“İrəvan Qərbdən təminat almadan Rusiya ilə münasibətləri pozur”

“Valday”ın elmi direktoru Ermənistanın hazırkı kursunu belə dəyərləndirir

Ermənistan rəhbərliyinin son zamanlar yürütdüyü xarici siyasət kursu ekspert dairələrinin diqqətini cəlb etməkdədir. İrəvanın ABŞ ilə strateji tərəfdaşlıq haqqında xartiyanı imzalaması və Avropa İttifaqına qoşulmaq prosesinə rəsmən başlamaq niyyətini açıqlaması müəyyən suallar yaradır. 
Ən başlıca sual isə Ermənistan – Rusiya münasibətlərinin gələcəyi ilə bağlıdır. Məşhur rusiyalı politoloq, “Valday” Beynəlxalq Diskussiya Klubunun elmi direktoru Dmitri Trenin Ermənistanın Verelq Analitik İnformasiya Mərkəzinə eksklüziv müsahibəsində bununla əlaqədar fikirlərini bölüşüb.  
Ekspertin fikrincə, Ermənistan rəhbərliyinin hazırkı kursunu çoxvektorlu adlandırmaq olmaz və indi rəsmi İrəvanın tutduğu yol 2018-ci ildə başlamış ­Qərbyönümlü xəttin ardıcıllığının məhsuludur. Trenin hesab edir ki, Moskvanın İrəvana dəstəyinin olmaması ilə bağlı bəyanatlar sözügedən xəttin əsaslandırılması, yəni ona bəraət qazandırılması üçün istifadə olunur. Ən başlıcası isə politoloq xəbərdarlıq edir: Ermənistan Qərbdən adekvat təzminat almadan Rusiya ilə müttəfiqliyin faydalarını itirmək kimi təhlükəli vəziyyətə düşməyə risk edir. Çünki baş nazir Nikol Paşinyan administrasiyası Rusiya ilə Qərb arasında balansı saxlamağa çalışmır, əksinə, məqsədyönlü şəkildə ölkəni birbaşa Qərb düşərgəsinə aparır.
Qeyd edək ki, Ermənistanda bəzi siyasilər ölkənin Qərblə yaxınlaşmasına Rusiya ilə münasibətlərin soyuqlaşmasının nəticəsi kimi baxırlar. Onlar Paşinyan və tərəfdarlarının Ermənistanın üzvü olduğu, Rusiyanın hakim mövqe tutduğu Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatının İrəvana yardım göstərmədiyini qabardırlar. D.Trenin isə məsələyə fərqli yanaşıb. O deyib ki, Ermənistandan Rusiyaya qarşı “hücumlar” ölkənin Qərbyönlü kursuna bəraət qazandırmaq məqsədi daşımaqdan başqa bir şey deyil. Yəni, rəsmi İrəvanın “biz Rusiyadan uzaqlaşmamışıq, Rusiya bizi tərk edib” kimi bəyanatları absurddur. 
Bəs, Ermənistanı ABŞ və Aİ ilə yeni strateji tərəfdaşlıq axtarışına vadar edən əsas geosiyasi səbəblər hansılardır və bu, Rusiyanın regiondakı mövqeyinə necə təsir edə bilər? Politoloq suala cavabında bildirib ki, səbəblər geosiyasi deyil, siyasi və ideoloji xarakter daşıyır. “Kurs (Ermənistanın kursu - red) 2018-ci ildə Paşinyan hakimiyyətə gəldikdən sonra formalaşmağa başlayıb. O, korrupsiya ilə mübarizə bəhanəsi ilə (əlbəttə ki, ­mövcud idi) güclü rəqib kimi Qarabağ klanını məhv etməli idi”, – deyən Trenin əlavə edib ki, Paşinyanın (və komandasının) xarici sponsorları Ermənistanı Rusiyanın orbitindən çıxarmalı və xarici siyasəti “sıfırdan” qurmağa başlamalı idilər. İkinci Qarabağ müharibəsi isə buna çox kömək etdi. Ekspertin fikrincə, Nikol “tarixi Ermənistanı” basdırıb, Qərbə yol aldı: “Ermənistanın Rusiyadan üz döndərdiyi göz qabağındadır”.
