Icma.az
close
up
RU
Menu

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

Bu ərazidə yeni üç mərtəbəli məktəb TİKİLƏCƏK 9 milyonluq LAYİHƏ

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

İnsan odu nə vaxt və necə ram edib? Alimlər yeni sübutlar tapdı

İnsan odu nə vaxt və necə ram edib? Alimlər yeni sübutlar tapdı

Icma.az bildirir, Qaynarinfo saytına əsaslanaraq.

Alimlər müasir İngiltərənin ərazisində yeni sübutlar aşkar etdiklərini bildirirlər. Bu tapıntılar əcdadlarımızın odu necə və nə vaxt yandırmağı öyrəndiklərinə dair təsəvvürlərimizi dəyişə bilər. 

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "NBCNews" yazır.

"Nature” jurnalında dərc olunan araşdırmada alimlər 400 min il yaşı olan ocaq izləri, çaxmaqdaşından hazırlanmış alətlər və pirit parçalardan ibarət sübutlar aşkarladıqlarını təsvir edirlər. Bu qalıqlar neandertallərin bir vaxtlar yaşadığı və ya düşərgə saldığı, gölməkli meşəlik bir ərazidə tapılıb. İddia olunur ki, insan əcdadları piritə çaxmaqdaşı ilə vuraraq qığılcım çıxarıb od yandırıblar.

Tədqiqatçılar bildirirlər ki, "Barnhem sahəsi” adlanan ərazidəki bu tapıntı bəşər tarixində odun yandırılmasına dair ən qədim birbaşa sübutdur.

Nəşrdə tədqiqat müəlliflərindən biri, Britaniya Muzeyinin kuratoru Nik Eshton deyir: "Bu yerin yaşı 400 min ildir və burada yalnız Britaniya və Avropada deyil, demək olar, bütün dünyada ən erkən od yandırma izlərini tapmışıq".

O əlavə edib ki, bu kəşf insan əcdadlarının od yandırması ilə bağlı inandırıcı sübutların tarixini təxminən 350 min il geri çəkir.

Alimlər qeyd edirlər ki, əcdadlarımız odu hansı məqsədlə istifadə ediblər – bu barədə dəqiq məlumat yoxdur. Ola bilsin ki, onlar maral ətini bişirir, alətlər düzəldir və ya sadəcə ocaq işığında söhbət edirdilər.

İnsan əcdadlarının od yandırmaq bacarığını nə vaxt qazandığı təkamül və sosial davranış baxımından həlledici əhəmiyyət daşıyır.

Bir nəzəriyyəyə görə, odun istifadəsi əcdadlarımızın beyin ölçüsünün artmasına səbəb olub. Çünki bişmiş qida daha çox kalori həm də daha asan həzm imkanı yaradırdı. Başqa bir fikir isə od üzərində nəzarətin gecə vaxtı toplaşma məkanlarının yaranmasına, bunun isə sosiallaşmanı və idrak təkamülünü gücləndirməsinə səbəb olduğu yönündədir. London Təbiət Tarixi Muzeyinin insan təkamülü araşdırmalarının rəhbəri və tədqiqatın müəlliflərindən biri Kris Strinjer qeyd edir:

"Bilirik ki, həmin dövrdə insan beyninin ölçüsü artmağa doğru gedirdi və müasir səviyyəyə yaxınlaşırdı. Beynimiz böyük enerji tələb edir – bədənimizin enerjisinin təxminən 20 faizini istehlak edir. Odun istifadəsi isə qidadan qida maddələrinin daha yaxşı alınmasına şərait yaradır, bu da beynin qidalanmasına və işləməsinə kömək edir. Beləcə, beynin böyüməsi üçün təkamül şəraiti formalaşır”.

