Mifləşdirilən hökmdar, susdurulan tarixçi KONKRET

Məhsəti Gəncəvi söhbətini görəndə çoxdan oxuduğum bir kitab yadıma düşdü; “İranda seksual münasibətlərin sosial tarixi”.

Müəllif avropalı iranşünas “Villem Floor”dur. O kitab barədə profilimdə ümumi məlumat vermişəm. Axtarışa verib oxuya bilərsiniz. Kitab İranda qadağan olunub, İsveçdə yaşayan iranlıların orada təsis elədiyi bir nəşriyyat bu kitabı farscaya tərcümə eləyib, farsca pdf-i internetdə var. Oradan oxumuşdum. Kitabda Şah İsmayılla bağlı elə şeylər yazılıb ki, belə baxıram, Azərbaycanda çap olunsa, həmin naşirin bəlkə də, biznesi batmasa da, böyük ziyan görər, əleyhinə ciddi təbliğat aparılar, tərcüməçisi başqa sifariş-filan almaz, peşəsini atıb başqa işlə məşğul olar.)

İranlılar kimi, Avropada yaşayan mütəşəkkil intellektual dayaqlarımız da yoxdur ki, xaricdən kütləvi olaraq nəsə təmin etsin.
Qısaca desəm, müəllif kitabın Səfəvilər dövrü ilə bağlı hissəsində, əsasən, İrana gələn avropalı səyyahların yazılarına söykənərək Şah İsmayılın 18+ həyatından, hətta biseksual tərəflərindən, həmcinsləri ilə olan əlaqələrindən yazır. Təhmasibin eynicinsli münasibətləri qadağan etsə də, bəzi hallarda buna göz yummasını, Şah Abbasın sırf əyanları nəzarətdə saxlamaq və sarayda intriqa aləti kimi istifadə edə bilməsi üçün əyanlar arasında eynicinsli münasibətlərə göz yumduğunu, hətta qəsdən təşviq elədiyini iddia edir.
Şah İsmayıl bizdə, əsasən, milli, İranda isə, əsasən, dini simvoldur.

Ona görə də hər iki cəmiyyət üçün müəyyən çərçivədə sakrallaşıb, toxunulmaz olub. Burada ümdə məsələ kimin nəyi necə yazması, hazırlaması, hansı formada təqdim etməsi deyil, inkişaf üçün əhəmiyyətli olan başlıca amil hər şəxsin özünə görə tutarlı olan, əsaslandırılmış fikirləri, heç olmasa, ifadə edə bilmə mühitinin onun üçün təmin edilməsidir.

Başqalarının fərqli baxış bucağını zorakı yolla daraldan, əvvəlcədən müəyyənləşdirilmiş çərçivəyə uyğunlaşdırmağa çalışan radikal təfəkkürü, ifrat yanaşmanı dəyişmək lazımdır. Nəyəsə qarşı çıxmaq üçün əsaslandırılmış tənqid kimi mötədil, inkişafyönlü metod var, ona baş vurmaq kifayət edər.

Cavid Quliyev