İrəvan Moskva münasibətləri YENİDƏN MÜƏYYƏNLƏŞİR

Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan sentyabrın 1-də Bişkekdə Rusiya Prezidenti Vladimir Putinlə keçirdiyi görüş zamanı “Ermənistan–Rusiya münasibətləri” anlayışının inventarlaşdırılması ideyasının yarandığını bildirib.

Paşinyanın sözlərinə görə, tərəflər hansı məsələlərdə eyni mövqedən çıxış etdiklərini, hansı sahələrdə fikir ayrılıqlarının mövcud olduğunu və əməkdaşlığın nəticələrinin harada müsbət, harada isə qənaətbəxş olmadığını müəyyənləşdirməlidirlər. Görüşün müsbət işgüzar atmosferdə keçdiyini deyən Ermənistanın Baş naziri yaxın zamanda Moskvaya səfər edərək müzakirələri davam etdirəcəyini də açıqlayıb.

“İnventarlaşdırma” ifadəsi diplomatik baxımdan təsadüfi seçilməyib. Paşinyan bununla Ermənistan–Rusiya münasibətlərinin əvvəlki siyasi şüarlar və formal müttəfiqlik anlayışları əsasında deyil, real nəticələr və konkret öhdəliklər üzərindən qiymətləndirilməsini təklif edir. Başqa sözlə, İrəvan strateji tərəfdaşlığın Ermənistan üçün hansı üstünlüklər yaratdığını, hansı gözləntiləri doğrultmadığını və bundan sonra hansı sahələrdə davam etdirilə biləcəyini müəyyənləşdirmək istəyir.

Bu təşəbbüs son illərdə iki ölkə arasında yaranmış etimad böhranının etirafı kimi də qəbul edilə bilər. Təhlükəsizlik məsələləri, Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatının (KTMT) fəaliyyəti və Ermənistanın Qərb dövlətləri ilə əlaqələrini genişləndirməsi Moskva ilə İrəvan arasında ciddi fikir ayrılıqları yaradıb. Ermənistan hakimiyyəti Rusiyanın təhlükəsizlik təminatlarının əvvəlki formada yetərli olmadığını bildirir, Moskva isə Paşinyan hökumətini ənənəvi xarici siyasət kursundan uzaqlaşmaqda ittiham edir. Buna görə “inventarlaşdırma” mövcud problemlərin daha açıq şəkildə müzakirə olunmasına hazırlıqdır.

Bununla yanaşı, Paşinyanın Moskvaya səfər etməyə razılıq verməsi Ermənistanın Rusiya ilə münasibətləri tamamilə pozmaq niyyətində olmadığını göstərir. İki ölkə arasında ticarət, enerji, nəqliyyat, əmək miqrasiyası və humanitar əlaqələr Ermənistan üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Rusiya da Cənubi Qafqazdakı mövqelərini qorumaq üçün Ermənistanla siyasi dialoqu davam etdirməkdə maraqlıdır. Deməli, tərəflərin əsas məqsədi münasibətləri dayandırmaq deyil, qarşılıqlı asılılığın yeni qaydalarını müəyyənləşdirməkdir.   

Paşinyanın regionda sülh şəraitinin yarandığını vurğulayaraq əməkdaşlığa “təzə baxış” təklif etməsi də diqqətəlayiqdir. Bu yanaşma Ermənistan–Rusiya əlaqələrinin artıq Qarabağ münaqişəsi və təhlükəsizlik gündəliyi ətrafında qurulmuş əvvəlki modelə əsaslana bilməyəcəyini göstərir. İrəvan gələcək münasibətlərdə iqtisadi əməkdaşlığa və praqmatik maraqlara daha çox yer ayırmağa çalışa bilər. Moskva isə strateji tərəfdaşlıq və müttəfiqlik terminlərini qorumaqla Ermənistanın öz təsir dairəsindən tam uzaqlaşmasının qarşısını almağa çalışacaq.

Nəticədə, münasibətlərin inventarlaşdırılması Ermənistanla Rusiya arasında dərhal yaxınlaşma və ya tam ayrılma demək deyil. Bu proses daha çox tərəflərin yeni regional şəraitdə bir-birindən nə gözlədiklərini aydınlaşdırmaq cəhdidir. Qarşıdakı Moskva görüşündə təhlükəsizlik öhdəlikləri, iqtisadi əlaqələr və regional proseslərdə Rusiyanın rolu əsas müzakirə mövzuları ola bilər. Əgər tərəflər fikir ayrılıqlarını idarə edə bilsələr, münasibətlər əvvəlki emosional müttəfiqlik modelindən daha məhdud, lakin praqmatik əməkdaşlıq formatına keçə bilər.

Züriyə Qarayeva