Icma.az
close
up
RU
Menu

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

İlin sonuna yaxın kədər niyə artır? Psixoloq izah edir

İlin sonuna yaxın kədər niyə artır? Psixoloq izah edir

Icma.az, Olke.az portalına istinadən məlumat yayır.

"Yeni il ərəfəsi cəmiyyətdə adətən “yeni başlanğıc”, “ümid”, “qələbə”, “ailə istiliyi” və “şənlik” kimi müsbət emosiyalarla assosiasiya olunur. Media, reklam dili, sosial şəbəkələr və ümumi sosial atmosfer insanlara sanki bir mesaj verir: “İndi hamı sevinməlidir.” Lakin psixoloji reallıq daha çoxqatlıdır. Bu dövrdə bəzi insanlar əksinə, daha həssas, kədərli, boşluqda, tənha və ya narahat hiss edə bilirlər".

Bu sözləri Ölkə.az-a açıqlamasında klinik psixoloq Elyaz Bornak deyib.

Onun sözlərinə görə, bu vəziyyətin ən geniş yayılmış adı beynəlxalq ədəbiyyatda "Holiday Blues" kimi keçir:

"Yəni bayram-istirahət günlərində yaranan kədər və emosional eniş. Bununla yanaşı, bu hal bəzən mövsümi depressiya, ilin sonu refleksiya təsiri, sosial müqayisə mexanizmləri və itki reaksiyaları ilə də əlaqələnə bilər.

Yeni il ərəfəsində kədərin artması bir çox insan üçün utandırıcı və ya “normal deyil” kimi görünə bilər. Çünki sosial norma bu dövrü “şənlik mövsümü” kimi təqdim edir. Nəticədə bəzi insanlar ikiqat yük daşıyır: həqiqi emosional eniş (kədər, iç sıxıntısı, həssaslıq, tənha hiss); bu emosiyalara görə özünü günahlandırma (“Niyə belə hiss edirəm?”, “Nankoram?”, “Məndə nəsə qüsur var?”)

Əslində, psixologiya emosiyaları “vaxtına uyğun” və “uyğunsuz” kimi iki yerə bölüb qiymətləndirməyi deyil, onların mənasını, mənbəyini və funksiyasını araşdırmağı təklif edir. Yeni il dövründə emosional eniş, çox zaman, insanın həyatında yığılan mövzuların (itkilər, tənhalıq, gözləntilər, çatışmazlıqlar, yorğunluq) görünən hala gəlməsidir.

"Holiday Blues" klinik diaqnoz deyil; daha çox psixoloji və sosial bir fenomendir. Bayram günləri yaxınlaşdıqca insanlardan gözlənən emosional “standart” yüksəlir: gülmək, paylaşmaq, ailə ilə olmaq, hədiyyə almaq, plan qurmaq, “enerjili görünmək”.

Bu sosial gözlənti bəzən insanın real vəziyyəti ilə toqquşur. Məsələn, kimsə ayrılıqdan sonra ilk dəfə yeni ili tək keçirir, ailə münasibətləri gərgindir, maddi çətinlik var, iç dünyada uzun müddət basdırılan sıxıntılar yığılıb.

Bu toqquşma emosional dissonans yaradır: “Belə hiss etməməliyəm, amma belə hiss edirəm.” Dissonans artdıqca, kədər daha da dərinləşə bilər.

Əsas mexanizm Bayram şənliyi bəzən insanın içindəki “boşluğun səsini” daha da ucadan eşitdirir. Çünki sükutun, dayanmanın, “ilin bağlanmasının” simvolik gücü var.

Yeni il təkcə təqvim dəyişməsi deyil; psixoloji olaraq “hesab bağlama” kimi yaşanır. İnsan istər-istəməz düşünür ki, "Bu il nə etdim?", "Nəyi bacarmadım?", "Nə itirdim?", "Harada ilişib qaldım?", "Mən kim oldum, həyatım hara gedir?" Bu refleksiya sağlam şəkildə aparılarsa, inkişaf üçün stimul ola bilər.

Lakin bəzi hallarda refleksiya özünü ittiham formasına keçir: “Yenə də alınmadı", “Mən gecikdim", “Hamı irəliləyir, mən yerimdə qaldım". Bu zaman yeni il dövrü insanın özünə verdiyi “daxili hesabat”a çevrilir və emosional yük artır. Əsas risk refleksiya nə qədər sərt və cəzaedici olarsa, kədər bir o qədər “dərin boşluq” hissinə çevrilir.

