Hava çirkliliyi hər il 8 milyon ölümə səbbə olur

Hava çirkliliyi dünyanın demək olar ki, hər yerində insan sağlamlığı üçün ciddi təhlükə yaradır. Mütəxəssislərin hesablamalarına görə, çirkli hava hər il dünyada təxminən 8 milyon vaxtından əvvəl ölüm ilə əlaqələndirilir. Onun təsiri təkcə tənəffüs sistemi ilə məhdudlaşmır, insan orqanizminin müxtəlif hissələrinə zərər verə və bir sıra xəstəliklərin yaranma riskini artıra bilər.

Problem son illərdə meşə yanğınları və iqlim dəyişikliyi səbəbindən daha da ağırlaşır. Şimal yarımkürəsində bu yay genişmiqyaslı meşə yanğınlarının tüstüsü böyük ərazilərə yayılıb. Dünyada hər il təxminən 1,5 milyon insanın meşə yanğınlarından yaranan tüstünün təsiri nəticəsində həyatını vaxtından əvvəl itirdiyi bildirilir.

Lakin bəzi şəhərlərin təcrübəsi göstərir ki, vəziyyəti dəyişmək mümkündür. Parisdə velosiped yollarının genişləndirilməsi və avtomobil istifadəsinin məhdudlaşdırılması nəticəsində PM2.5 və azot dioksidinin səviyyəsi 2005-ci ildən bəri yarıdan çox azalıb. Barselonada isə yüzlərlə kilometr velosiped yolu yaradılıb və avtomobil hərəkətinin məhdudlaşdırıldığı xüsusi ərazilər təşkil edilib.

Londonda tətbiq edilən aşağı emissiya zonası da diqqətçəkən nəticələr verib. Queen Mary University of London tərəfindən aparılan araşdırmada təxminən 1 700 londonlu uşağın ağciyərləri araşdırılıb. Tədqiqat nəticələri göstərib ki, təmiz hava zonasının tətbiqindən sonra uşaqların ağciyər inkişafı yaxşılaşıb və onların ağciyər tutumu London yaxınlığındakı müqayisə qrupu ilə təxminən eyni səviyyəyə çatıb.

Hava çirkliliyinin qarşısını almaq üçün yalnız avtomobillərin sayını azaltmaq kifayət deyil. Daha çox velosiped istifadəsi, ictimai nəqliyyatın inkişafı, sənaye tullantılarına nəzarətin gücləndirilməsi, köhnə və daha çox çirkləndirən avtomobillərin dövriyyədən çıxarılması və fosil yanacaqlardan təmiz enerjiyə keçid vacib addımlardır.

Çirkli hava yalnız küçələrdəki problem də deyil. Bərk yanacaq və biokütlədən istifadə edilən evlərdə daxili hava çirkliliyi də hər il milyonlarla insanın vaxtından əvvəl ölümünə səbəb olur. İnkişaf etmiş ölkələrdə isə qaz sobalarının yaratdığı çirklənmə ilə bağlı risklər getdikcə daha çox diqqət çəkir.

Deməli, daha təmiz hava əlçatmaz məqsəd deyil. Bunun üçün dövlətlərin, şəhərlərin, bizneslərin və vətəndaşların birgə fəaliyyəti lazımdır. Təmiz hava yalnız ekoloji məsələ deyil — sağlam həyat üçün əsas şərtlərdən biridir.

Lalə Mehralı