Kibercinayətlərin sübut edilməsinə Azərbaycan yanaşması

Oktyabr ayının 29-da  Sankt-Peterburq şəhərində Rusiya Federasiyası İstintaq Komitəsinin Sankt-Peterburq Akademiyasının təşkilatçılığı ilə “Kriminalistika ilkin istintaqın xidmətində” mövzusunda II Beynəlxalq elmi-praktik konfrans keçirilib. Rusiya Federasiyası İstintaq Komitəsinin müstəqil federal dövlət orqanı kimi fəaliyyətə başlamasının 15, Sankt-Peterburq Akademiyasının yaradılmasının  10 illiyinə həsr olunan konfransda Rusiya, Azərbaycan, Belarus, Qazaxıstan, Tacikistan və Özbəkistandan tanınmış hüquqşünas alimlər, professorlar, hüquq-mühafizə orqanlarının nümayəndələri, istintaq və kriminalistika sahəsində ixtisaslaşmış mütəxəssislər iştirak ediblər. 

Beynəlxalq elmi tədbirdə Azərbaycanı Bakı Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsinin müəllimi, hüquq üzrə fəlsəfə doktoru, proqramın doktorantı Erkin Musayev təmsil edib. Konfransın “İstintaq fəaliyyətinin müasir taktiki və metodiki aspektləri” adlı bölmə iclasına videokonfrans formatında qoşulan E. Musayev “Rəqəmsal izlərdən kibercinayətlərin sübut edilməsinə: Azərbaycan qanunvericiliyi və müqayisəli təcrübə” mövzusunda elmi təqdimatla çıxış edib. Slaydlarla müşayiət olunan çıxışda kibercinayətlərin sübut edilməsinə dair Azərbaycan qanunvericiliyində mövcud hüquqi yanaşmalar və müasir istintaq təcrübəsinin aktual problemləri beynəlxalq elmi auditoriyanın diqqətinə çatdırılıb. 

Təqdimat zamanı kibercinayətlərin araşdırılmasında rəqəmsal izlərin hüquqi sübutlara çevrilməsi, elektron sübutların əldə edilməsi və qiymətləndirilməsinin prosessual xüsusiyyətləri, onların etibarlılığı və yolverilənliyi, eləcə də rəqəmsal məlumatların konkret cinayət tərkibinin hüquqi əlamətləri ilə əlaqələndirilməsi məsələləri təhlil olunub. Məruzə çərçivəsində Azərbaycan Respublikasının cinayət və cinayət-prosessual qanunvericiliyində 2026-cı ildə həyata keçirilmiş dəyişikliklər, Kibercinayətkarlıq haqqında Budapeşt Konvensiyasının müvafiq müddəaları, həmçinin ABŞ və Almaniyanın məhkəmə təcrübəsi müqayisəli şəkildə nəzərdən keçirilib. Kibercinayətlərin hüquqi tövsifi zamanı qanunsuz giriş, məlumatların ələ keçirilməsi, elektron məlumatlara müdaxilə və kompüter saxtakarlığının bir-birindən fərqləndirilməsinin, habelə hər bir cinayət tərkibinin müstəqil hüquqi əlamətlər əsasında sübuta yetirilməsinin əhəmiyyəti vurğulanıb.

Tədqiqatda rəqəmsal izlərlə cinayət tərkibinin əlamətləri arasında əlaqənin müəyyənləşdirilməsi üçün mərhələli hüquqi təhlil yanaşması da irəli sürülüb. Bu yanaşmanın texniki nəticələrin hüquqi qiymətləndirilməsində əsaslandırılmış qərarların qəbuluna, sübutların düzgün təhlilinə və kibercinayətlərin hüquqi tövsifində mümkün səhvlərin qarşısının alınmasına xidmət edə biləcəyi diqqətə çatdırılıb. E. Musayevin mövzu üzrə elmi məqaləsi konfransın materiallarından ibarət, Sankt-Peterburq Akademiyası tərəfindən nəşr olunmuş 230 səhifəlik elmi əsərlər toplusunda dərc edilib. Konfransın təşkilatçısı tərəfindən toplunun Rusiya Elmi İstinad İndeksi (РИНЦ) sistemində yerləşdirilməsi də nəzərdə tutulub. 

Qeyd edək ki, Erkin Musayev Bakı Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsində pedaqoji və elmi-tədqiqat fəaliyyəti ilə məşğul olur. Onun elmi araşdırmaları , əsasən cinayət hüququ, beynəlxalq cinayət hüququ, kibercinayətkarlıq, rəqəmsal hüquq və informasiya texnologiyalarının inkişafı ilə əlaqədar meydana çıxan müasir hüquqi problemləri əhatə edir. Müxtəlif dillərdə 20-dən çox elmi məqalə və konfrans tezisinin müəllifi olan E. Musayev müntəzəm olaraq elmi jurnallarda tədqiqat nəticələrini dərc etdirir, beynəlxalq elmi konfranslarda aktual hüquqi mövzulara dair məruzələrlə çıxış edir. E. Musayev, həmçinin Hüquq və İnsan Haqları İnstitutunun (publik hüquqi şəxs) rəsmi internet səhifəsində təqdim olunan “Hüquq sahəsi üzrə alim və tədqiqatçıların siyahısı”nda yer alır. Həmin siyahıda onun elmi ixtisaslaşma istiqamətləri, beynəlxalq elmi fəaliyyəti və hüquq sahəsində dərc olunmuş tədqiqatları barədə məlumatlar əks olunub. 

XQ