İran üçün üç təhlükəli ssenari: Tramp hansı variantı seçəcək?

ABŞ Prezidenti Donald Tramp rejimin etirazçıları öldürməsinə görə cəza olaraq İrana zərbə endirməyə meyillidir.

Lakin bu, onun son qərarı deyil və digər variantlar da nəzərdən keçirilir.

“Cebheinfo.az”-ın məlumatına görə, “Axios” nəşri belə yazır.
Nəşr Ağ Evdəki mənbəyinə istinadən qeyd edir ki, Tramp etirazçılar öldürüləcəyi təqdirdə, İran rejiminə zərbə endirəcəyi ilə hədələsə də, Amerika bombalarının Tehranda vəziyyəti dəyişə biləcəyi hələ də aydın deyil. 

Trampın yanvarın 13-də axşam milli təhlükəsizlik komandası ilə görüşdə variantları müzakirə edəcəyi gözlənilir.  Qeyd edək ki, ABŞ rəhbərliyinin İrana zərbə endirib-endirməmək barədə qərarı həmin iclasda veriləcək. Əldə olunan məlumatlar İrana havadan zərbə ehtimalının yüksək olduğunu göstərir.

Yanvarın 12-i axşam saatlarında ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinə məxsus “Poseidon-8A” hərbi təyyarələrin Fars körfəzi və Hörmüz boğazı üzərində kəşfiyyat uçuşları keçirməsi hücuma hazırlığın əlaməti hesab edilir.

Artıq ABŞ İranda olan vətəndaşlarına quru yolu ilə  Ermənistana və Türkiyəyə keçmək üçün müraciət edib. Bütün bunlar Tramp administrasiyasının hərbi əməliyyatlara hazırlıq planının tərkib hissəsi ola bilər. 

“New York Times” xəbər verir ki, Prezident Tramp İranla bağlı diplomatik variantları araşdırmaqla yanaşı, bu ölkəyə zərbə endirmək ehtimalını qiymətləndirir.

Qəzetin məlumatına görə, Pentaqon Trampa əvvəlkilərdən daha geniş zərbə variantları təqdim edir. Mümkün hədəflər sırasında İranın nüvə proqramı və ballistik raket qurğuları var. 

Lakin nəşrin mənbəyinə görə, daha çox ehtimal olunan variantlara kiberhücum və ya etirazçılara qarşı güc tətbiq edən İranın daxili təhlükəsizlik aparatına zərbələr daxildir. “İstənilən hücum ən azı bir neçə gün sonra baş verəcək və İrandan güclü reaksiyaya səbəb ola bilər. Trampın çərşənbə axşamı mümkün variantlar barədə ətraflı məlumat alması gözlənilir”. - deyə adıçəkilən qəzet yazır.

Qeyd edək ki, Prezident Tramp bundan əvvəl sosial mediada ABŞ-ın İranla ticarət edən ölkələrə ABŞ-la hər hansı və bütün biznesə 25 faiz tarif tətbiq edəcəyini açıqlamışdı. Qeyd olunur ki, Hindistan, Türkiyə və Yaxın Şərq ölkələri, eləcə də İran neftinin ən böyük alıcısı olan Çin hədəfə alına bilər.

İran rejiminin ABŞ ilə mümkün danışıqlara işarə edən son diplomatik manevrlərinə gəldikdə, iki mənbə İranın həqiqətən diplomatiya ilə məşğul olmaq əvəzinə, vaxt qazanmağa və Amerika hücumunu təxirə salmağa çalışdığını bildirir.

Bütün bu məlumatlar Tramp administrasiyasının İranla bağlı hazırda üç varinatı nəzərdən keçirdiyini göstərir. Diplomatik varianta dedikdə, ABŞ daxili etirazlar və xaricdən zərbə təhdidləri fonunda İran rejiminin nüvə proqramından imtinaya və ballistik raket istehsalını dayandırmağa razı salacağına ümid edir.

Yəni Vaşinqtonun şərtləri aydındır və nüvə proqramını dayandıraraq 400 kiloqram zənginləşdirilmiş uran ehtiyatını ABŞ-nin nəzarətinə verməyi tələb edir. Eyni zamanda, ABŞ orta və uzaqmənzilli raket istehsalını ləğv etməyi və əlində olan raketləri ABŞ-yə təhfil verməyi əsas şərtlərdən biri kimi irəli sürür.

