İsrail İran gərginliyi: Tramp amili və qərar anı

Yaxın Şərqdə İran ətrafında artan gərginlik İsrail üçün köhnə, lakin heç vaxt aktuallığını itirməyən sualı yenidən gündəmə gətirib: Tehranın strateji güclənməsinin qarşısını necə və nə vaxt almaq olar? Lakin bu dəfə vəziyyət əvvəlkilərdən fərqlidir. Əsas açar Vaşinqtondadır və daha dəqiq desək, Donald Trampın verəcəyi qərarlardadır.

Bizimyol.info xəbər verir ki, İran məsələsi Tramp üçün təkcə xarici siyasət mövzusu deyil, həm də daxili siyasi alətdir. O, sərt ritorikanı sevir, çoxtərəfli razılaşmalara inanmır və güc nümayişini üstün tutur. Bu yanaşma İsrail rəhbərliyinin mövqeyi ilə üst-üstə düşür: Təl-Əviv İranın nüvə proqramını birbaşa mövcudluq təhlükəsi kimi görür.

Bununla yanaşı, Tramp uzunmüddətli müharibələrdən yayınmağa çalışır. Onun əsas qorxusu Amerika seçicisinə “tez və qələbə ilə başa çatan” kimi təqdim edilə bilməyən bir münaqişəyə sürüklənməkdir. Məhz bu ziddiyyət mümkün ssenarilərin sərhədlərini müəyyənləşdirir.

Ən radikal variant ABŞ və İsrailin İrana qarşı genişmiqyaslı müharibəsidir. Bu ssenari İranın hərbi və nüvə potensialına ciddi zərbə vura bilər, lakin risklər həddən artıq böyükdür: neft qiymətlərinin artması, regional xaos, ABŞ bazalarına mümkün hücumlar və minlərlə hərbçinin təhlükə altına düşməsi. Bu səbəbdən son söz yenə də İsrailin deyil, Ağ Evin maraqları əsasında veriləcək.

Daha real görünən yol məhdud hərbi ssenaridir – ABŞ-ın seçilmiş obyektlərə zərbəsi və ya İsrail əməliyyatına səssiz dəstək. Bu variant Trampın “müharibəsiz güc nümayişi” strategiyasına daha uyğundur. Məhz bu mərhələdə İsrailin təsir imkanları artır: kəşfiyyat məlumatları, siyasi lobbiçilik və diplomatik təzyiq Vaşinqtonun qərarlarına istiqamət verə bilər.

Ancaq bu yolun da bədəli var. İranın imkanları müvəqqəti zəifləsə də, cavab zərbələri böyük ehtimalla proksi qüvvələr vasitəsilə həyata keçiriləcək. Bu isə İsrail üçün uzunmüddətli gərginlik və daimi təhlükə deməkdir.

Üçüncü ssenari isə Trampın İrana güc mövqeyindən yeni razılaşma qəbul etdirməyə çalışmasıdır. Bu halda sanksiyalar və hərbi təzyiq danışıqlara məcburetmə alətinə çevrilir. İsrail üçün bu variant ikimənalıdır: bir tərəfdən müharibə riskini azaldır, digər tərəfdən isə İran rejiminin qalmasını və nüvə ambisiyalarının tam aradan qalxmamasını mümkünsüz etmir.

Bu gün İsrail proseslərə təsir göstərə bilir, lakin onları tam nəzarətdə saxlaya bilmir. Trampın qərarları strateji hesablamalarla yanaşı, şəxsi siyasi maraqlar və seçki məntiqi ilə formalaşacaq. Nəticədə İsrail çətin seçim qarşısında qalır: ABŞ-ı hərəkətə təşviq etmək mümkündür, amma bu qərarların doğuracağı nəticələrlə təkbaşına üzləşmək riski də az deyil.

Qadir, Bizimyol.info