Hörmüz təhlükəsiz su yolu olacaqmı? AKTUAL

Gəmilərin Hörmüz Boğazından təhlükəsiz keçməsini təmin etmək üçün yeni beynəlxalq protokol hazırlanmalıdır. İran xarici işlər naziri Abbas Əraqçi "Əl-Cəzirə"yə bildirib ki, məqsəd bu su yolundan dinc naviqasiya üçün daimi qorunma təmin etmək olmalıdır. "Müharibə bitdikdən sonra ilk addım Hörmüz Boğazı üçün yeni protokolun hazırlanması olmalıdır. Bu protokol bu strateji əhəmiyyətli su yolunda təhlükəsiz keçid və regional əməkdaşlıq üçün davamlı, proqnozlaşdırıla bilən və beynəlxalq səviyyədə tanınmış bir çərçivə təmin etməlidir", - deyə o qeyd edib.

Nazir əlavə edib ki, məqsəd "İranın, eləcə də daha geniş regionun maraqlarını nəzərə alan aydın və şəffaf qaydalara əsaslanaraq" bu su yolu vasitəsilə dinc naviqasiya üçün daimi qorunma təmin etmək olmalıdır. O, bir neçə ölkənin boğazdan təhlükəsiz keçidi təmin etmək üçün ona müraciət etdiyini təsdiqləyib. "Biz belə keçid üçün lazımi şərait yaratmağa çalışırıq", - Əraqçi əlavə edib.

Xatırladaq ki, gəmi izləmə məlumatlarına görə, Pakistan bayrağı altında üzən xam neft tankeri Hörmüz boğazından keçib və Pakistana doğru yol alıb.

İran əvvəllər Hörmüz boğazından keçməyə çalışan bütün xarici gəmiləri "yandıracağı" barədə xəbərdarlıq etmişdi. Pentaqon Hörmüz boğazının bağlı olmadığını bildirmişdi. ABŞ ordusunun məlumatına görə, İran boğazda patrul xidməti göstərmir və minalama əlamətləri yoxdur.

Həmçinin bildirilib ki, ABŞ prezidenti Donald Tramp sosial mediada İranın onu bloklaması təhlükəsi fonunda bir neçə ölkənin təhlükəsiz naviqasiyanı təmin etmək üçün Hörmüz boğazına hərbi gəmi göndərə biləcəyini yazıb.
Hindistan öz tankerlərini qorumağı planlaşdırır

Hindistan Hərbi Dəniz Qüvvələri Oman körfəzinə və Ərəbistan dənizinə əlavə hərbi gəmi göndərir. Bloomberg məlumatlı mənbələrə istinadən xəbər verir ki, Hindistan gəmilərinin təhlükəsiz keçidini təmin etməyi planlaşdırır. Yeni Dehli ehtiyat tədbiri olaraq əraziyə logistika gəmiləri də daxil olmaqla yarım düzündən çox hərbi gəmi göndərir.

Hərbi gəmilər Hörmüz boğazının şərqində yerləşdiriləcək və su yoluna girməyəcək. Hərbi gəmilər tankerləri Ərəbistan dənizinin şimalında daha təhlükəsiz sulara çatana qədər müşayiət edəcək. Hindistan son günlərdə mayeləşdirilmiş təbii qaz daşıyan hökumətə məxsus iki tankerin təhlükəsiz keçidini təmin edib və daha bir neçə yanacaq tankerinin keçidi üçün İranla danışıqlar aparır.

Məlum olduğu kimi, ABŞ və İsrailin İrana qarşı hava hücumları başlayandan bəri Hörmüz boğazı faktiki olaraq bağlanıb. Tehran Hörmüz boğazından keçməyə çalışan hər hansı bir xarici gəmini "yandıracağı" barədə xəbərdarlıq edib.

Pentaqon daha sonra Hörmüz boğazının bağlanmadığını bildirib. ABŞ hərbçilərinin məlumatına görə, İran boğazda patrul xidməti göstərmir və hələlik minalama əlamətləri yoxdur. Lakin sonradan bunun tamamilə doğru olmadığı ortaya çıxıb.

Əlavə etmək lazımdır ki, bu qarışıqlıq fonunda ABŞ prezidenti Donald Tramp Hörmüz boğazında təhlükəsizliyi dəstəkləməkdən imtina etdikdən sonra ABŞ-ın İrana qarşı müharibədə NATO-nun köməyinə ehtiyacı olmadığını bildirib. Lakin o, əvvəllər Qərb ölkələrini Hörmüz boğazına hərbi gəmilər göndərməyə çağırmışdı. Buna baxmayaraq, ABŞ prezidentinin təşəbbüsü müttəfiqləri tərəfindən soyuq qarşılanıb.