Bu baxımdan, Trampın zərbə endirmək qərarı ABŞ Prezidentinin xüsusi nümayəndəsi Stiv Uitkof və İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi arasında aparılan qapalı danışıqların nəticəsindən asılı olacaq. Çox güman ki, diplomatik diplomatik variant kimi məhz bu nəzərdə tutulur.

Lakin İran rejiminin Trampın şərtlərini qəbul edəcəyi inandırıcı görünmür. Sadəcə olaraq, rəsmi Tehranın danışıqlara getməsi diplomatik manevrdir və vaxt qazanmağa hesablanıb. Yəni İran ABŞ ilə müzakirələrə açıq olduğu barədə görüntü yaratmaqla hərbi müdaxilənin qarşısını almağa və xarici təzyiqləri neytrallaşdırmağa çalışır.

Digər tərəfdən, İran rejimi danışıqlara getməklə etirazçıların xarici aləmlə əlaqəsini kəsməyə, ABŞ-nin diqqəti diplomatik varianta yönəldiyi bir vaxtda daxildə aksiyaları güc yolu ilə yatırmağa hesablanıb.

Paralel olaraq, İran tərəfinin danışıqlar barədə açıqlaması etirazçılar arasında ABŞ-a inamsızlıq yaratmaq, rejimin Trampla siyasi bazarlıq içərisində olduğuna dair rəy formalaşdırmaq məqsədi daşıyır.

Ona görə də diplomatik variantın nəticəsiz başa çatması İrana qarşı hərbi müdaxilə variantının üzərində dayanılacağını deməyə əsas verir. Trampın İranla ticarət edən, xüsusilə də ucuz neft alan ölkələri 25 faizlik tariflələrlə təhdid etməsi hazırkı mərhələdə ABŞ-nin təzyiq variantı kimi sanksiyalara üstünlük verdiyini göstərir.  

Bunlarla yanaşı, hərbi zərbələrlə bağlı qərar verilməsi ehtimalı daha çoxdur. Artıq İrana hücum üçün legitim əsaslar formalaşıb. Dinc etirazçıların kütləvi şəkildə öldürülməsi ABŞ-nin İranın təhlküəsizlik strukturlarını, xüsusilə aksiyalarda qətliyam törədən İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun və onun yarımhərbi qanadı olan “BƏSİC”in qərargahlarını, rəhbərliyini və hərbi bazalarını hədəfə almaq üçün əsas yaradır.

Bu məsələdə fikir ayrılığı müşahidə olunmur və Ağ Ev, Pentaqon və Konqresin mövqeyi üst-üstə düşür. Trampın hərbi əməliyyatlardan imtina etməsi İran rejimi əleyhdarları arasında ABŞ-yə inamsızlığın yaranmasına bilər ki, bu da teokratik sistemin mövqeyinin həm ölkə daxilində, həm də regionda güclənməsinə gətirib çıxaracaq.

ABŞ-nin İrana müdaxiləsini zəruri edən digər səbəb Fars körfəzi regionundakı geostrateji əhəmiyyətə malik maraqları ilə bağlıdır. Yəni İranda baş verən proseslər məsələnin görünən tərəfidir. ABŞ-nin məqsədi Venesueladan sonra ucuz İran neftinin alıcısı olan Çinin bölgədəki iqtisadi fəaliyyətinin qarşısını almadır. 

Tramp administrasiyası Venesuelada hakimiyyət dəyişikliyinə nail olmaqla Çin şirkətləri üçün ciddi problem yaradıb. Eyni zamanda, Rusiyadan dünya bazarından ucuz qiymətə neft alan ölkələrə sanksiyaların tətbiqi ilə bağlı qanun imzalayıb.

Növbəti hədəf isə İrandır. Çin İran neftinin ən böyük alıcısıdır. İranda rejim devrilərsə, ABŞ şirkətləri 1979-cu ildən bəri ilk dəfə İrana qayıtmaq imkanı qazana bilər. Bununla da Tramp Çin iqtisadiyyatı üçün böhranlı vəziyyət yaratmaq istəyir.

Ona görə də ABŞ-nin İrana zərbə endirmək ehtimalı yüksəkdir. Bu məsələdə hələlik müşahidəçi mövqeyi tutan İsrail isə Trampın qərarını gözləyir. ABŞ hərbi zərbələrdən imtina edəcəyi təqdirdə, çox güman ki, 2025-ci ilin iyun ayında olduğu kimi İsrail İrana qarşı növbəti müharibəyə başlayacaq. 

Müşfiq Abdulla 
“Cebheinfo.az”
 

Açar sözlər: İran Tramp

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin