Icma.az
close
up
RU
İRAN ÜZƏRİNDƏ QLOBAL FIRTINA: ABŞ ÇİN SAVAŞI BAŞLAYIR... Ağ Ev niyə Türk gücünə möhtacdır?

İRAN ÜZƏRİNDƏ QLOBAL FIRTINA: ABŞ ÇİN SAVAŞI BAŞLAYIR... Ağ Ev niyə Türk gücünə möhtacdır?

Hurriyyet saytına istinadən Icma.az xəbər verir.

Çinə qarşı böyük qarşıdurmada Ağ Evin “stavka” edə biləcəyi əsas güc mərkəzi Türkiyə və bütövlükdə türk dünyasıdır 

Namiq Bilal

Hər zaman vurğulanıb ki, əldəqayırma “fars imperatorluğu” Böyük Türk faktorunu bölmək, zəiflətmək üçün “əks güc” elementi olaraq yaradılıb. Türkə qarşı qurulmuş ingilis–fars müttəfiqliyi onillər boyunca regionu şəkilləndirib. Lakin sürətlə meydana çıxan “Çin əjdahası” bütün hesabları alt-üst etdi. Çox sərt yeni reallıq formalaşır. Ağ Ev “hegemoniyam bitir” təhlükəsinin qoxusunu aldı. Belə sərt şəraitdə isə süni və qurama müttəfiqlərə deyil, həqiqi, ağır gücə sahib olan real müttəfiqlərə ehtiyac var. Üstəlik, həmin müttəfiqlə Çin arasında dərin tarixi ziddiyyətlər, toqquşan köklü maraqlar varsa... ABŞ üçün belə sanballı və təbii müttəfiq Türkiyə və türk dünyasıdır.

İranın bütöv şəkildə, fars dövləti kimi saxlanması Çinin həyati maraqları çərçivəsindədir. Hər iki tərəfin dərin geosiyasi maraqları qəti şəkildə üst-üstə düşür. Üstəlik, İran Çini ucuz və keyfiyyətli neftlə böyük ölçüdə təmin edir. Fars rejiminin dağılması Çin üçün ağılagəlməz dərəcədə böyük itkidir. Pekin bu itkini qəbul edə bilməz. Etirazlar nəticəsində fars rejiminin çökmə ehtimalının böyük olması rəsmi Pekini hərəkətə keçirdi. 

Çin Xarici İşlər Nazirliyinin İranla bağlı verdiyi sərt bəyanatda deyilir: “Böyük İran millətinin suverenliyinin pozulması qarşısında Çin kənarda qala bilməz. İran hakimiyyətinə hər cür dəstək, o cümlədən iqtisadi, siyasi, texniki, diplomatik və hərbi dəstək verməyə hazırıq”.

Rəsmi Pekin fars rejimi ilə həmrəy olaraq etirazçıları “xaricdən dəstəklənən bandit və cinayətkar ünsürlər” adlandırıb.

Nə baş verir? ABŞ prezidenti etirazları dəstəkləyir və rejimi hərbi zərbələrlə hədələyir. Çin isə etirazçıları cinayətkar adlandırır və etirazların boğulması üçün fars rejiminə hərbi dəstək verməyə hazır olduğunu bildirir.

Belə çıxır ki, ABŞ və Çin İran səhnəsində hərbi toqquşmaya girə bilər. Bunu hər iki dövlətin rəsmi qurumları bəyan edir. Və deməli, Çin təkcə iqtisadi müstəvidə deyil, həm də hərbi müstəvidə ABŞ ilə toqquşmağa hazır olduğunu göstərir. Bu isə nə az, nə çox, sürətlə üzərinə doğru getdiyimiz böyük geosiyasi fəlakətin işartılarıdır. İran ərazisi ABŞ və Çinin birbaşa və ya proksi güclər vasitəsilə toqquşma səhnəsinə çevriləcəksə, region ağılagəlməz fəlakətlə üz-üzə qalacaq.

Amma burada bir məqam əsla gözardı edilməməlidir. Türkiyə Cümhuriyyəti regionda tüğyan edən çox böyük, qanlı çalxalanmalarda həlledici stabilləşdirici faktor olduğunu dəfələrlə sübuta yetirib. Əminliklə söyləmək olar ki, İranda da hərbi çalxantı olacaqsa, Türkiyə İrandakı böyük türk kütləsini də yanına çəkərək vəziyyəti türk dünyasının lehinə stabilləşdirəcək.

Birləşmiş Ştatlar öz tarixinin ən qüdrətli düşməni ilə toqquşmaq ərəfəsindədir. Üstəlik, bu toqquşma ABŞ-nin zəiflədiyi, Çinin isə gücləndiyi zaman kəsiyində formalaşır. Böyük toqquşmaya girmək üçün qüdrətli müttəfiqlərə ehtiyac var. Son dövrlərə qədər ABŞ-nin ən böyük müttəfiqi Avropa olub. Lakin Avropa zəifləyib və Birləşmiş Ştatlarla aralarında dərin çatlar yaranıb. Kritik məqamda Avropanın Çinə qarşı sərt və güclü duruş sərgiləyəcəyi müəmmalıdır. Avropa həm ABŞ, həm də Çinlə çoxgedişli oyunlar qurur. Digər tərəfdən, ABŞ də Avropanın faktiki müharibə vəziyyətində olduğu Rusiya ilə pərdəarxası ilişkilər qurmağa çalışır. Qısası, ABŞ və Avropa “etibarlı tərəfdaşlar” statusunu sürətlə itirirlər. O da aydındır ki, Trampın bütün səylərinə baxmayaraq, Rusiya da kritik seçim anında ABŞ-yə deyil, Çinə daha yaxın mövqe seçəcək.

Belə situasiyanı liderlərin subyektiv yanaşmaları deyil, dövlətlərin və millətlərin köklü maraqları yaradır. Çinə qarşı böyük qarşıdurmada Ağ Evin “stavka” edə biləcəyi əsas güc mərkəzi Türkiyə və bütövlükdə türk dünyasıdır. Türkləri və amerikalıları bu məsələdə məhz köklü maraqlar müttəfiq edir.

Ağ Ev türklərlə böyük müttəfiqlik qurmaq naminə ciddi regional güzəştlərə gedir. Rəsmi Vaşinqton Suriyada, Fələstində, Yəməndə, Somalidə özünün bir nömrəli müttəfiqi olan İsrailin deyil, Türkiyənin maraqlarına üstünlük verir. Tramp da min dona girir, sionist lobbini qarşısına alır, addımbaşı Netanyahunu Ərdoğan tərifi ilə alçaldır, sonucda Netanyahunun deyil, Ərdoğanın tələbini əsas götürür. Trampın sevgisi də Ərdoğan sevgisi deyil, böyük türk gücünə olan ehtiyacdır.

Bu gün Ağ Ev Böyük Turanın qurulmasına heç zaman olmadığı qədər möhtacdır. Böyük Turanın qurulması üçün isə kilid nöqtə İrandır. Bunu Ağ Ev də, rəsmi Pekin də gözəl anlayır. Məhz bu səbəbdəndir ki, Çin İran fars rejimi məsələsində ABŞ ilə hərbi toqquşmaya getməyə də hazır olduğunu bəyan edir./azpolitika

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:112
embedMənbə:https://hurriyyet.az
archiveBu xəbər 12 Yanvar 2026 14:58 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Balıq bazarında bahalaşma var (Video)

14 Noyabr 2026 21:02see336

Yuğ Teatrında Ana tamaşasının premyerası keçirilib FOTOLAR

14 Noyabr 2026 20:23see312

Avropa siyasi məkanında aparılan müzakirələrdə Azərbaycan fəal iştirak edir

14 Noyabr 2026 19:16see309

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see284

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see278

Rusların təxminən 90 faizi son üç ildə kredit götürdüyünü etiraf edib

14 Noyabr 2026 19:30see271

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see271

Ermənistanı Avropa İttifaqının tərkibində görürəm Paşinyan

14 Noyabr 2026 19:50see267

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see255

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see252

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see249

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see249

Bitkoinin qiyməti 66 min dollardan aşağı düşdü

15 Noyabr 2026 01:34see219

Həftədə bir məşq fiziki formanı və sağlamlığı yaxşılaşdıra bilərmi?

14 Noyabr 2026 21:54see217

Məşhur model milyarderə ərə getdi

15 Noyabr 2026 00:26see210

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see198

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see198

Türkiyəli aktyor ev sahibi ilə məhkəməni uddu Kirayə qalmaqalı

14 Noyabr 2026 22:18see198

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see188

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see186
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri