Icma.az
close
up
RU
İran niyə dağılmır? İdeologiyanın görünməyən gücü TƏHLİL

İran niyə dağılmır? İdeologiyanın görünməyən gücü TƏHLİL

Icma.az, Moderator.az portalına istinadən məlumatı açıqlayır.

XXI əsrdə müharibələr artıq təkcə tank və raketlərlə aparılmır. Bu müharibələr ideologiya, psixologiya və sistemlərin davamlılığı üzərində qurulur. Bu gün İran ətrafında baş verənlər də klassik hərbi qarşıdurmadan daha çox, bir dövlət modelinin sınağıdır.

Son hadisələr fonunda diqqət çəkən ilk məqam Körfəz ölkələrinin mövqeyindəki dəyişiklikdir. Əvvəl müharibəyə qarşı çıxanlar, sonra onun dayandırılmasını istəyənlər, bu gün artıq münaqişənin davam etdirilməsini zəruri hesab edirlər. Bu dəyişiklik təsadüfi deyil. Çünki məsələ artıq sərhədlər və ya raketlər deyil, birbaşa rejimin özüdür.

Müasir müharibələrin mühüm alətlərindən biri liderlərin hədəfə alınmasıdır. Bu yanaşma sadə görünür. Lider aradan götürülərsə, sistem də dağılacaq. Lakin tarix bu qədər sadə deyil. Saddam Hüseyn devrildi, amma İraq uzunmüddətli xaosa sürükləndi. Qəddafi aradan götürüldü, amma Liviya parçalandı. Süleymaninin öldürülməsi isə İran sistemini sarsıtmadı. Bu nümunələr göstərir ki, lideri aradan götürmək sistemi avtomatik məhv etmir.

İranın fərqi onun ideoloji dövlət olmasıdır. Bu sistem təkcə siyasi institutlara deyil, dərin dini və ideoloji inanca söykənir. Vilayəti fəqih modeli, müqavimət ideologiyası və xüsusilə Mehdi zühuru anlayışı cəmiyyətə bu mübarizənin adi siyasi proses deyil, ilahi missiya olduğu fikrini aşılayır. Belə sistemlər məğlubiyyəti belə müqavimət və hətta qələbə kimi təqdim etməyi bacarır.

Bu baxımdan Şimali Koreya ilə paralel diqqətəlayiqdir. Orada da sistem ideologiya və qorxu üzərində qurulub. İnsanlar ağır şəraitdə yaşayır, bəzən aclıqla üzləşir, amma kütləvi üsyan baş vermir. İnformasiya tam nəzarət altındadır, cəmiyyət atomlaşdırılıb və istənilən etiraz dərhal cəzalandırılır. Bununla yanaşı, Şimali Koreya raket və nüvə arsenalı ilə özünü qoruyur və zaman-zaman ABŞ-ı hədələyir. Bu modeldə raketlər rejimin qalmasının aləti, ideologiya isə onun legitimliyidir.

İran isə eyni modelin daha mürəkkəb variantıdır. Burada ideologiya güclüdür, lakin cəmiyyət tam susdurulmayıb. Son illərdə baş verən etirazlar, minlərlə insanın öldürülməsi və on minlərlə insanın həbs olunması göstərir ki, sistem ilə xalq arasında ciddi ziddiyyət mövcuddur. İran cəmiyyəti daha açıqdır, informasiya axını mövcuddur və xüsusilə gənc nəsil ideoloji narrativi əvvəlki kimi qəbul etmir.

Bu reallıq fonunda ABŞ və İsrailin hesabı aydındır. Liderləri hədəf almaqla sistemin zəifləyəcəyini və daxildəki narazılığın partlayacağını düşünürlər. Bu, qığılcım yaratmaq strategiyasıdır. Lakin burada əsas sual yaranır. İran xalqı doğrudanmı ayağa qalxacaq.

Bu suala qəti cavab vermək çətindir. Belə vəziyyətlərdə üç mümkün ssenari ortaya çıxır. Birinci halda sistem zəifləyir və xalq kütləvi şəkildə üsyana qalxır. İkinci halda əksinə, rejim daha sərtləşir və repressiya güclənir. Üçüncü və ən real risk isə xarici təzyiq fonunda daxili konsolidasiyanın baş verməsidir. Yəni cəmiyyətin bir hissəsi təhlükə qarşısında rejimin ətrafında birləşir.

Tarix göstərir ki, xarici təzyiq hər zaman inqilab yaratmır. Bəzən o, sistemi daha da möhkəmləndirir. Çünki insanlar xaosdan qorxur, alternativ görmür və mövcud sistemin dağılmasının daha ağır nəticələr doğura biləcəyini düşünür.

İranın hərbi sistemi ilə bağlı yayılan bəzi iddialar da bu kontekstdə müzakirə olunur. Onun guya tam avtonom hissələrə bölündüyü fikri təsdiqlənmir. Lakin reallıq ondan ibarətdir ki, İranın hərbi strukturu çoxqatlı və elastikdir. Bu isə bəzi əməliyyatların daha mərkəzsiz şəkildə həyata keçirilməsinə imkan yaradır.

Nəticə etibarilə, bu gün İran ətrafında baş verənlər klassik müharibədən daha çox, ideoloji dövlət modelinin davamlılıq testidir. Raketlər sistemi zəiflədə bilər. Amma onu ayaqda saxlayan ideologiyadır.

Şimali Koreya bunu sübut edən ekstremal nümunədir. İran isə həmin modelin daha açıq, daha ziddiyyətli və daha riskli versiyasıdır.

Və əsas sual hələ də açıq qalır. İran xalqı ayağa qalxacaq, yoxsa ideologiya və qorxu yenə qalib gələcək.

Elbəyi Həsənli, Sürix

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:113
embedMənbə:https://moderator.az
archiveBu xəbər 19 Mart 2026 12:50 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see343

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see340

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see332

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see331

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see314

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see311

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see297

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see297

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see296

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see293

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see285

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

20 Noyabr 2026 21:29see279

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see276

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see267

“Xəstələr bilmir hara getsin, hara qaçsın” Onkoloji müalicə ilə bağlı ÇAĞIRIŞ

20 Noyabr 2026 17:30see265

Qan qrupu immunitetə nə dərəcədə təsir edir?

20 Noyabr 2026 13:53see259

Ağdamda yaradıcı master klas təşkil olundu FOTO

20 Noyabr 2026 21:05see257

Cennifer Lopesdən ETİRAF: “Altı ay dayanmadan ağladım”

20 Noyabr 2026 19:20see251

Qazax şəhərində beşinci İdman Festivalının açılış mərasimi keçirilib FOTO

20 Noyabr 2026 21:35see237

3 Tesla MRT SAF Hospitalda Nə zaman həyat əhəmiyyətlidir? (VİDEO)

20 Noyabr 2026 15:57see232
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri