İrəvanı KTMT və AİB dən nə vaxt qovacaqlar?..

Rusiya-Ukrayna münasibətlərindən sonra postsovet məkanında hazırda ən çox diqqət çəkən mövzulardan biri Rusiya-Ermənistan münasibətləridir. Bu münasibətlər heç vaxt Rusiya-Ermənistan müharibəsinə çevrilməyəcək. Çünki kiçik Ermənistanın nə belə perspektivi, nə də buna imkanı var. Rusiyanın burada seçə biləcəyi yol isə Moskvanın İrəvanın siyasi olimpinə özünə yaxın bir şəxsi iki üsuldan biri ilə gətirməsidir: ya dinc seçkilər vasitəsilə, ya da ölkə daxilində hansısa qarşıdurma yaratmaqla.

Ermənistanda seçkilər yenicə başa çatıb. Müxtəlif ssenarilər səsləndirilirdi, lakin onların heç biri baş vermədi. Üstəlik, Ermənistan müxalifəti, görünür, mandatlardan da imtina etmədi. Qarşıda Paşinyanın yalnız bir problemi qalıb. Bu da yeni konstitusiyanın qəbul edilməsidir.

Alınacaqmı? Görək nə olur. Bir neçə gün əvvəl Paşinyan bu barədə elə danışdı ki, sanki bu müstəvidə yeganə problem konstitusiyanın hazırlanaraq müzakirəyə çıxarılmasıdır və bunun ilin sonunadək həyata keçiriləcəyini bildirdi. Görünür, Paşinyan da arxayındır. Əks halda özünü belə aparmazdı.

Rusiya ilə münasibətlərdə təlaş daha çox Moskva tərəfində hiss olunur. Demək olar ki, hər gün xatırladırlar ki, qızın iki nişanlısı ola bilməz. O gün oxudum ki, Rusiya ilə Ermənistan arasında əmtəə dövriyyəsi ötən illə müqayisədə 21,5 faiz azalıb.

Bundan hamı müxtəlif nəticələr çıxarır. Amma ilk nəticə budur ki, Rusiya Ermənistan üçün yeganə iqtisadi kanal deyil. Rusiya ilə ticarət azalıb, əvəzində Qazaxıstan və Belarusla artıb. Uduzan isə yalnız Rusiyadır. Görünür, elə buna görə də Moskvada rahatlaşa və sakitləşə bilmirlər.

Moskva İrəvandan birmənalı seçim tələb edir. Praktikada, deyəsən, nə KTMT-dən, nə də Avrasiya İqtisadi Birliyindən kənarlaşdırma mexanizmi mövcuddur. Həm də söhbət milyardlarla dollar dəyərində iqtisadi əlaqələrdən və Rusiyanın Ermənistandakı hərbi bazalarından gedir. Ermənistanı AİB-dən çıxarsalar, bunun nəticəsində özləri də azı 2-3 milyard itirəcəklər. Ermənistanı KTMT-dən də çıxarsalar, bu halda Cənubi Qafqazdakı nəzarət imkanlarını və hərbi bazalarını itirmiş olacaqlar. Məsəldə deyildiyi kimi, xoşbəxtlik olmazdı, əgər bədbəxtlik baş verməsəydi.

Hər şey yaxşı olsa, Ermənistan yaxın vaxtlarda iki mühüm ticarət tərəfdaşı qazana bilər: Türkiyə və Azərbaycan. Üstəlik, Avropa İttifaqı da Ermənistanın ticarət-iqtisadi itkilərini azı qismən kompensasiya etməyə hazırdır.

Cənubi Qafqazda Ermənistana qarşı heç bir təhdid yoxdur. Lazım gələrsə, psixoloji təskinlik naminə bura beş-on fransız əsgəri gətirmək olar. Amma bundan əvvəl bir suala cavab vermək lazımdır: İrəvan azad olmaq istəyir, yoxsa sadəcə, ağasını dəyişmək? Bir daha qeyd edək ki, regionda Ermənistana qarşı heç bir təhdid yoxdur. Əksinə...

Məncə, Ermənistanın Aİ-yə yaxınlaşması Kremli elə də narahat etməməlidir və prinsip etibarilə narahat etmir də. Moskva özü də Avropa ilə iqtisadi əlaqələrin ən azı qismən bərpasına çalışır. Çünki onlar da iqtisadi maraqlarını təmin etmək istəyirlər. Amma bilirlər ki, avrointeqrasiyanın ardınca başqa proseslər də başlaya bilər və sabah NATO məsələsi gündəmə gələ bilər. Məsələn, onlar zaman-zaman cəhd etsələr də, hələlik Moldovaya toxunmurlar. Görünür, əsas məqsədləri özlərinin "əsl slavyanlar" hesab etdikləri belarusları və ukraynalıları bir dövlət altında birləşdirməkdir. Deyəsən, Putinin bir neçə il əvvəl yazdığı iddia edilən məqalədə də Ukrayna məsələsi məhz bu şəkildə təqdim olunmuşdu.

Ona görə də düşünmək lazım deyil ki, İrəvanı bu gün və ya sabah KTMT-dən, yaxud Avrasiya İqtisadi Birliyindən çıxaracaqlar. Yox, belə olmayacaq. İrəvan özü bunu istəməsə, belə bir addımın atılması da real görünmür. Hiss olunur ki, Ermənistan rəhbərliyinin özünün də belə planı yoxdur. Onlar da məsələni, necə deyərlər, asta-asta həll etmək istəyirlər. Paşinyan hiyləgər siyasətçiyə bənzəyir.

Belə olduğu təqdirdə, "yeraltı çaylar" axmaqda davam edəcək. İrəvan Ermənistanda Rusiyanın təsirini zəiflətməyə, Rusiya isə Paşinyanın mövqeyini sarsıtmağa çalışacaq. Bəli, bunlar baş verəcək. Necə ki, bu proseslər Moldovada da hələ də davam edir.

Hüseynbala Səlimov