Kəndlər boşalır: Torpaqlar sahibsiz qalır

Azərbaycanda kənd təsərrüfatının inkişafı və ərzaq təhlükəsizliyinin təmin olunmasında əkinə yararlı torpaq sahələrindən səmərəli istifadə mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Lakin bəzi bölgələrdə əkin üçün yararlı torpaqların istifadəsiz qalması diqqət çəkən problemlərdən biridir. İstehsal xərclərinin artması, suvarma problemləri, kənd təsərrüfatı texnikasının əlçatanlığı, işçi qüvvəsinin çatışmazlığı və məhsulun satışında yaranan çətinliklər fermerlərin əkinçiliyə marağına təsir göstərən amillər sırasındadır. 

Bəs torpaqların boş qalmasının əsas səbəbləri nədir və fermerləri yenidən əkinçiliyə təşviq etmək üçün hansı addımlar atılmalıdır?

Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri, iqtisadçı-ekspert Akif Nasirli “Cebheinfo.az”-a bildirib ki, Azərbaycanda kənd təsərrüfatı üçün yararlı torpaqların bir hissəsinin istifadəsiz qalmasının əsas səbəblərindən biri əkinçiliyin bir çox hallarda fermerlər üçün kifayət qədər gəlirli fəaliyyətə çevrilməməsidir:

“Fermer torpağı əkib-becərmək üçün əvvəlcədən toxum, gübrə, yanacaq, texnika və suvarmaya vəsait xərcləməlidir. Lakin məhsul yığılandan sonra onun hansı qiymətə satılacağına dair təminat yoxdur.

Bəzən bazarda qiymətlər o qədər aşağı düşür ki, fermer çəkdiyi xərci belə geri qaytara bilmir. Belə şəraitdə torpağı əkib zərərə düşməkdənsə, istifadəsiz saxlamaq bəzi torpaq sahibləri üçün daha az riskli görünür. Digər mühüm problem kənd təsərrüfatında xırda torpaq sahələrinin üstünlük təşkil etməsidir. Torpaqların çoxsaylı mülkiyyətçilər arasında bölünməsi iri həcmli istehsalı, müasir texnikadan istifadəni və məhsulun maya dəyərinin aşağı salınmasını çətinləşdirir.

Bəzi kəndlərdə suvarma infrastrukturunun köhnəlməsi, su çatışmazlığı, texnika və işçi qüvvəsinin bahalığı da əkinçiliyə marağı azaldır. Bunun üzərinə kənd yerlərindən şəhərlərə əmək miqrasiyasını, yaşlı əhalinin üstünlük təşkil etməsini və gənclərin kənd təsərrüfatında işləməyə marağının azalmasını da əlavə etmək lazımdır. Dövlət subsidiyaları və güzəştləri fermerlər üçün müəyyən dəstək yaratsa da, problemin tam həlli üçün kifayət etmir.

Çünki fermerin əsas ehtiyacı təkcə əkinə başlamaq üçün subsidiya almaq deyil, istehsal etdiyi məhsulu sərfəli qiymətə sata biləcəyinə əmin olmaqdır.
Əgər məhsulun bazara çıxarılması, saxlanması və satışı ilə bağlı problemlər qalırsa, verilən subsidiya da torpaqların istifadəyə qaytarılması üçün yetərli stimul yaratmayacaq.

Hesab edirəm ki, ilk növbədə kənd təsərrüfatında istehsaldan satışa qədər bütün zəncir qurulmalıdır. Fermerlərin məhsullarını əvvəlcədən müəyyən edilmiş şərtlərlə alan emal müəssisələrinin və topdansatış mərkəzlərinin yaradılması vacibdir. Eyni zamanda, kiçik torpaq sahiblərinin kooperativlərdə birləşməsi təşviq edilməli, texnika xidmətləri əlçatan olmalı, suvarma sistemləri yenilənməlidir.

Subsidiyalar isə yalnız əkin faktına görə deyil, torpağın səmərəli istifadəsinə, məhsuldarlığa və istehsalın bazar tələbatına uyğunlaşdırılmasına görə diferensiallaşdırıla bilər. Digər tərəfdən, istifadəsiz qalan torpaqların dəqiq inventarlaşdırılması aparılmalıdır. Hansı sahənin su çatışmazlığına, hansının maliyyə və ya əmək qüvvəsi çatışmazlığına görə boş qaldığı müəyyən edilməlidir.

Çünki bütün torpaqların istifadəsiz qalmasının səbəbi eyni deyil. Bəzi sahələrdə dövlət dəstəyi, digərlərində infrastruktur, bəzilərində isə mülkiyyət və icarə münasibətlərinin tənzimlənməsi əsas həll yolu ola bilər. Ən vacib məsələ kənd təsərrüfatını fermer üçün riskli və qeyri-müəyyən fəaliyyət sahəsindən gəlir gətirən biznesə çevirməkdir.

Fermer torpağı əkəndə nə qədər xərc çəkəcəyini, məhsulunu harada və hansı qiymətə satacağını əvvəlcədən hesablaya bilməlidir”.

Ekspert qeyd edib ki, bu təminat yaradılmadan yalnız subsidiyaların artırılması ilə boş qalan torpaqları tam şəkildə əkin dövriyyəsinə qaytarmaq çətin olacaq.

Aişə
“Cebheinfo.az”

Açar sözlər: kənd Akif Nasirli

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin