Öyrənilmiş çarəsizlik nədir? Psixoloq izah edir

"Təsəvvür edin, bir qurbağanı qaynar suya atsanız, dərhal sıçrayaraq canını qurtarmağa çalışacaq. Amma əgər onu soyuq suya salıb, suyu yavaş-yavaş qızdırsanız, heç bir təhlükə hiss etmədən o sudan çıxmayacaq, o zamana kimi, su artıq ölüm nöqtəsinə çatana qədər. Bu metafora elmdə və psixologiyada “Qurbağa sindromu” kimi tanınır". 

Bunu "Cebheinfo.az"-a açıqlamasında “Qadın Təşəbbüsü və Sosial Problemlərin Həllinə Yardım” İctimai Birliyinin psixoloqu Samirə İsmayılova deyib.

O bildirib ki, bu sadəcə bir heyvan haqqında deyil, bu, həmçinin, travmaların, münasibətlərin və gündəlik həyatımızın içinə yavaş-yavaş sirayət edən psixoloji tələlərin simvoludur:

"Zərər insana doğru gələndə fərqinə varmırıq. Çox zaman bir insan münasibətdə zorakılığa məruz qalanda, bu zorakılıq ilk gündən açıq şəkildə olmur.

Əvvəlcə səssizlik gəlir, sonra kiçik alçaltmalar, sonra nəzarət, sonra isə “Sənin üçün edirdim” adı altında edilən manipulyasiyalar. Əgər bu proses sürətlə baş versəydi, bəlkə də həmin insan buna reaksiya verər, müdafiə edərdi. 

Lakin proses yavaş getdikcə, beyin “öyrəşir”, “təhlükə yoxdur” siqnalı verir. Nəticədə insan artıq nə qədər dəyərlərini itirdiyini anlamır".

Onun sözlərinə görə, çox vaxt insanlar bu halı “səbr”, “dözüm”, “ailə saxlamaq uğrunda fədakarlıq” adı ilə əlaqələndirirlər, halbuki bu, sadəcə psixoloji öyrənilmiş çarəsizlikdir:

““Qurbağa sindromu”nda insan, öz əzabına zamanla adaptasiya olaraq onu normal qəbul edir. “Elə əvvəldən beləydi”, “hamıda belə olur” kimi düşüncələr zəhərin içinə şəkər qatmaqdan başqa bir şey deyil.

“Qurbağa sindromu”nu yaşayan insanlarda dəfələrlə incinsə də, qarşı tərəfi müdafiə etməsi, “bəlkə düzələr” ümidi ilə zərərli münasibəti davam etdirməsi, emosional və fiziki yorğunluq, lakin buna adət etdiyi üçün reaksiya verməməsi, öz dəyərini və sərhədlərini getdikcə itirməsi kimi hallar müşahidə olunur".

Psixoloq qeyd edib ki, “qurbağa sindromu”ndan çıxış yolu yavaş-yavaş qızan suyu hiss etməkdir:

““Qurbağa sindromu”ndan çıxış yolu, “suyun istiliyini dərk etmək”lə başlayır. Yəni insan həyatında gedən dəyişikliklərin tədricən olduğunu anlamalı, duyğusal uyuşmanı pozmalı və özünə sual verməlidir: “Mən bu haldan məmnunammı, yoxsa sadəcə öyrəşmişəm?”

Dəstək almaq, psixoloji sərhədləri tanımaq, daxili səsi yenidən eşitmək bu prosesin vacib hissələridir. Hər şeyə zamanla öyrəşmək insan ruhunun ən təhlükəli düşmənidir. 

Zamanla düzələn deyil, zamanla səni dəyişdirən şeylərə qarşı ayıq olmaq gərəkdir. Unutmayın ki, qaynar suya düşməkdən daha təhlükəlisi yavaş-yavaş qızan sudur".

Əfsanə Rəcəb
"Cebheinfo.az"