Belə nəticəyə gəlmək mümkündür ki, Trenin “tarixi Ermənistan”ı Rusiyanın erməni varlığı üçün uydurduğu avantüra kimi qiymətləndirir. Çox güman ki, N.Paşinyan məhz bu səbəbdən “real Ermənistan” ideyası üzərində dayanır, daim bu barədə söz açır. Yəni, onun mesajı Rusiyayadır və müvafiq surətdə nə üçün Nikolun “real Ermənistanının” siyasi avantüradan uzaq durmadığı da aydınlaşır. Axı baş nazir erməni ambisiyalarından uzaqlaşmaq istəmir, həmin ambisiyaların Qərb platforması üzərində davamını üstün tutur. Bu səbəbdəndir ki, hazırda rəsmi İrəvan Cənubi Qafqaz üzrə geosiyasi oyunlarda iştirak edir və regionda sülh mühitinin formalaşmasına maneçilik törədir. Çünki indiki halda Qərbin Cənubi Qafqaz maraqları təmin olunmamış vəziyyətdədir.   
D.Treninə ünvanlanmış daha bir sual budur: Ermənistan Rusiyanın hakim rol oynadığı Avrasiya İqtisadi İttifaqının üzvü olaraq qalır və formal olaraq ­KTMT-də təmsilçiliyi saxlayır. Lakin, eyni zamanda, Avropa İttifaqı ilə inteqrasiyaya və ABŞ ilə əlaqələri gücləndirməyə doğru gedir. Belə çoxvektorlu siyasət nə vaxta qədər davam edə bilər? Yuxarıda politoloqun Ermənistanın hazırkı kursunun çoxvektorlu olmadığı düşüncəsindən söz açdıq. Qeyd edək ki, ekspert qənaətini möhkəmləndirmək üçün Rusiya baş nazirinin müavini Aleksey Overçukun fikirlərini yada salıb. A.Overçuk bir neçə gün əvvəl bildirmişdi ki, Ermənistanın Aİ-yə daxil olmaq istəyi ilə bağlı bəyanat onun Aİİ-dən çıxmasının başlanğıcı deməkdir. Yəni, eyni vaxtda hər iki təşkilata üzvlük texniki cəhətdən mümkünsüzdür. Trenin isə vurğulayıb: “Mən proqnoz vermək istəmirəm. Amma məndə belə hiss var ki, Ermənistan Rusiya ilə müttəfiqliyin üstünlüklərini Qərbdən bu üstünlüklərə görə kompensasiya almadan itirmək kimi çox təhlükəli vəziyyətdədir. Rusiyanın Ermənistandan çıxması baş verərsə, bu, ölkə iqtisadiyyatına və əhalisinə ağır zərbə vuracaq. İrəvandakı hakimiyyətin iqtisadi çətinlikləri anti-Rusiya və Qərbyönümlü təbliğatla qarşılamağa çalışması isə fayda verməyəcək”.
Bəs Moskva İrəvanla münasibətləri normallaşdırmaq üçün hansısa addımı ata bilərmi? Suala cavab verən D.Treninin sözlərinə görə, Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin Ermənistanın sabiq prezidenti Robert Koçaryanla yaxın şəxsi münasibətlərinə baxmayaraq, baş nazir N.Paşinyanı da qəbul etmişdi və ümumən Ermənistanın daxili işlərinə qarışmadan onunla münasibətləri qurmağa çalışırdı. Ancaq “indi mənim gördüyüm kimi, daha Paşinyana və onun hökumətinə inam qalmayıb”.

Ə.RÜSTƏMOV
XQ