İlham Əliyevin Trampın masasındakı yeri… Fotolar

İlham Əliyevin son iki həftə ərzində dörd sammitdə iştirakı (hətta onların birinə ev sahibliyi edib) əsla protokol xarakterli tədbirlər silsiləsinə aid deyil. Danimarkada Avropa Siyasi Birliyinin, Qəbələdə Türk Dövlətləri Təşkilatının, Tacikistanda Müstəqil Dövlətlər Birliyinin zirvə görüşlərinin ardınca Misirdə Sülh sammitinə qatılmaqla Prezident həm özünün, həm də dövlətinin qlobal miqyasda mühüm aktor kimi qəbul edildiyini bir daha təsdiqlədi.

Prezidentin köməkçisi Hikmət Hacıyevin təbirincə desək, bu, Azərbaycanın çoxşaxəli və çoxregional siyasətinin təzahürüdür. Göründüyü kimi, İlham Əliyev Azərbaycanın qüdrətini onun coğrafi ərazi miqyası ilə deyil, qlobal platformadakı nüfuz və ehtiram miqyası ilə müəyyənləşdirib.

Hər dörd tədbirdə dünyanın siyasi və iqtisadi düzənini müəyyənləşdirən əsas dövlətlərin rəhbərləri ilə keçirilən görüşlərin, həmçinin onlarla aparılan müzakirələrin mahiyyəti İlham Əliyevin və onun şəxsində Azərbaycanın beynəlxalq məkandakı mövqeyini, nüfuzunu və verilən önəmi aydın göstərir. Daha konkret desək, Türk birliyinin mühüm təminatçısı olan, MDB-də məlum fövqəlgücün təsirlərini minimuma endirən, Avropanın siyasi birliyinin perspektivi üçün “yeni dövlətlər”lə hesablaşmağın əsas şərt olduğunu qəbul etdirən İlham Əliyev indi də Yaxın Şərqin gələcək konfiqurasiyasının müəyyənləşməsində iştiraka çağırılıb.  

Haqlı olaraq “niyə məhz İlham Əliyev?” sualı doğur və cavabların da geniş bir silsiləsi yaranır…

Öncə vurğulayaq ki, “Sülh sammiti” dünya gündəminin əsas müzakirə mövzusudur və yeni dünya düzəninin necə formalaşacağı bu tədbirdə əldə olunan qərarlardan çox asılı olacaq. Hamını sammitin məqsədindən daha çox nəticələri maraqlandırır ki, bu barədə indi danışmaq çox tezdir. Əsas məsələ dini zəmində üçə bölünən dünyanın real güclərinin - İslam dünyasının, xristian aləminin və yəhudi icmasının bir masa ətrafında Yaxın Şərqin timsalında ümumi problemlərdən çıxış yollarını aramaları idi ki, bu da baş verdi.

İlham Əliyevin Sülh sammitinə ABŞ və Misir prezidentlərinin dəvəti əsasında Ermənistanın Baş naziri ilə birgə dəvət olunmasında avqust ayında paraflanan sülh sazişinin xüsusi rolu var. Nəzərə alaq ki, 200 illik münaqişənin və 30 illik savaşın bitmə prosesində İlham Əliyev sadəcə iki tərəfdən biri deyil.

O, sülhün tək memarıdır. Savaş meydanında qazandığı Zəfəri danışıqlar masasında zorla qəbul etdirmək imkanından və hüququndan imtina edərək ədalətli sülh çağırışı ilə 5 ilə yaxın diplomatik mücadilə verən və iki ay öncə prosesin sondan əvvəlki mərhələsini Ağ Evdə yekunlaşdıran Prezident beynəlxalq miyqasda da “ədalətli savaş və ədalətli sülh” konsepsiyasının müəllifi kimi qəbul olunur.

İlham Əliyevin çətin savaşdan gecikmiş sülhə keçidin təminatçısı kimi mükəmməl təcrübəsinə İsrail-Fələstin münaqişəsinin bitməsində və Yaxın Şərqin onilliklərdir həsrətində olduğu sülhə qovuşmasında istinad oluna bilər. Bu baxımdan Nikol Paşinyanın dəvətinin formal, İlham Əliyevin dəvətinin isə real zəmində səciyyələnməsi tam doğrudur.

Digər tərəfdən, Azərbaycan Qəzza problemində birbaşa iştirakçı və müşahidəçi olan, ancaq bir-biri ilə savaş və ziddiyyət aparan bütün tərəflərlə sağlam münasibət, etibarlı tərəfdaşlıq və inam yaradıb. İlham Əliyevin İsrail, Fələstin, ABŞ, ərəb ölkələrinin rəhbərləri ilə birmənalı dostluğu, sınaqdan çıxmış münasibətləri var.

