Günün günorta çağı quldurluq Azərbaycanda, Ukraynada, İspaniyada

Hər kəsə ayıq-sayıq olmaq xəbərdarlığı: bacarın, qurbana çevrilməyin

Bir gündə vətəndaşların bank kartlarından 51 min manatdan çox pul oğurlanıb. Yerli saytların Daxili İşlər Nazirliyinə (DİN) istinadən verdiyi məlumata görə, aprelin 17-də bu məbləğ vətəndaşların bank kartlarından müxtəlif kiber üsullarla oğurlanıb: 34427, 7050, 3970, 1500, 999, 830, 670, 500, 483, 303, 303, 15, 15 manat – cəmi 51 min manatdan çox. Aprelin əvvəlindən bank kartlarından oğurluqların məbləği 370 min manatı ötüb.

Dərhal qeyd edim ki, bu, çox deyil. Həqiqətən də, 2024-cü ildə kiber fırıldaqçılar Azərbaycanda vətəndaşların bank kartlarından 22 milyon manatdan çox (dəqiq məbləğ 22 442 838 manat) oğurlayıblar ki, bu da təxminən 12 milyon avroya bərabərdir.

DİN tərəfindən müxtəlif sxemlərdən istifadə etməklə, 16 804 dələduzluq faktı qeydə alınıb:

Fişinq əlaqələri: 1 027 hal - dəymiş ziyan 2 043 896 manat.

Alış-veriş saytlarında elanlar: 411 hal - 1 196 786 manat oğurlanıb.

Bank işçiləri kimi təqdim edilməsi: 290 fakt - dəymiş ziyan 598 048 manat.

Mobil telefonların sındırılması: 185 hal - 311 728 manat oğurlanıb.

Bankomatlardan nağd pul çıxararkən dələduzluq: 178 fakt - ziyan 92 630 manat.

Oğurlanmış və ya itirilmiş kartların istifadəsi: 307 fakt - 101 398 manat oğurlanıb.

Bundan əlavə, fırıldaqçılar internet resursları, lotereyada uduşlar, mal və xidmətlərin satışı, məşğulluq və kreditlər vasitəsilə fəaliyyət göstəriblər ki, bu da əlavə itkilərə səbəb olub.

Lotereya və qumar oyunları: 471 hal - dəymiş ziyan 2 450 403 manat.

Onlayn platformalarda mal satışı: 626 hal - 292 344 manat oğurlanıb.

Mobil telefonların satışı: 292 fakt - zərər 116 219 manat.

Maşınların satışı: 100 fakt – 121 640 manat oğurlanıb.

İşə qəbul vədləri: 336 hal - dəymiş ziyan 470 734 manat.

Kreditlərin verilməsi: 501 hal - 139 600 manat oğurlanıb.

Mənzil, avtomobil icarəsi və digər xidmətlər: 343 fakt - dəymiş ziyan 82 370 manat.

Problem, gördüyümüz kimi, böyükdür, lakin digər ölkələr də bununla üzləşirlər. Belə ki, Ukrayna Milli Bankının məlumatına görə, 2023-cü ildə kibercinayətkarlar ukraynalıların bank kartlarından təxminən 833 milyon qrivna (o vaxtkı məzənnə ilə 2 milyon avrodan çox) oğurlayıblar. Bu, 2022-ci illə müqayisədə 73% çoxdur. 2023-cü ildə ödəniş kartları ilə fırıldaq əməliyyatlarının sayı 272 min təşkil edib ki, bu da əvvəlki illə müqayisədə 25% çoxdur. Belə bir əməliyyatın orta məbləği 39% artaraq 3065 qrivnaya çatıb.

İtkilərin əsas səbəbi sosial mühəndislik idi - istifadəçilərin öz şəxsi məlumatlarını fırıldaqçılara açıqladığı hallardan söhbət gedir. Belə hallar ümumi itkilərin 80%-ni təşkil edib. Ən çox yayılmış saxtakarlıq sxemlərinə aşağıdakılar daxildir:

- Şəxsi məlumatlara giriş əldə etmək məqsədi daşıyan dövlət yardımı ilə bağlı saxta mesajlar;

- Mobil bankçılığa daxil olmaq üçün dublikat SİM kartların istehsalı;

- Özünü bank və ya dövlət qurumlarının işçisi kimi təqdim edən şəxslər tərəfindən məxfi məlumatların əldə edilməsi məqsədilə edilən zənglər;

- Ani messencerlərdə və sosial şəbəkələrdə əlavə gəlir əldə etmək imkanı haqqında mesajlar (fırıldaqçılar pul köçürməsini təşviq edir).

2024-cü ilə olan məlumata görə, ukraynalıların bank kartlarından oğurlanan vəsaitlərin miqdarı ilə bağlı hələ ki, rəsmi məlumat yoxdur. Bununla belə, 2023-cü ildən fırıldaq əməliyyatlarının artması tendensiyası nəzərə alınarsa, problemin aktual olaraq qaldığını güman etmək olar. Bu, təkcə Ukraynaya aid deyil. Hazırda olduğum İspaniyada da bank kartlarından o qədər oğurlayırlar ki, heç kimə az görünməyəcək.

Belə ki, 2025-ci ilin əvvəlində İspaniya polisi cinayətkarların özlərini bank kimi təqdim edərək, dəqiqədə 1000-ə qədər saxta SMS göndərdiyi saxtakarlıq sxeminin üstünü açıb. Nəticədə 760-dan çox bank hesabından təxminən 1,9 milyon avro oğurlanıb. Əməliyyatda sxem təşkilatçılarının göstərişi ilə bankomatlardan pul çıxaran 660 “çapar” iştirak edib.

Qlobal Anti-Fırıldaq Alyansının hesabatına görə, 2024-cü ildə ispanlar müxtəlif saxtakarlıq sxemləri, o cümlədən bank kartları oğurluğu səbəbindən təxminən 7,4 milyard avro itiriblər. Hər qurbana düşən orta itki 1279 ABŞ dolları təşkil edib.

2023-cü ildə İspaniyada bank kartı məlumatlarının oğurlanması ilə bağlı 60 mindən çox hal aşkar edilib. Bunlardan 24 000-ə yaxını zərərli proqramlardan, 36 000-dən çoxu isə kobud fişinq hücumları vasitəsilə oğurlanıb. Cinayətkarlar həmçinin qurbanların ünvanları və telefon nömrələri kimi əlavə şəxsi məlumatlar əldə ediblər.

2025-ci il üçün dəqiq rəqəmlər hələ mövcud olmasa da, mövcud məlumatlar İspaniyada bank kartları oğurluğu da daxil olmaqla, kibercinayətlərin artmaqda davam etdiyini göstərir. Vətəndaşlara şübhəli mesajlar alarkən diqqətli olmaları və mütəmadi olaraq bank hesablarında icazəsiz əməliyyatların olub-olmamasını yoxlamaları tövsiyə olunur. Eyni məsləhət ukraynalılara da, azərbaycanlılara da verilir. Ancaq gördüyümüz kimi, fırıldaqçılar getdikcə daha təkmilləşirlər.