Hörmüz və Bab əl Məndəb riskləri: alternativ marşrut axtarışları artır

Hicaz Dəmiryolu, Sultan II. Əbdülhəmid dövründə İstanbuldan Şam, Məkkə və Mədinəyə qədər uzanan strateji bir layihə kimi inşa edilmişdi. I Dünya müharibəsi dövründə bölgədə baş verən hadisələr və münaqişələr səbəbilə xətt ciddi zərər görərək funksiyasını itirmişdi.

Hazırda isə Türkiyə ilə Səudiyyə Ərəbistanı arasında imzalanan anlaşma çərçivəsində bu xəttin müasir yüksək sürətli qatar layihəsi kimi yenidən həyata keçirilməsi planlaşdırılır. Layihənin regional ticarət, nəqliyyat və strateji əməkdaşlığa mühüm töhfə verməsi gözlənilir.

Bu layihə Türkiyənin regiondakı təsir gücünü necə dəyişə bilər?

Türk politoloq Hüsamettin İnaç Bizimyol.info xəər portalına açıqlamasında bildirib ki, xüsusilə son dövrü nəzərə alsaq, İran, İsrail və ABŞ arasında potensial müharibə göstərdi ki, Qırmızı dənizdəki Hörmüz boğazı və Bab əl-Məndəb boğazı ciddi şəkildə bağlana bilər və bu da qlobal enerji geosiyasətinə əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərə bilər.

“Hamımızın bildiyimiz kimi, son zamanlar neft tədarükünün azalması səbəbindən enerji qiymətlərinin artması ilə qarşılaşmışıq. Bütün ölkələr inflyasiya iqtisadi təzyiqi altında yaşamaq məcburiyyətində qalıblar. Təbii ki, gələcək layihələr baxımından regional ölkələr Hörmüz boğazı və Bab əl-Məndəbdən yan keçəcək sistemləri nəzərdən keçirməyə başlayıblar. Çünki, deyək ki, bu gün atəşkəs əldə edilib; bu, gələcəkdə İsrail, İran və ABŞ arasında müharibə olmayacağı və ya Hörmüz və Körfəzin yenidən bağlanmayacağı anlamına gəlmir” - deyən politoloq bildirib ki, davamlı bir həll yolu tapmaq üçün Türkiyə çox ciddi addımlar atıb.

Bunlardan biri, Körfəz ölkələri və regional ölkələrlə birlikdə, Qətər və Türkiyə arasında təbii qaz boru kəmərinin təşkili idi.

Başqa biri Hicaz Dəmir Yolu layihəsi, digəri isə inkişaf yolu adlandırdığımız ticarət yolu idi.

Bu yol Əl-Fav (Al-Faw) Böyük Limanı İraqa qədər uzanırdı. Əgər bu işlər ardıcıl olaraq baş verərsə, enerjinin dəniz yolu ilə gəmilərlə daşınması yox olacaq. Enerji daşınması tamamilə quru əsaslı olacaq.

Bu, çox təhlükəsiz bir yoldur və bu yolu seçmək zərurəti ortaya çıxıb. Bu kontekstdə Türkiyə, Suriya, İordaniya və Səudiyyə Ərəbistanı arasında bağlanan razılaşma, mənşəyi bir əsr əvvələ gedib çıxan və zəvvarların müqəddəs torpaqlara dəmir yolu ilə çatmasına imkan verən Hicaz Dəmir Yolunun inşasına səbəb oldu.

Politoloqun fikrincə, bu gün bu layihə yalnız bu müqəddəs ziyarətin yerinə yetirilməsini asanlaşdırmayacaq, həm də enerji və kommersiya mallarının daşınması üçün çox əhəmiyyətli bir layihəyə çevriləcək: “Buna görə də, bu layihə olduqca təhlükəsizdir və region ölkələri arasında heç bir təhlükəsizlik problemi yoxdur.

Bütün bu layihələrin əslində daha əvvəl həyata keçirilməsi planlaşdırılırdı, lakin 2011-ci ildə Suriya bunun qarşısını aldı. Başqa sözlə, imperialist güclər Suriyada vətəndaş müharibəsini qızışdırmaqla Türkiyəni çox vacib edən və Yaxın Şərq neftinin alternativ yollarla daşınmasına imkan yaradan bu layihələrin qarşısını aldılar. Yaxud PKK/YPG/PYD adlandırdığımız terror təşkilatları vasitəsilə bölgədə qeyri-sabitlik yaratmaqla, əslində bu layihələrə mane oldular.

Lakin bu gün, xoşbəxtlikdən, Suriya sabitliyə nail olub və PKK və onunla əlaqəli terror təşkilatları mövcudluğunu və təsirini əhəmiyyətli dərəcədə itiriblər”-deyən Hüsamettin İnaç bildirib ki, məhz belə bir vaxtda Hicaz Dəmir Yolu layihəsinin gündəmə gətirilməsi Türkiyənin bölgədəki əhəmiyyətini artıracaq və xüsusən də Azərbaycan və Yaxın Şərq vasitəsilə Qafqazdan gələn insanlar, eləcə də Rusiyadan - Orta Dəhliz adlandırdığımız xətlər - Türkiyə enerji paylama xətləri üçün çox vacib bir mərkəzə çevriləcək. Onun geosiyasi əhəmiyyəti əvvəlki ilə müqayisədə eksponensial olaraq artacaq və qlobal enerji təhlükəsizliyi təmin ediləcək.

İradə Cəlil, Bizimyol.info