İnsan ömrünün uzunluğu irsiyyətdən nə dərəcədə asılıdır?

Veytsman Elm İnstitutunun alimləri tərəfindən aparılan son araşdırmalar göstərir ki, insan ömrünün uzunluğu genetik amillərdən əvvəllər ehtimal olunduğundan daha çox asılıdır.

Redaktor.az xəbər verir ki, bu barədə elmi məqalə nüfuzlu "Science" nəşrində işıq üzü görüb.

İrsiyyətin ömür müddətinə təsirinin əvvəllər 20-25%, bəzi genişmiqyaslı tədqiqatlarda isə hətta 10%-dən aşağı olduğu düşünülürdü. Lakin yeni araşdırma genlərin bu prosesdəki rolunun 50%-ə qədər yüksələ biləcəyini sübut edib.

Professor Uri Alonun laboratoriyasının əməkdaşı Ben Şenharın rəhbərliyi ilə həyata keçirilən tədqiqat illərdir qəbul edilən yanaşmaları kökündən dəyişir. Şenhar qeyd edib ki, uzun müddət ömür uzunluğunun daha çox xarici amillərlə formalaşdığı hesab olunub və bu, genetikanın əhəmiyyətini kölgədə qoyub.

Tədqiqatçılar Danimarka və İsveçdə yaşayan əkizlərin statistik göstəricilərini təhlil ediblər. Bu elmi işin unikallığı ondadır ki, ilk dəfə olaraq fərqli şəraitlərdə böyüyən əkizlər nəzərə alınıb. Bu da genetik təsirlərlə ekoloji amilləri bir-birindən dəqiqliklə fərqləndirməyə imkan verib. Məlum olub ki, əvvəlki hesablamalardakı əsas xəta bədbəxt hadisələr, infeksiyalar və bilavasitə qocalma prosesi ilə bağlı olmayan digər kənar ölüm səbəblərinin də ümumi statistikaya daxil edilməsi olub.

Mütəxəssislər "virtual əkizlər"in kompüter modelləşdirməsinə əsaslanan tamamilə yeni riyazi model hazırlayıblar. Bu üsul vasitəsilə kənar faktorlardan yaranan ölümlərlə bioloji qocalma nəticəsində baş verən ölümlər bir-birindən ayrılıb. Yekun nəticələr irsiyyətin rolunun düşünüldüyündən daha qüvvətli olduğunu təsdiqləyib. Məsələn, 80 yaşa qədər demensiya səbəbindən ölüm ehtimalı 70% genetik amillərlə bağlı ola bilər ki, bu da ürək-damar və ya xərçəng xəstəliklərindəki irsi riskdən qat-qat yüksəkdir.

Ben Şenhar bildirib ki, bu kəşf qocalma prosesinin mexanizmini daha dərindən anlamağa və uzunömürlülüyü tənzimləyən genlərin araşdırılmasına yeni təkan verəcək.