Yeni il ərəfəsində sosial şəbəkələr kulminasiya nöqtəsinə çatır: hədiyyələr, partilər, ailə masaları, “mənim möhtəşəm ilim” paylaşımları. Burada mühüm nüans: İnsanlar adətən həyatın ən yaxşı kadrlarını paylaşırlar. Bu isə tamaşaçıda belə bir illüziya yaradır: “Hamının həyatı doludur, mənimki yox.”

Sosial müqayisənin psixoloji nəticələri: yetərsiz hiss etmə, tənha hissin artması, öz dəyərini aşağı qiymətləndirmə, gələcəyə ümidin azalması ilə xarakterizə olunur.

Dərin mexanizm:İnsan öz iç həyatını (narahatlıq, qorxu, çatışmazlıq) başqasının “parlaq vitrini” ilə müqayisə edir. Bu, ədalətsiz müqayisədir və emosional yorğunluq yaradır.

Bəzi insanlar üçün yeni ilə yaxın dövr sadəcə sosial-emosional deyil, həm də bioloji səbəblərlə ağırlaşır. Payızın sonu və qışda gün işığı azalır, melatonin-serotonin balansı təsirlənə bilər,  enerji düşür, yuxu və iştaha dəyişir, motivasiya azalır.

Bu vəziyyət Seasonal Affective Disorder (SAD) – mövsümi affektiv pozuntu ilə üst-üstə düşə bilər. Burada əsas göstərici: halın hər il eyni mövsümdə təkrarlanması və gündəlik funksionallığı (iş, münasibət, özünə qayğı) nəzərəçarpacaq dərəcədə azaltmasıdır.

"Holiday Blues" adətən keçici və situativ olur. SAD isə daha sistemli, təkrarlanan və bəzən müalicə tələb edən bir vəziyyətdir.

Yeni il “ailə”, “birlik”, “ev” kimi simvollarla yüklüdür. Bu simvollar itki yaşamış insanlarda (sevdiyini itirənlər, ayrılıq yaşayanlar, miqrasiya edənlər, ailədən uzaqda qalanlar) güclü tetik rolunu oynaya bilər.

Bəzən insan günlərlə normal görünür, amma yeni il yaxınlaşdıqca birdən kövrəlir, köhnə xatirələr canlanır, “əvvəl necə idi, indi necədir” hissi güclənir. Bu, psixoloji olaraq “anlamlı tarixlər sindromu” kimi də izah olunur: müəyyən tarixlər emosional yaddaşı aktivləşdirir.

İlin sonu iş və həyat ritmi baxımından çox insan üçün “yekunlaşdırma” dövrüdür: hesabatlar, planlar, maliyyə xərcləri, ailə görüşləri, sosial tədbirlər… Hətta pozitiv hadisələrin çoxluğu belə yorucu ola bilər.

Tükənmənin fonunda bayram “əlavə yük” kimi hiss olunur:sosiallaşma məcburiyyəti, hədiyyə və xərc stresi, plan qurma təzyiqi. Nəticədə insan emosional enişi “kədər” kimi yaşayır, amma kökündə bəzən sadəcə yorğunluq və resurs çatışmazlığı dayanır.

Bu hiss nə deməkdir?

Yeni il ərəfəsində kədərli olmaq çox zaman “problemlilik” deyil; insanın psixoloji sisteminin bir mesajıdır. Bu mesaj fərqli ola bilər: “Mən təkəm və buna diqqət lazımdır.” “Mən çox yorulmuşam, dayanmağa ehtiyacım var.” “Keçən ildə içimdə qalan mövzular həll olunmayıb.” “Mən özümə qarşı çox sərtəm.” “Bədənim işıq və ritm dəyişikliyinə həssasdır.”

Ən doğru yanaşma bu hissi “susdurmaq” deyil, anlamaq və işləməkdir.

Qısa tövsiyə edərdim ki, emosiyanı “qadağan” etməyin – kədər bəzən psixoloji təmizlənmədir; sosial şəbəkə istifadəsini azaldın – müqayisə mexanizmini zəiflədin; realistik yeni il hədəfləri qoyun – “ideal həyat” yox, “kiçik addımlar”; gün işığı, yuxu rejimi və hərəkətə diqqət edin – bioloji ritmi sabitləşdirin; kədər davamlıdırsa və funksionallığı pozursa, mütəxəssis dəstəyi vacibdir".

Həmidə İbrahimova

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:246
embedMənbə:https://olke.az
archiveBu xəbər 19 Dekabr 2025 12:04 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see294

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see283

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see274

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see271

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see248

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see245

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see236

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see232

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see227

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see224

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

19 Noyabr 2026 18:45see224

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see215

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see206

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

19 Noyabr 2026 15:03see201

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

19 Noyabr 2026 13:48see200

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

20 Noyabr 2026 00:06see182

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

19 Noyabr 2026 17:30see180

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see179

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see177

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see177
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri