Icma.az
close
up
RU
İRAN ÜZƏRİNDƏ QLOBAL FIRTINA: ABŞ ÇİN SAVAŞI BAŞLAYIR... Ağ Ev niyə Türk gücünə möhtacdır?

İRAN ÜZƏRİNDƏ QLOBAL FIRTINA: ABŞ ÇİN SAVAŞI BAŞLAYIR... Ağ Ev niyə Türk gücünə möhtacdır?

Hurriyyet saytına istinadən Icma.az xəbər verir.

Çinə qarşı böyük qarşıdurmada Ağ Evin “stavka” edə biləcəyi əsas güc mərkəzi Türkiyə və bütövlükdə türk dünyasıdır 

Namiq Bilal

Hər zaman vurğulanıb ki, əldəqayırma “fars imperatorluğu” Böyük Türk faktorunu bölmək, zəiflətmək üçün “əks güc” elementi olaraq yaradılıb. Türkə qarşı qurulmuş ingilis–fars müttəfiqliyi onillər boyunca regionu şəkilləndirib. Lakin sürətlə meydana çıxan “Çin əjdahası” bütün hesabları alt-üst etdi. Çox sərt yeni reallıq formalaşır. Ağ Ev “hegemoniyam bitir” təhlükəsinin qoxusunu aldı. Belə sərt şəraitdə isə süni və qurama müttəfiqlərə deyil, həqiqi, ağır gücə sahib olan real müttəfiqlərə ehtiyac var. Üstəlik, həmin müttəfiqlə Çin arasında dərin tarixi ziddiyyətlər, toqquşan köklü maraqlar varsa... ABŞ üçün belə sanballı və təbii müttəfiq Türkiyə və türk dünyasıdır.

İranın bütöv şəkildə, fars dövləti kimi saxlanması Çinin həyati maraqları çərçivəsindədir. Hər iki tərəfin dərin geosiyasi maraqları qəti şəkildə üst-üstə düşür. Üstəlik, İran Çini ucuz və keyfiyyətli neftlə böyük ölçüdə təmin edir. Fars rejiminin dağılması Çin üçün ağılagəlməz dərəcədə böyük itkidir. Pekin bu itkini qəbul edə bilməz. Etirazlar nəticəsində fars rejiminin çökmə ehtimalının böyük olması rəsmi Pekini hərəkətə keçirdi. 

Çin Xarici İşlər Nazirliyinin İranla bağlı verdiyi sərt bəyanatda deyilir: “Böyük İran millətinin suverenliyinin pozulması qarşısında Çin kənarda qala bilməz. İran hakimiyyətinə hər cür dəstək, o cümlədən iqtisadi, siyasi, texniki, diplomatik və hərbi dəstək verməyə hazırıq”.

Rəsmi Pekin fars rejimi ilə həmrəy olaraq etirazçıları “xaricdən dəstəklənən bandit və cinayətkar ünsürlər” adlandırıb.

Nə baş verir? ABŞ prezidenti etirazları dəstəkləyir və rejimi hərbi zərbələrlə hədələyir. Çin isə etirazçıları cinayətkar adlandırır və etirazların boğulması üçün fars rejiminə hərbi dəstək verməyə hazır olduğunu bildirir.

Belə çıxır ki, ABŞ və Çin İran səhnəsində hərbi toqquşmaya girə bilər. Bunu hər iki dövlətin rəsmi qurumları bəyan edir. Və deməli, Çin təkcə iqtisadi müstəvidə deyil, həm də hərbi müstəvidə ABŞ ilə toqquşmağa hazır olduğunu göstərir. Bu isə nə az, nə çox, sürətlə üzərinə doğru getdiyimiz böyük geosiyasi fəlakətin işartılarıdır. İran ərazisi ABŞ və Çinin birbaşa və ya proksi güclər vasitəsilə toqquşma səhnəsinə çevriləcəksə, region ağılagəlməz fəlakətlə üz-üzə qalacaq.

Amma burada bir məqam əsla gözardı edilməməlidir. Türkiyə Cümhuriyyəti regionda tüğyan edən çox böyük, qanlı çalxalanmalarda həlledici stabilləşdirici faktor olduğunu dəfələrlə sübuta yetirib. Əminliklə söyləmək olar ki, İranda da hərbi çalxantı olacaqsa, Türkiyə İrandakı böyük türk kütləsini də yanına çəkərək vəziyyəti türk dünyasının lehinə stabilləşdirəcək.

Birləşmiş Ştatlar öz tarixinin ən qüdrətli düşməni ilə toqquşmaq ərəfəsindədir. Üstəlik, bu toqquşma ABŞ-nin zəiflədiyi, Çinin isə gücləndiyi zaman kəsiyində formalaşır. Böyük toqquşmaya girmək üçün qüdrətli müttəfiqlərə ehtiyac var. Son dövrlərə qədər ABŞ-nin ən böyük müttəfiqi Avropa olub. Lakin Avropa zəifləyib və Birləşmiş Ştatlarla aralarında dərin çatlar yaranıb. Kritik məqamda Avropanın Çinə qarşı sərt və güclü duruş sərgiləyəcəyi müəmmalıdır. Avropa həm ABŞ, həm də Çinlə çoxgedişli oyunlar qurur. Digər tərəfdən, ABŞ də Avropanın faktiki müharibə vəziyyətində olduğu Rusiya ilə pərdəarxası ilişkilər qurmağa çalışır. Qısası, ABŞ və Avropa “etibarlı tərəfdaşlar” statusunu sürətlə itirirlər. O da aydındır ki, Trampın bütün səylərinə baxmayaraq, Rusiya da kritik seçim anında ABŞ-yə deyil, Çinə daha yaxın mövqe seçəcək.

Belə situasiyanı liderlərin subyektiv yanaşmaları deyil, dövlətlərin və millətlərin köklü maraqları yaradır. Çinə qarşı böyük qarşıdurmada Ağ Evin “stavka” edə biləcəyi əsas güc mərkəzi Türkiyə və bütövlükdə türk dünyasıdır. Türkləri və amerikalıları bu məsələdə məhz köklü maraqlar müttəfiq edir.

Ağ Ev türklərlə böyük müttəfiqlik qurmaq naminə ciddi regional güzəştlərə gedir. Rəsmi Vaşinqton Suriyada, Fələstində, Yəməndə, Somalidə özünün bir nömrəli müttəfiqi olan İsrailin deyil, Türkiyənin maraqlarına üstünlük verir. Tramp da min dona girir, sionist lobbini qarşısına alır, addımbaşı Netanyahunu Ərdoğan tərifi ilə alçaldır, sonucda Netanyahunun deyil, Ərdoğanın tələbini əsas götürür. Trampın sevgisi də Ərdoğan sevgisi deyil, böyük türk gücünə olan ehtiyacdır.

Bu gün Ağ Ev Böyük Turanın qurulmasına heç zaman olmadığı qədər möhtacdır. Böyük Turanın qurulması üçün isə kilid nöqtə İrandır. Bunu Ağ Ev də, rəsmi Pekin də gözəl anlayır. Məhz bu səbəbdəndir ki, Çin İran fars rejimi məsələsində ABŞ ilə hərbi toqquşmaya getməyə də hazır olduğunu bəyan edir./azpolitika

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:124
embedMənbə:https://hurriyyet.az
archiveBu xəbər 12 Yanvar 2026 14:58 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see375

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see349

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see337

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see295

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see281

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

17 Noyabr 2026 23:17see263

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see250

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see248

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see246

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see243

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see232

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

18 Noyabr 2026 01:24see231

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see228

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see221

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see217

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see216

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see198

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see197

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see196

Vətən müharibəsinin xronikası: 16 oktyabrda Xocavəndin bir sıra kəndləri işğaldan azad edilib

18 Noyabr 2026 04:19see191
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri