Icma.az
close
up
RU
Menu

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

2040 cı ilə qədər qlobal iqtisadiyyatda nə baş verəcək: Azərbaycan hansı mövqedə olacaq?

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

Paşinyan Pnompendə Bakı və İrəvan arasında sülhdən danışdı

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

İran parlamenti ABŞ la danışıqların başa çatdığını açıqlayıb

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

İqlim dəyişikliyi, asteroidlər və vulkanlar: Yer kürəsində beş kütləvi məhv dövrü

İqlim dəyişikliyi, asteroidlər və vulkanlar: Yer kürəsində beş kütləvi məhv dövrü

Qaynarinfo saytından əldə olunan məlumata görə, Icma.az məlumat yayır.

Milyonlarla il ərzində Yer kürəsində ən azı beş böyük kütləvi məhv dövrü baş verib. Bu proses təkcə dinozavrların yox olması ilə məhdudlaşmır – yüz minlərlə, hətta milyonlarla digər növ də məhv olub. Bəzi alimlərin fikrincə, hazırda planetimiz altıncı kütləvi məhv dövründən keçir – lakin bu dəfə insan fəaliyyətinin təsiri altında.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə Popsci.com-un materialında deyilir.

Ordovik-Silur məhvi

Yer üzündə baş vermiş ilk böyük kütləvi məhv hadisəsi təxminən 440 milyon il əvvəl yaşanıb.

Bu dövrdən əvvəl, 30 milyon il ərzində, canlı növlərinin müxtəlifliyi artmışdı. Lakin bu proses nəhəng buzlaqların cənub qütbünə doğru irəliləməsi ilə dayandı. Bu hadisənin əsas səbəbi Appalachian dağlarının formalaşması ola bilərdi.

Gondvana superkontinenti indiki Şimali Amerika ilə toqquşanda Yapet adlı qədim okean 150 milyon il ərzində bağlandı. Yeni yaranan dağ süxurlarının aşınması atmosferdən karbon qazının udulmasına səbəb oldu və nəticədə Yer soyudu, dəniz səviyyəsi isə aşağı düşdü.

Ordovik-Silur məhvi nəticəsində canlı növlərinin təxminən 85%-i yox oldu.

Devon məhvi

Təxminən 419-365 milyon il əvvəl əsasən tropik dəniz canlıları yox olmağa başladı.

Bu dövrdə canlı növlərinin 75%-i məhv oldu. Lakin bəzi qədim balıqlar, məsələn, selakantlar sağ qaldı.

Devon dövründə kütləvi məhv hadisəsinin konkret səbəbi bilinmir. Ancaq məlumdur ki, dənizlərdə oksigen səviyyəsi davamlı şəkildə azalırdı. Bundan əlavə, çöküntü yığılması, temperatur dəyişikliyi, kometa və meteorit toqquşmaları, vulkanik aktivlik kimi faktorların kombinasiyası məhv prosesini sürətləndirdi.

Qurudakı bitkilər də bu prosesdə rol oynamış ola bilər. Onların kökləri əvvəlkindən daha dərin idi, bu isə süxurların daha sürətli aşınmasına və karbon dövranına təsir edirdi.

Perm-Trias məhvi

Yer tarixində ən böyük kütləvi məhv dövrü təxminən 252 milyon il əvvəl baş verib.

Kütləvi vulkan püskürmələri iqlimi kəskin şəkildə dəyişdi və planetin biosferasını alt-üst etdi. Cəmi 60 min il ərzində dəniz canlılarının 96%-i, quru canlılarının isə 75%-i yox oldu.

Bu məhv dövrü indiki ekoloji böhranla oxşarlıq təşkil edir. Hər iki dövrdə qlobal istiləşmə və istixana qazlarının artması müşahidə olunur (Perm dövründə bu, vulkan püskürmələri nəticəsində baş verirdi, indiki dövrdə isə insan fəaliyyəti səbəbilə).

Bununla belə, bəzi canlılar sağ qala bildi. Məsələn, temnospondillər adlı amfibilər şirin sularda qidalanaraq və çevik qidalanma strategiyaları sayəsində mövcudluqlarını qoruyub saxladılar.

Trias-Yura məhvi

Perm-Trias məhvindən sonra həyat sürətlə bərpa olunmağa başladı. Lakin yenidən baş verən kütləvi vulkan püskürmələri növbəti məhvə səbəb oldu.

Bu hadisə 201 milyon il əvvəl baş verdi. Karbon qazı səviyyəsi kəskin artdı, bu isə okeanların turşulaşmasına və qlobal istiliyin yüksəlməsinə səbəb oldu.

Nəticədə quru və dəniz canlılarının 80%-ə qədəri məhv oldu. O dövrdə nəhəng və müxtəlif növlərə malik olan krokodillərin çoxu da yox oldu.

Perm-Trias və Trias-Yura məhvləri dinozavrların planetə hakim olmasının yolunu açdı.

Təbaşir məhvi

Təxminən 66 milyon il əvvəl, 11 kilometr diametrində bir asteroid indiki Meksikanın Yucatan yarımadası yaxınlığında Yerə çırpıldı.

Bu toqquşma nəhəng sunamilər, atmosferə qalxan toz və kükürd buludları yaratdı. Nəticədə qəfil qlobal soyuma və meşə yanğınları başladı.

Bu fəlakət nəticəsində bitki və heyvan növlərinin 75%-i məhv oldu. Bütün qeyri-quş dinozavrları isə yox oldu.

Bundan sonra məməlilər inkişaf edərək ekosistemin əsas canlıları oldu, bu isə Yer kürəsinin bugünkü canlı müxtəlifliyinə yol açdı.

Alpər

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:204
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 31 Mart 2025 22:25 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see295

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see281

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see277

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see276

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see274

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see266

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see256

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see252

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

15 Noyabr 2026 16:38see234

2040 cı ilə qədər qlobal iqtisadiyyatda nə baş verəcək: Azərbaycan hansı mövqedə olacaq?

15 Noyabr 2026 14:02see224

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

16 Noyabr 2026 01:15see222

Paşinyan Pnompendə Bakı və İrəvan arasında sülhdən danışdı

15 Noyabr 2026 15:38see214

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

15 Noyabr 2026 21:02see211

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

15 Noyabr 2026 22:01see210

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see207

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

16 Noyabr 2026 01:56see207

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see205

İran parlamenti ABŞ la danışıqların başa çatdığını açıqlayıb

15 Noyabr 2026 17:27see201

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

16 Noyabr 2026 00:05see195

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see192
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri