Icma.az
close
up
RU
İranın Gələcəyi Kimdən Keçir? Pəhləvi Nicatdır, Yoxsa Məhv Ssenarisi?

İranın Gələcəyi Kimdən Keçir? Pəhləvi Nicatdır, Yoxsa Məhv Ssenarisi?

Moderator.az saytından alınan məlumata görə, Icma.az bildirir.

İranda baş verən hadisələr məcrasını dəyişdikcə yaşananlar Azərbaycan ictimaiyyətini də narahat edir. Arazın o tayındakı 35 milyonluq soydaşımızın taleyinə biganə qala bilməyən azərbaycanlılar sosial media hesablarında İranın gəlcək taleyi ilə bağlı müəyyən ehtimallar, proqnozlar səsləndirirlər. Son günlərdə isə keşmiş İran şahının oğlu Rza Pəhləvinin İrana rəhbər gətirilməsi ssenarisi müzakirə olunur. Şah Pəhləvi dövrünün güneyli soydaşlarımıza qarşı törətdiyi qırğınlar, etnik təmizləmə siyasəti səbəbindən, oğlunun hakimiyyətə gətirilməsi planı sosial medianın Azərbaycan seqmentində heç də birmənalı qarşılanmır. Düşünürlər ki, Cənubi Azərbaycanın gələcəyini - 35 milyonluq bir xalqın taleyini keçmişin kölgəsində qalan və milli hüquqlarımıza yad olan Rza Pəhləvi kimilərin vədləri deyil, soydaşlarımızın öz polad iradəsi müəyyən etməlidir.

Maraqlıdır, siyasilər bu mövzuda necə düşünür? Rza Pəhləvi İranın xilas yolu ola bilərmi, yoxsa ölkəni, xüsusilə də güneyli soydaşlarımızı məhvə sürükləyər? Modertor.az-ın mövzu ilə bağlı sualına STM-in departament müdiri, siyasi şərhçi Əziz Əlibəyli cavablandırıb.

Əziz Əlibəyli əvvəlcə İranda baş verən hadisələrin səbəblərindən danışıb:

“İranda hazırda müşahidə olunan genişmiqyaslı narazılıqların səbəbi nə Rza Pəhləvinin fəaliyyəti, nə də hansısa xarici siyasi mərkəzin planıdır. Bu proseslərin əsas mənbəyi İran hakimiyyətinin uzun illər ərzində apardığı yanlış idarəçilik, dərinləşən iqtisadi böhran, valyutanın kəskin dəyərdən düşməsi, yüksək inflyasiya və sosial ədalətsizlikdir. Uzun müddət davam edən maliyyə böhranı nəticəsində cəmiyyət daxilində dərin sosial uçurum yaranıb. Elitalar parçalanıb, ölkədə üç fərqli müxalif koalisiya formalaşıb. Paralel olaraq “müqavimət ideologiyası” güclənib və mövcud beynəlxalq şərait bu narazılıqların sinxron şəkildə üzə çıxmasına imkan yaradıb. Qeyd etmək lazımdır ki, 1979-cu ildən bəri ilk dəfədir İran hakimiyyəti əleyhinə bu miqyasda və koordinasiyalı etiraz dalğası müşahidə olunur. Bu narazılıqlar İran hakimiyyəti ilə vətəndaşlar arasında pozulmuş sosial müqavilənin birbaşa nəticəsidir. Azərbaycan türkləri isə həm teokratik rejimə, həm də Pəhləvi modelinin geri dönüşünə eyni məsafədə dayanır”.

Rza Pəhləvi siyasi alternativ, yoxsa süni layihə?

Rza Pəhləvi faktoruna gəldikdə isə siyasi şərhçi bunları deyib:

“İran şahının oğlu Rza Pəhləvi mövcud vəziyyətdən istifadə edərək hakimiyyətə qayıtmaq cəhdləri göstərir. Lakin reallıq ondan ibarətdir ki, onun İranda real sosial dayağı yoxdur. Müxtəlif beyin mərkəzlərinin, o cümlədən Hollandiyada fəaliyyət göstərən analitik qurumların qiymətləndirmələrinə görə, Rza Pəhləvini dəstəkləyən qüvvələr İran cəmiyyətinin təxminən 10 faizindən artıq deyil. Onun ətrafında əsasən Qərbə inteqrasiya olunmuş, xaricdə yaşayan, keçmiş hərbi və elit dairələrə yaxın şəxslər toplaşıb.

Rza Pəhləvinin adının daha çox İsrail mərkəzli media vasitəsilə gündəmə gətirilməsi də bu layihənin xarici informasiya dəstəyi ilə irəlilədiyini göstərir. Bu, siyasi texnologiya baxımından “çərçivələmə” (framing) strategiyasıdır: cəmiyyətə alternativ kimi yalnız Rza Pəhləvi təqdim edilir. Halbuki 90 milyonluq bir ölkədə real inqilabi dəyişiklik üçün ən azı 20–30 milyon insanın açıq və davamlı dəstəyi lazımdır. Əgər Rza Pəhləvi bu dəstəyi əldə etsəydi, İran cəmiyyətində və xüsusilə də azlıqlar arasında bu, aydın şəkildə hiss olunardı”.

Pəhləvi rejimi və Azərbaycan türkləri: unudulmayan tarixi yaddaş

Müsahibimiz İranda yaşayan soydaşlarımızın Pəhləvi rejimi ilə bağlı unudulmayan tarixi yaddaşı barədə də danışıb:

“Azərbaycan türkləri üçün Pəhləvi soyadı təkcə keçmiş deyil, asimilyasiya, repressiya və milli kimliyin inkarı deməkdir. Rza Şah və Məhəmməd Rza Pəhləvi dövrlərində türk dili qadağan edildi, mədəni hüquqlar məhdudlaşdırıldı, minlərlə azərbaycanlı repressiyaya məruz qaldı, milli hərəkat liderləri edam olundu, Azərbaycan şəhərlərində etnik mühəndislik siyasəti aparıldı. Fars şovinizmi dövlət ideologiyası səviyyəsinə qaldırıldı, İran kimliyi süni şəkildə Sasani mirası üzərindən quruldu və bu ideologiya zorakı üsullarla cəmiyyətə qəbul etdirildi. Bütün bu hadisələr Azərbaycan türklərinin kollektiv yaddaşında silinməz iz buraxıb. Maraqlıdır ki, 1979-cu il inqilabında Azərbaycan türklərinin mühüm rolu olsa da, sonrakı dövrdə onların hüquqları yenə də tanınmadı. Nə Pəhləvi rejimi, nə də sonrakı teokratik hakimiyyət Azərbaycan türklərinin dil və kimlik tələblərinə cavab verdi”.

Əziz Əlibəylinin qənaətincə, bu gün baş verən proseslər daxili sosial-iqtisadi böhranın uzun illər yığılan ədalətsizliyin və etnik diskriminasiyanın nəticə olduğundan, İranda real dəyişiklik yalnız inklüziv, ədalətli və bütün xalqların hüquqlarını tanıyan yeni siyasi model ilə mümkündür. Əks halda, tarix sadəcə fərqli adlarla təkrarlanacaq.

Rumiyyə MİRASLAN

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:308
embedMənbə:https://moderator.az
archiveBu xəbər 13 Yanvar 2026 16:19 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see378

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see371

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see361

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see361

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see359

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see341

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see340

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see323

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see321

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see318

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see306

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

20 Noyabr 2026 21:29see303

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see299

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see290

Ağdamda yaradıcı master klas təşkil olundu FOTO

20 Noyabr 2026 21:05see271

Cennifer Lopesdən ETİRAF: “Altı ay dayanmadan ağladım”

20 Noyabr 2026 19:20see269

Qazax şəhərində beşinci İdman Festivalının açılış mərasimi keçirilib FOTO

20 Noyabr 2026 21:35see255

Parisdə bugünkü etirazlara 21 mindən çox şəxs qatılıb

21 Noyabr 2026 21:24see220

Sabunçu rayonunda YAP ın yaradılmasının 34 illiyi münasibətilə ağacəkmə aksiyası keçirilib

20 Noyabr 2026 21:11see220

Dünya iqtisadiyyatı təhlükə qarşısındadır KİV

22 Noyabr 2026 07:02see208
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri