Icma.az
close
up
RU
İqlim dəyişikliyi, asteroidlər və vulkanlar: Yer kürəsində beş kütləvi məhv dövrü

İqlim dəyişikliyi, asteroidlər və vulkanlar: Yer kürəsində beş kütləvi məhv dövrü

Qaynarinfo saytından əldə olunan məlumata görə, Icma.az məlumat yayır.

Milyonlarla il ərzində Yer kürəsində ən azı beş böyük kütləvi məhv dövrü baş verib. Bu proses təkcə dinozavrların yox olması ilə məhdudlaşmır – yüz minlərlə, hətta milyonlarla digər növ də məhv olub. Bəzi alimlərin fikrincə, hazırda planetimiz altıncı kütləvi məhv dövründən keçir – lakin bu dəfə insan fəaliyyətinin təsiri altında.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə Popsci.com-un materialında deyilir.

Ordovik-Silur məhvi

Yer üzündə baş vermiş ilk böyük kütləvi məhv hadisəsi təxminən 440 milyon il əvvəl yaşanıb.

Bu dövrdən əvvəl, 30 milyon il ərzində, canlı növlərinin müxtəlifliyi artmışdı. Lakin bu proses nəhəng buzlaqların cənub qütbünə doğru irəliləməsi ilə dayandı. Bu hadisənin əsas səbəbi Appalachian dağlarının formalaşması ola bilərdi.

Gondvana superkontinenti indiki Şimali Amerika ilə toqquşanda Yapet adlı qədim okean 150 milyon il ərzində bağlandı. Yeni yaranan dağ süxurlarının aşınması atmosferdən karbon qazının udulmasına səbəb oldu və nəticədə Yer soyudu, dəniz səviyyəsi isə aşağı düşdü.

Ordovik-Silur məhvi nəticəsində canlı növlərinin təxminən 85%-i yox oldu.

Devon məhvi

Təxminən 419-365 milyon il əvvəl əsasən tropik dəniz canlıları yox olmağa başladı.

Bu dövrdə canlı növlərinin 75%-i məhv oldu. Lakin bəzi qədim balıqlar, məsələn, selakantlar sağ qaldı.

Devon dövründə kütləvi məhv hadisəsinin konkret səbəbi bilinmir. Ancaq məlumdur ki, dənizlərdə oksigen səviyyəsi davamlı şəkildə azalırdı. Bundan əlavə, çöküntü yığılması, temperatur dəyişikliyi, kometa və meteorit toqquşmaları, vulkanik aktivlik kimi faktorların kombinasiyası məhv prosesini sürətləndirdi.

Qurudakı bitkilər də bu prosesdə rol oynamış ola bilər. Onların kökləri əvvəlkindən daha dərin idi, bu isə süxurların daha sürətli aşınmasına və karbon dövranına təsir edirdi.

Perm-Trias məhvi

Yer tarixində ən böyük kütləvi məhv dövrü təxminən 252 milyon il əvvəl baş verib.

Kütləvi vulkan püskürmələri iqlimi kəskin şəkildə dəyişdi və planetin biosferasını alt-üst etdi. Cəmi 60 min il ərzində dəniz canlılarının 96%-i, quru canlılarının isə 75%-i yox oldu.

Bu məhv dövrü indiki ekoloji böhranla oxşarlıq təşkil edir. Hər iki dövrdə qlobal istiləşmə və istixana qazlarının artması müşahidə olunur (Perm dövründə bu, vulkan püskürmələri nəticəsində baş verirdi, indiki dövrdə isə insan fəaliyyəti səbəbilə).

Bununla belə, bəzi canlılar sağ qala bildi. Məsələn, temnospondillər adlı amfibilər şirin sularda qidalanaraq və çevik qidalanma strategiyaları sayəsində mövcudluqlarını qoruyub saxladılar.

Trias-Yura məhvi

Perm-Trias məhvindən sonra həyat sürətlə bərpa olunmağa başladı. Lakin yenidən baş verən kütləvi vulkan püskürmələri növbəti məhvə səbəb oldu.

Bu hadisə 201 milyon il əvvəl baş verdi. Karbon qazı səviyyəsi kəskin artdı, bu isə okeanların turşulaşmasına və qlobal istiliyin yüksəlməsinə səbəb oldu.

Nəticədə quru və dəniz canlılarının 80%-ə qədəri məhv oldu. O dövrdə nəhəng və müxtəlif növlərə malik olan krokodillərin çoxu da yox oldu.

Perm-Trias və Trias-Yura məhvləri dinozavrların planetə hakim olmasının yolunu açdı.

Təbaşir məhvi

Təxminən 66 milyon il əvvəl, 11 kilometr diametrində bir asteroid indiki Meksikanın Yucatan yarımadası yaxınlığında Yerə çırpıldı.

Bu toqquşma nəhəng sunamilər, atmosferə qalxan toz və kükürd buludları yaratdı. Nəticədə qəfil qlobal soyuma və meşə yanğınları başladı.

Bu fəlakət nəticəsində bitki və heyvan növlərinin 75%-i məhv oldu. Bütün qeyri-quş dinozavrları isə yox oldu.

Bundan sonra məməlilər inkişaf edərək ekosistemin əsas canlıları oldu, bu isə Yer kürəsinin bugünkü canlı müxtəlifliyinə yol açdı.

Alpər

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:219
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 31 Mart 2025 22:25 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see393

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see380

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see377

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see372

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see371

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see351

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see350

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see334

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see331

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see330

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

20 Noyabr 2026 21:29see313

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see311

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see306

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see295

Ağdamda yaradıcı master klas təşkil olundu FOTO

20 Noyabr 2026 21:05see282

Qazax şəhərində beşinci İdman Festivalının açılış mərasimi keçirilib FOTO

20 Noyabr 2026 21:35see265

Sabunçu rayonunda YAP ın yaradılmasının 34 illiyi münasibətilə ağacəkmə aksiyası keçirilib

20 Noyabr 2026 21:11see228

Parisdə bugünkü etirazlara 21 mindən çox şəxs qatılıb

21 Noyabr 2026 21:24see226

Dünya iqtisadiyyatı təhlükə qarşısındadır KİV

22 Noyabr 2026 07:02see217

Azərbaycanda regional tədris mərkəzinin yaradılması Dünya Bankı ilə müzakirə edilib

21 Noyabr 2026 15:42see209
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri