Hansı gərginlik məişət texnikası üçün TƏHLÜKƏLİDİR?

Aşağı gərginlik elektrik şəbəkəsində məişət texnikanız üçün “sakit qatil”dir. Mütəxəssislər evinizi necə düzgün qorumağın yollarını izah ediblər.

Lent.az xarici mediaya istinadla bildirir ki, mənzildə aşağı gərginlik soyuducular, paltaryuyan maşınlar və mikrodalğalı sobalar kimi məişət cihazları üçün təhlükəlidir. “Elektron” şirkətinin elektrikçiləri hansı məişət cihazlarının daha çox zərər gördüyünü, daimi gərginlik düşmələrinin mühərriklərə və elektronikaya niyə ziyan vurduğunu və nasazlıqlardan necə qaçmağın mümkün olduğunu izah ediblər.

Soyuducu minimum hansı gərginlikdə işləyə bilər və niyə ən çox o zərər görür?

“Soyuducu 24/7 işləyən cihazdır və məhz o, evdəki elektronika zəncirində ən həssas halqadır. Müasir kompressorların əksəriyyəti 198–242 V aralığında işləmək üçün nəzərdə tutulub (standart 230 V ±10%). Kompressorun hələ işə düşə bildiyi son hədd 185–190 V hesab olunur. Bu həddən aşağıda işə düşmə artıq şans məsələsinə çevrilir”, -  mütəxəssislər bildirirlər.

Onların sözlərinə görə, soyuducuların normal işləməsi üçün şəbəkədə gərginlik 220-230 V olmalıdır bu ideal göstəricidir. Bu gərginlikdə işə salma cərəyanları daha qısa olur və mühərrikin sarğıları həddən artıq qızmır.

Soyuducu hansı gərginlikdən qorxur və niyə?

“Soyuducu məhz aşağı gərginlikdən (180 V-dan aşağı) qorxur”, -  ustalar bildirirlər.

Məsələ ondadır ki, kompressor mühərrikində gərginlik azaldıqda, o gücü saxlamağa çalışır və bu zaman cərəyan kəskin artır. Eyni zamanda mühərrikin fırlanma momenti azalır, buna görə də ona soyuducu agentin təzyiqinə qarşı porşeni hərəkət etdirmək daha çətin olur. Nəticədə:

mühərrikin işə düşmə müddəti uzanır;

sarğılar həddindən artıq qızır, izolyasiya sıradan çıxır;

istilik relesi işə düşür, daimi qızmalar isə sarğıların daxilində qısaqapanmaya gətirib çıxara bilər.

İşığın tam sönməsi olmadan tez-tez “gərginlik düşməsi” təhlükəlidirmi?

Bəli, bu, bəzən işığın tam kəsilməsindən də təhlükəlidir. Qısa müddətli gərginlik düşməsi zamanı kompressor dayana bilər, amma sistemdə təzyiq yüksək qalır. Əgər 2-3 saniyədən sonra gərginlik yenidən gəlsə, mühərrik təzyiq altında işə düşə bilməz (start rejimində ‘kilidlənər’). Əgər bu anda qoruyucu işə düşməsə, sarğılar bir neçə dəqiqəyə yanar.

Mikrodalğalı soba üçün minimum gərginlik nə qədərdir və aşağı gərginlikdə işləmək nə ilə təhlükəlidir?

“Mikrodalğalı soba 170 V-da da işləməyə başlayacaq, amma siz bunu dərhal hiss edəcəksiniz. Ekran yanacaq, boşqab fırlanacaq, amma yemək isinməyəcək”, -  mütəxəssislər bildiriblər.

Bu, onunla bağlıdır ki, sobanın “ürəyi” olan maqnetronun işləməsi üçün yüksək gərginlik lazımdır və bunu yüksək gərginlik transformatoru təmin edir. Şəbəkə gərginliyi 10 faiz azaldıqda, şüalanma gücü təxminən 30-40 faiz aşağı düşür. Mikrodalğalı soba üçün risk ondadır ki, transformator ilkin sarğıda cərəyanın artması səbəbilə daha çox qızmağa başlayır. Bundan əlavə, soyutma ventilyatoru daha aşağı dövrlərlə işləyir ki, bu da maqnetronun istilik zədələnməsi riskini artırır.

Paltaryuyan maşın üçün hansı gərginlik icazəlidir?

İcazə verilən diapazon: 190-240 V. Paltaryuyan maşınlarda aşağı gərginliyin əsas problemi onların ‘ağıllı’ hissəsidir. Prosessor (idarəetmə lövhəsi) sadəcə xəta verə və proqramı dayandıra bilər. Onların sözlərinə görə, ən çox zərər görən hissə TƏN-dir (qızdırıcı).

Qızdırma gücü kvadrat qanunu ilə azalır: əgər gərginlik 230 V-dan 180 V-a düşərsə, TƏN suyu təxminən 1,5 dəfə daha uzun müddətə qızdıracaq. Bu isə yalnız yumanı saatlarla uzatmır, həm də idarəetmə lövhəsindəki rele-ni nəzərdə tutulduğundan daha uzun müddət yüksək yük altında işləməyə məcbur edir.

Televizor üçün minimum gərginlik nə qədərdir?

Müasir televizorlar əsl ‘hər şey yeyən’ cihazlardır. İmpuls qida blokları (SMPS) sayəsində onlar 100-250 V aralığında işləyə bilirlər. 

LED, OLED və köhnə LCD modelləri gərginliyə eyni dərəcədə həssasdımı?

Elektrikçilərin sözlərinə görə, LED və OLED modelləri aşağı gərginliyə demək olar ki, həssas deyil, çünki qida bloku arxa işıqlandırma və matris üçün çıxış gərginliyini özü sabitləşdirir. Köhnə LCD-lər (CCFL lampalı) isə daha həssasdır, çünki arxa işıq lampalarının invertorları ciddi gərginlik düşmələrinə daha çətin dözür.

Televizoru qorumaq üçün şəbəkə filtri kifayət edirmi?

Xeyr. Şəbəkə filtri (‘düyməli uzadıcı’) yalnız qısa yüksək gərginlik impulslarından (məsələn, yaxınlıqda ildırım boşalması) və yüksək tezlikli maneələrdən qoruyur. 160 V kimi aşağı gərginlikdə heç bir kömək etməyəcək.

Hansı texnika üçün gərginlik rele-si lazımdır və hansı cihazları mütləq qorumaq lazımdır?

Gərginlik rele-si (məsələn, ‘Zubr’ tipli) bütün mənzil üçün lazımdır. Bu, gərginlik təhlükəsiz hədlərdən çıxarsa (məsələn, 180 V-dan aşağı düşər və ya 280 V-a qalxarsa) sadəcə elektrik təchizatını kəsən bir "sığorta"dır.

Eyni zamanda mütləq qorunmalı olan cihazlar bunlardır: soyuducular, kondisionerlər, dondurucular, istilik qazanları (xüsusilə onların dövriyyə nasosları).

Paltaryuyan və qabyuyan maşınlar daha az qorunma tələb edir, ən dayanıqlı sayılan cihazlar isə televizorlar, kompüterlər və LED işıqlandırmadır (çünki onların qida bloklarında öz stabilizatorları olur).

Gərginlik rele-si nə zaman problemi həll etmir və stabilizator lazımdır?

“Rele sadəcə açar kimidir. Əgər rozetkada bütün axşam stabil 170 V olarsa, rele sadəcə elektrik enerjisini kəsəcək və siz qaranlıqda qalacaqsınız”, - ustalar deyirlər.

Stabilizator aşağıdakı hallarda lazımdır:

gərginlik daim aşağıdırsa (160-190 V);

siz özəl sektorda və ya uzun elektrik xəttinin sonunda yaşayırsınızsa;

sizdə sadəcə sönə bilməyən texnika varsa (məsələn, qışda qaz qazanı).

Əgər bütün mənzil/ev üçün stabilizator seçirsinizsə, gücünü 20-30% ehtiyatla hesablayın. Unutmayın ki, giriş gərginliyi nə qədər aşağıdırsa, stabilizatorun verə biləcəyi real güc də bir o qədər az olur.