Səudiyyə Ərəbistanı yeni marşrut yaradır

Bloomberg xəbər verir ki, Səudiyyə Ərəbistanı uzunmüddətli neft müştərilərinə Hörmüz boğazında uzunmüddətli fasilələrə hazırlıq məqsədilə aprel kvotalarını Qırmızı dənizdəki Yanbu limanından almaq seçimini təklif edir. Müştərilərə Yanbu limanından Arab Light xam nefti almaq seçimi təklif olunur. Boru kəməri məhdudiyyətlərinə görə, müştərilər həcmin yalnız bir hissəsini alacaqlar.

Dövlət mülkiyyətində olan Saudi Aramco tərəfindən verilən treyderlərə görə, Yanbu seçən alıcılar boru kəmərinin limana nəql edə biləcəyi neft həcminə qoyulan məhdudiyyətlər səbəbindən aylıq tədarüklərinin yalnız bir hissəsini alacaqlar. Başqa bir seçim Fars körfəzindən neft idxal etməkdir, lakin boğaz bağlı qalsa, tədarüksüz qalmaq riski daşıyır.

Dünyanın ən böyük neft ixracatçısı olan Aramco İran Hörmüz boğazını effektiv şəkildə bağlamazdan əvvəl ötən ay gündə 7,2 milyon barel neft nəql edirdi və bunun əksəriyyəti Fars körfəzindəki Ras Tanura və Cuayma terminalları vasitəsilə ixrac olunurdu. Səudiyyə Ərəbistanının ölkə daxilindən Qırmızı dənizə uzanan gündə 5 milyon barel neft boru kəməri var, baxmayaraq ki, Yanbudakı ixrac gücü daha az ola bilər. Aramco şərh verməkdən imtina edib.

Səudiyyə Ərəbistanı adətən bütün neftini uzunmüddətli müqavilələr çərçivəsində satır və bunun böyük hissəsi Asiyaya gedir. Çinin ən böyük neft emalı şirkəti olan Sinopec çatışmazlıqları aradan qaldırmaq üçün emal gücünü 10% azaldır, Yaponiya isə milli ehtiyatlarından xam neft buraxmağa başlayıb.

Nəşr yazır ki, bu qərar Yaxın Şərqdəki münaqişənin nə qədər davam edəcəyi və Hörmüz boğazının nə vaxt yenidən açılacağı ilə bağlı qeyri-müəyyənliyi əks etdirir. ABŞ prezidenti Donald Trampın müharibə ilə bağlı izahatları müttəfiqləri və rəqibləri onun nə vaxt buna son qoymağa çalışacağı ilə bağlı qeyri-müəyyənliyə salıb və hətta qoysa belə, İran buna əməl etməyə az hazırdır.

Treyderlər bildiriblər ki, müharibə davam edərsə, Yanbu limanından yüklənən və Asiyaya gedən neft, çox güman ki, çatdırılma əsasında satılacaq, yəni Aramco nəqliyyat logistikasını müştərilərin özləri çatdırılmanı təşkil etdiyi standart göndərmə əsasında deyil, özü idarə edəcək. Onlar əlavə ediblər ki, Yanbu vasitəsilə neft emalı zavodları yalnız Ərəb Yüngül neft təklif edir.

Hazırda üçüncü həftəsində olan müharibənin başlanğıcından bəri Aramco Yanbu vasitəsilə göndərmələri artırır. Səudiyyə Ərəbistanı istehsalçısı həmçinin limandan yüklənən nefti spot tenderlər vasitəsilə təklif etmək kimi qeyri-adi bir addım atıb. Lakin hazırda Qırmızı dənizdəki terminaldan müqaviləli göndərmələr təklif edir.

Nəşrin məlumatına görə, Asiyadan kənarda bəzi Avropa neft emalı zavodları Aramco-dan daha az müqaviləli neft həcmi aldığını bildirib. Bir böyük neft emalı zavodu gələn ayın göndərmələri üçün heç bir həcm almayıb, digərinə isə tələb olunandan az pay ayrılıb. Dünyanın ən böyük neft ixracatçısı olan Səudiyyə Ərəbistanının Yaxın Şərq münaqişəsi səbəbindən neft hasilatını gündə 2 milyon barel azaldaraq təxminən 8 milyon barelə endirdiyi bildirilirdi.

Xatırladaq ki, Yaxın Şərqdə artan münaqişə fonunda Hörmüz boğazından neft axını dayandırılıb. Dünyanın əsas enerji arteriyası iki həftədir ki, faktiki olaraq bağlanıb. İran Hindistan bayraqları altında olan tankerlərin keçməsinə icazə verəcəyinə söz versə də, digər gəmilər İran hücumlarından qorxaraq boğazdan keçməkdən çəkinirlər. Beynəlxalq Enerji Agentliyi İrandakı müharibə səbəbindən qlobal neft tədarükündə görünməmiş bir fasilə olduğunu bildirib.

V.VƏLİLİ