Icma.az
close
up
RU
Menu

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

İran parlamenti ABŞ la danışıqların başa çatdığını açıqlayıb

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

Gündə 50 qramdan çox təmiz etanol içmək demensiya riskini 29 faiz artırır

İqlim dəyişikliyi, asteroidlər və vulkanlar: Yer kürəsində beş kütləvi məhv dövrü

İqlim dəyişikliyi, asteroidlər və vulkanlar: Yer kürəsində beş kütləvi məhv dövrü

Qaynarinfo saytından əldə olunan məlumata görə, Icma.az məlumat yayır.

Milyonlarla il ərzində Yer kürəsində ən azı beş böyük kütləvi məhv dövrü baş verib. Bu proses təkcə dinozavrların yox olması ilə məhdudlaşmır – yüz minlərlə, hətta milyonlarla digər növ də məhv olub. Bəzi alimlərin fikrincə, hazırda planetimiz altıncı kütləvi məhv dövründən keçir – lakin bu dəfə insan fəaliyyətinin təsiri altında.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə Popsci.com-un materialında deyilir.

Ordovik-Silur məhvi

Yer üzündə baş vermiş ilk böyük kütləvi məhv hadisəsi təxminən 440 milyon il əvvəl yaşanıb.

Bu dövrdən əvvəl, 30 milyon il ərzində, canlı növlərinin müxtəlifliyi artmışdı. Lakin bu proses nəhəng buzlaqların cənub qütbünə doğru irəliləməsi ilə dayandı. Bu hadisənin əsas səbəbi Appalachian dağlarının formalaşması ola bilərdi.

Gondvana superkontinenti indiki Şimali Amerika ilə toqquşanda Yapet adlı qədim okean 150 milyon il ərzində bağlandı. Yeni yaranan dağ süxurlarının aşınması atmosferdən karbon qazının udulmasına səbəb oldu və nəticədə Yer soyudu, dəniz səviyyəsi isə aşağı düşdü.

Ordovik-Silur məhvi nəticəsində canlı növlərinin təxminən 85%-i yox oldu.

Devon məhvi

Təxminən 419-365 milyon il əvvəl əsasən tropik dəniz canlıları yox olmağa başladı.

Bu dövrdə canlı növlərinin 75%-i məhv oldu. Lakin bəzi qədim balıqlar, məsələn, selakantlar sağ qaldı.

Devon dövründə kütləvi məhv hadisəsinin konkret səbəbi bilinmir. Ancaq məlumdur ki, dənizlərdə oksigen səviyyəsi davamlı şəkildə azalırdı. Bundan əlavə, çöküntü yığılması, temperatur dəyişikliyi, kometa və meteorit toqquşmaları, vulkanik aktivlik kimi faktorların kombinasiyası məhv prosesini sürətləndirdi.

Qurudakı bitkilər də bu prosesdə rol oynamış ola bilər. Onların kökləri əvvəlkindən daha dərin idi, bu isə süxurların daha sürətli aşınmasına və karbon dövranına təsir edirdi.

Perm-Trias məhvi

Yer tarixində ən böyük kütləvi məhv dövrü təxminən 252 milyon il əvvəl baş verib.

Kütləvi vulkan püskürmələri iqlimi kəskin şəkildə dəyişdi və planetin biosferasını alt-üst etdi. Cəmi 60 min il ərzində dəniz canlılarının 96%-i, quru canlılarının isə 75%-i yox oldu.

Bu məhv dövrü indiki ekoloji böhranla oxşarlıq təşkil edir. Hər iki dövrdə qlobal istiləşmə və istixana qazlarının artması müşahidə olunur (Perm dövründə bu, vulkan püskürmələri nəticəsində baş verirdi, indiki dövrdə isə insan fəaliyyəti səbəbilə).

Bununla belə, bəzi canlılar sağ qala bildi. Məsələn, temnospondillər adlı amfibilər şirin sularda qidalanaraq və çevik qidalanma strategiyaları sayəsində mövcudluqlarını qoruyub saxladılar.

Trias-Yura məhvi

Perm-Trias məhvindən sonra həyat sürətlə bərpa olunmağa başladı. Lakin yenidən baş verən kütləvi vulkan püskürmələri növbəti məhvə səbəb oldu.

Bu hadisə 201 milyon il əvvəl baş verdi. Karbon qazı səviyyəsi kəskin artdı, bu isə okeanların turşulaşmasına və qlobal istiliyin yüksəlməsinə səbəb oldu.

Nəticədə quru və dəniz canlılarının 80%-ə qədəri məhv oldu. O dövrdə nəhəng və müxtəlif növlərə malik olan krokodillərin çoxu da yox oldu.

Perm-Trias və Trias-Yura məhvləri dinozavrların planetə hakim olmasının yolunu açdı.

Təbaşir məhvi

Təxminən 66 milyon il əvvəl, 11 kilometr diametrində bir asteroid indiki Meksikanın Yucatan yarımadası yaxınlığında Yerə çırpıldı.

Bu toqquşma nəhəng sunamilər, atmosferə qalxan toz və kükürd buludları yaratdı. Nəticədə qəfil qlobal soyuma və meşə yanğınları başladı.

Bu fəlakət nəticəsində bitki və heyvan növlərinin 75%-i məhv oldu. Bütün qeyri-quş dinozavrları isə yox oldu.

Bundan sonra məməlilər inkişaf edərək ekosistemin əsas canlıları oldu, bu isə Yer kürəsinin bugünkü canlı müxtəlifliyinə yol açdı.

Alpər

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:205
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 31 Mart 2025 22:25 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see290

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see286

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see269

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see265

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

15 Noyabr 2026 16:38see241

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

16 Noyabr 2026 01:15see232

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

15 Noyabr 2026 22:01see219

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

15 Noyabr 2026 21:02see217

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see216

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

16 Noyabr 2026 01:56see215

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see211

İran parlamenti ABŞ la danışıqların başa çatdığını açıqlayıb

15 Noyabr 2026 17:27see209

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see201

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

16 Noyabr 2026 00:05see201

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

16 Noyabr 2026 12:36see196

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see187

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see179

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see177

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see174

Gündə 50 qramdan çox təmiz etanol içmək demensiya riskini 29 faiz artırır

15 Noyabr 2026 20:52see172
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri