859-cu il tufanının hələ həqiqi "superfırtına" hesab olunmadığını vurğulayır. Onun sözlərinə görə, müasir texnoloji dövrdə insanlıq hələ ki, belə bir fenomenlə qarşılaşmayıb və bunun real təsirlərini bilmir.