Alim əlavə edir ki, bu tapıntı insanların od yandırmaq bacarığının "başlanğıcı” deyil, sadəcə bu barədə ən qədim etibarlı nümunədir. Daha əvvəl Cənubi Afrika, İsrail və Keniya ərazilərində odun istifadəsinə dair daha qədim ehtimallar irəli sürülüb, lakin onlar mübahisəli interpretasiyalar olaraq qalır.

Arxeoloji baxımdan əsas çətinlik isə budur: tapılan yanıq izləri meşə yanğınından qalıb, yoxsa insanlar tərəfindən yandırılıb?

Kanadadakı Saymon Freyzer Universitetinin arxeologiya kafedrasının böyük müəllimi Dennis Sandqeyt, araşdırmada iştirak etməsə də, bildirir: "Məsələ ondadır ki, bu atəşi təbii mənbələrdən toplayıb saxlayırdılar, yoxsa özləri yaradırdılar? İlk baxışda bu tapıntı insanların od yandırmağı bacardığı fikrini güclü şəkildə dəstəkləyir”.

Alimlər yanıq izləri olan çöküntülərin, od təsiri ilə dəyişmiş çaxmaqdaşı əl baltalarının və iki kiçik pirit parçasının mövcudluğunu qeyd edirlər. Geoloji analiz göstərib ki, pirit həmin ərazidə son dərəcə nadir rast gəlinir və çox güman ki, insanlar tərəfindən od yandırmaq üçün gətirilib.

Niderlanddakı Leyden Universitetinin paleolit arxeologiyası üzrə fəxri professoru Vil Rjobruks yazır ki, təqdim olunan sübutların böyük hissəsi "dolayı” xarakter daşıyır.

O əlavə edir ki, yaşı təxminən 50 min il olan daha gec dövr neandertal düşərgələrində piritlə qığılcım çıxarma izləri olan alətlər tapılıb. Bu, odun insan tərəfindən istifadəsinə dair "təkzibolunmaz sübut” sayılır, lakin Barnhem nümunəsində bu səviyyədə qətiyyət yoxdur. Rjobruks yazır: "Müəlliflər Barnhem məlumatlarının analizini əla aparıblar, amma onların bunu ‘od istifadəsinin ən erkən sübutu’ kimi təqdim etməsi bir qədər ifrat görünür”.

Alimlər vurğulayırlar ki, od insan əcdadları üçün isinə bilmək, qida hazırlamaq, yırtıcılardan qorunmaq və qatranı əridərək yapışqan hazırlamaq kimi həyati funksiyalara sahib idi.

Sandqeyt bildirir ki, od yandırma bacarığının inkişafı düzxətli proses olmayıb – müxtəlif dövrlərdə müxtəlif qruplarda öyrənilib, unudulub və yenidən kəşf edilib. O, təxminən 100 ovçu-toplayıcı qrup haqqında məlumatları araşdırdığını və onların bəzilərinin ümumiyyətlə od yandırmağı bacarmadığını qeyd edir.

"Görünür, od yandırmaq bacarığı müxtəlif bölgələrdə yaşayan bir neçə qrup tərəfindən zamanla kəşf olunub, sonra itib, yenidən ortaya çıxıb və yenidən itib. Bu, çox mürəkkəb tarixdir”, deyə alim vurğulayır.

Aydın

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:183
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 11 Dekabr 2025 15:23 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see325

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see303

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see289

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

16 Noyabr 2026 12:36see282

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see268

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

16 Noyabr 2026 22:45see263

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see263

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see259

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see258

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

16 Noyabr 2026 14:44see248

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see243

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

16 Noyabr 2026 15:49see237

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

16 Noyabr 2026 20:15see233

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see233

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

16 Noyabr 2026 17:35see231

Bu ərazidə yeni üç mərtəbəli məktəb TİKİLƏCƏK 9 milyonluq LAYİHƏ

16 Noyabr 2026 18:22see221

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

17 Noyabr 2026 09:14see219

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see211

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

16 Noyabr 2026 23:35see211

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see196
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri