Hay nasizmi faşizmdən 30 il əvvəl yaranıb

Yaxud müasir erməni irqçiliyinin tarixi kökləri və özəllikləri

Erməni millətçiliyinin əsasını XIX əsrdə Grigori Artsruni qoyub. O, Tiflisdə  nəşr etdirdiyi “Mşak”(Rəncbər) adlı qəzetdə Osmanlı idarəçiliyindəki erməniləri  üsyana səsləyirdi. Yazdığı məqalə və kitablarında Artsruni  türkləri, kürdləri və müsəlmanları alçaldır, ələ salırdı. Erməni  ideoloqlarının həmin illərdəki nəşrlərində yaşadığı ölkəyə qarşı xaricdən dəstək almaq, fanatik və təcavüzkar düşüncələr təbliğ olunurdu. Artsruni 1879-cu il mayın 11-də Tiflisdə  “İş adamları klubu”nda çıxışına  “Bu qədər geniş mədəni qabiliyyətləri olan ermənilər nə üçün özlərindən min qat geri qalan barbar boylar üzərində hakimiyyətə nail olmayıblar?” sualıyla başlayır və deyirdi ki, ermənilər qonşu millətlərin hamısından, hətta xristian millətlərdən  tamamilə fərqlənir və mədəni qabiliyyətləri ilə seçilirlər: “Digər millətlər sonda o qənaətə gələrək erməniləri özlərinə rəhbər seçəcəklər. Çünki erməni ağlı və qabiliyyəti ilə onların hamısından üstündür”.

Artsruni bir əsərində  türkləri və kürdləri qiymətləndirərkən yazırdı: “Nə türklərin, nə də vəhşi kürdlərin keçmişi, tarixi, ədəbiyyatı, məktəbləri, iqtisadi istehsal ruhu və iş qabiliyyəti  var. Təbiət bütün xalqlara eyni cür qabiliyyətə sahib beyin verməyib. Türklərin və kürdlərin mədəniyyətə və sənətə meyilləri yoxdur. Dilləri var, ancaq çox geri və primitivdir. Bu dillərdə ən yaxşı ehtimalla orta məktəb təhsili verilə bilər”.

Hay “tarixçisinə” görə, mədəni “ari və semit irqləri” sırasında olan ermənilər  Kiçik Asiyada  bu xüsusiyyətlərinə görə qəsdən barbarların idarəsi altına verilib. Avropa səhvini düzəltməlidir. 

Artsruni erməni millətçiliyinin ideoloji təməllərini qoyduğu kitablarında kürdlərin əsas məşğuliyyətlərinin  oğurluq, talançılıq olduğunu bildirir. “Ermənilərlə  birlikdə yaşayan kürdlər hər zaman onların xidmətində çalışmış, hətta müsəlman olsalar da, erməni kilsəsinə gəlib “anlamazlıqlarından” peşman olduqlarını ilə bağlı dualar etmişlər” – yazan Artsruniyə görə, kürdlər üçün din anlayışı yoxdur: “Kürdlər ermənilərin ən etibarlı  əlaltısı olub, ancaq  əllərinə fürsət  düşən kimi  xidmət elədiyi ağasının evini yağmalamış, onu öldürmüş, həyat yoldaşına, qızlarına təcavüz etmiş, mal- mülkünü talamış və yandırmışlar”. 

Türklərə gəlincə,  Artsruniyə görə,  onlar tənbəl və kütbeyindirlər və ermənilərin hesabına  yaşamışlar: “Kasıb və ya varlı, fərqi yoxdur, türk qadını kişilərin ehtirasını söndürmək və  hərəmlərini bəzəmək üçün doğulmuşlar. Müsəlmanlar arasında nə bir usta var, nə də qabiliyyətli bir fəhlə. Ermənilər çalışqan bir xalqdır, müsəlmanlar isə bunun tam tərsidir. Göründüyü kimi, ermənilər bir tərəfdən quldur kürdlərlə, digər tərəfdən tənbəl, rüşvətxor türklərlə əhatə olunublar”.                         

Artsruninin “Ekonomiçeskoye polojeniye turetskix armyan” (“Türkiyə ermənilərinin iqtisadi durumu”) kitabını yazmaqda məqsədi dünyanın, xüsusən Rusiyanın diqqətini Türkiyə ermənilərinin yaşadığı bölgənin təbii zənginliklərinə və böyük iqtisadi potensialına çəkmək olub. Bu kitabla Artsruni ermənilərin özlərini də bu sərvətlərə sahib olmaq üçün üsyana çağırır. Kitabda “zalım müsəlmanlara qarşı qisas duyğularını oyandırmaq niyyəti”  açıq bildirilir.                                                                        

Grigori Artsruni nəşr etdirdiyi  “Mşak” qəzetini bu ideologiyanın yayılmasında vacib vasitə olaraq istifadə edib.  O, bu qəzetə öz həmfikirlərini – Raffini, Arpiar Arpiaryanı, Leonu, Mkrtıç Portukalyanı, Mikael Varandyanı cəlb edərək irqçi ideologiyanı yaymaq üçün onların yazılarından faydalanıb. 1880-ci illərdə erməni  ideoloji hərəkatındakı önəmli şəxslər bu qəzetə yazılar göndərirdilər. O dövrdə erməni milli ideologiyası məhz bu qəzetin ətrafında formalaşırdı. 

Bu, anti-türk ovqatını dərinləşdirən açıq düşmənçilik ideologiyası idi.   Ermənilərin Cənubi Qafqazdakı ərazi iddialarıının ideoloji təməlləri o illərdə quyulub. Yaranan erməni milli komitə və təşkilatları, siyasi partiyaların ideoloji qaynağı “Mşak” qəzetində formalaşdırılan erməni milliyətçiliyi idi. 1885-ci ildə Fransada yaranmış "Armenakan", 1887-ci ildə Cenevrədə yaradılan "Hnçak" və 1890-cı ildə Tiflisdə əsası qoyulan "Daşnaksütyun" millətçi partiyalarının ideya istiqaməti Artsruni və onun ardıcıllarının nəzəriyyəsindən qaynaqlanırdı. Bu partiyalar Osmanlı İmperiyası və İrandan qaçmış ermənilərin yaşadığı əraziləri birləşdirmək üçün bütün vasitələrdən, ən əsası isə qiyam və terror aktlarından geniş istifadə etməyi qarşılarına məqsəd qoymuşdular. Müxtəlif ərazilərdə erməni quldur qrupları üsyana başlamışdılar.  “Mşak”da gedən yazılarda bütün ermənilər bu üsyana təşviq olunurdu. “Hnçak” partiyasının proqramında bu fikir xüsusi vurğulanırdı: "Bütün şəraitlərdə türkləri və kürdləri məhv etmək və öz xalqının rifahına xəyanət etmiş ermənilərə aman verməyərək onlardan qisas almaq" (Hnçak” partiyasının proqramı,  “Hnçak” qəzeti, 23 may 1893-cü il).

Artsruninin irəli sürdüyü ideyalar daşnakizmin də əsasını təşkil edir. Karinyanın daşnakizmin “Əsas İncili” kimi xarakterizə edilən “Ekonomiçeskoye polojeniye turetskix armyan” kitabı ilə təcavüzkar erməni millətçiliyinin nəzəri cəhətdən ortaya çıxdığının  şahidi oluruq.  

“Daşnaksütyun” heç də “Hnçak” partiyasından fərqli deyildi. O da nasist tipli partiya kimi Almaniya Milli Sosialist Partiyasının ideologiyasını onlardan 30 il əvvəl formalaşdırmışdı.  Partiyanın hədəflərinə çatmaq proqramında bunlar vardı:                                 1) silahlı qiyam; 2) yalnız ermənilər arasında yox, bütün xalqlar arasında inqilabi fikrin formalaşması üçün intensiv iş aparmaq; 3) ermənilərin silahlanması və təşkilatlanması; 4) hökumət adamlarının fiziki cəhətdən aradan götürülməsi, terror. 

(ardı var)

Qafar ÇAXMAQLI, 
XQ-nin Türkiyə müxbiri