Biri-birlərinə düşmən olan, ən yaxşı halda şübhə ilə baxan bütün tərəflər İlham Əliyevə əsl dost kimi yanaşırlar. İlham Əliyev Yaxın Şərqdə bütün düşmənlərin ortaq dostudur.

İsraillə ABŞ-dən sonra ən yaxın strateji tərəfdaş olan Azərbaycan həm də Fələstinə maddi, siyasi, diplomatik dəstəyini bütün platformalarda bəyan edir və onun müstəqil dövlət qurmaq tələbinin ən fəal dəstəkçilərindəndir. Türkiyə-İsrail münasibətlərinin normallaşmasında əsas faktorlardan olan rəsmi Bakı İsrail-Suriya əməkdaşlığının qurulmasını da təmin edən ilk ünvan oldu. Ölkəmiz həmçinin bölgənin qanlı münaqişə ocağı olan Suriyada enerji təchizatçısı olmaqla yanaşı, burada davamlı sülhün və inkişafın təminində vacib missiya daşıyır. Körfəz ölkələri, ərəb dünyası İlham Əliyevə tam güvənir, onun təşəbbüslərinə birmənalı dəstək verir.

Yəni Azərbaycanın postsavaş dövründə bölgədəki iqtisadi, siyasi, diplomatik gedişatda fəal rol oynaması nəzərdə tutulur.

Digər mühüm məqam isə ABŞ-nin qlobal və regional gündəliyinin reallaşmasında İlham Əliyevin və Azərbaycanın əsas aktorlar sırasında qəbul olunmasıdır. Nəzərə alaq ki, ABŞ Prezidenti yeni dünya düzənini formalaşdırmaq strategiyasında azərbaycanlı həmkarını, hətta birbaşa aid olmadığı regional müzakirələrdə də fəal iştiraka çağırır.

Trampın qurduğu masalarda İlham Əliyev yalnız fəxri qonaqlar sırasında oturmur, artıq taktiki addımların və strateji hədəflərin müəyynələşməsində mövqe sahibi kimi dinlənilir.

Qəzza üçün razılaşdırılan sülhün müəllifi, daha doğrusu, Yaxın Şərqin gələcək düzəninin qurucusu D.Tramp sahibi olduğu tədbirdə son iki ayda barəsində onlarla yüksək dəyərləndirmə mesajı verdiyi İlham Əliyevin də iştirakını məhz bu kontekstdə vacib sayıb. Burada bir zəruri xatırlatma edək ki, bu, ilk dəvət deyil. Hələ 8 il öncə – v ayında D.Tramp ilk prezidentliyi dövründə Ərəb-İslam dünyası ilə tanışlığına həsr olunan Ər-Riyad sammitinə də İlham Əliyevi dəvət etmişdi.

Azərbaycan Prezidentinin indi də Yaxın Şərqin gələcəyinin müəyyənləşməsində iştirakı yalnız ona olan hörmətdən irəli gəlmir və əsla simvolik məna daşımır. Burada daha dərin və həssas məqamlar var. İsrailin ən yaxın tərəfdaşı olan ABŞ ərəb, daha geniş anlamda isə İslam dünyasına öz planlarını, təkliflərini, niyyətlərini çatdırmaq və özünə inam yaratmaq üçün İlham Əliyevin müsəlman ölkələrindəki nüfuzundan bəhrələnmək istəyir.

ABŞ Prezidentinin perspektiv planlarının miqyası çox genişdir və onlar İslam dünyasını bütünlüklə əhatə edir. D.Tramp müsəlman aləmində qəbul olunmaq və itirilmiş etimadı bərpa etmək məqsədilə İlham Əliyev kimi liderləri etibarlı zəmanət kimi görür.

Azərbaycan Prezidentinin illər boyudur həyata keçirdiyi müsəlman-xristian-yəhudi sivilizasiyaları arasında yeni əməkdaşlıq formatı təsis etmək, icmalar arasında etimad mühitini yaratmaq, dini terrorizmə qarşı daha effektiv mübarizə aparmaq barədə fəaliyyət strategiyası artıq beynəlxalq platformanın əsas proqramlarından biri kimi qəbul olunur.

İlham Əliyev Sülh Sammitinə bu təcrübə ilə, bu sadə təkliflə, öz örnəyi ilə getmişdi...

Tarix isə sübut edir ki, real nəticələr sammitlərlə, çıxışlarla, çağırışlarla yox, məhz konkret fəaliyyətlə, mükəmməl nümunələrlə əldə olunur...

İlham Əliyevin həmişə etdiyi kimi…

Əməkdar jurnalist İxtiyar Hüseynli,

Xüsusi olaraq “Qafqazinfo” üçün