Kremlin Ermənistan planı: Sülhü girov saxlayan geosiyasi oyun

Cənubi Qafqazda geosiyasi qarşıdurmanın yeni mərhələsi başlayır. Ermənistanda keçirilən parlament seçkilərindən sonra Moskvanın verdiyi reaksiyalar göstərir ki, Kreml seçkinin nəticələrindən daha çox, nəticələrin yaratdığı yeni siyasi reallıqdan narahatdır. Əslində Rusiyanın son günlər səsləndirdiyi bəyanatlar bir məqsədə xidmət edir: İrəvan üzərində zəifləyən təsir imkanlarını bərpa etmək və Ermənistan kartından istifadə etməklə regionda mövqelərini qorumaq.

Kremlin davranışı göstərir ki, məsələ seçkilərdə qanun pozuntularının olub-olmaması deyil. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Mariya Zaxarovanın "seçki prosesində çoxsaylı faktiki təsdiqlənmiş pozuntuların olduğu" barədə bəyanatları və müxalifətə qarşı "görünməmiş təzyiqlər"dən danışması siyasi təzyiq kampaniyasının tərkib hissəsi təsiri bağışlayır.

Moskva əslində seçkinin nəticələrini deyil, Ermənistanın seçdiyi istiqaməti mübahisələndirir.
Bunu Sergey Lavrovun son açıqlamaları da açıq şəkildə ortaya qoyur. Lavrov Ermənistan qarşısında faktiki ultimatum qoyaraq bildirib ki, Avrasiya İqtisadi Birliyi ilə Avropa İttifaqı arasında seçim "tez bir zamanda həll olunmalıdır". Bu bəyanat diplomatik dildən çox geosiyasi xəbərdarlığa bənzəyir.

Moskva artıq gizlətmir ki, Ermənistanın həm Avropa ilə yaxınlaşmasını, həm də Rusiyanın nəzarətində olan inteqrasiya strukturlarında qalmasını qəbul etmir.
Lavrovun "biz erməni xalqının seçiminin nə olduğunu bilmək istəyirik" ifadəsi isə əslində daha dərin məna daşıyır. Kreml Ermənistanın hansı yolu seçəcəyini bilmək istəmir. Kreml Ermənistanın hansı yolu seçməsini istəyir və bu seçimin öz maraqlarına uyğun olmasını tələb edir.

Bu səbəbdən də təzyiq alətləri bir-bir işə salınır.
KTMT-yə üzvlük haqqının ödənilməməsi bəhanəsi ilə Ermənistanın təşkilat daxilində hüquqlarının məhdudlaşdırılması məsələsinin gündəmə gətirilməsi, enerji təhlükəsizliyi ilə bağlı eyhamlar, iqtisadi münasibətlərə dair xəbərdarlıqlar və səfir Sergey Kopırkinin təcili şəkildə Moskvaya çağırılması təsadüfi hadisələr deyil.
Bütün bunlar Kremlin klassik təsir mexanizmləridir.

Moskva Ermənistan rəhbərliyinə göstərmək istəyir ki, Rusiya orbitindən uzaqlaşmanın siyasi və iqtisadi qiyməti olacaq.
Daha diqqətçəkən məqam isə Rusiyanın Ermənistan daxilindəki siyasi proseslərə münasibətidir.

Mariya Zaxarovanın müxalifət nümayəndələrinin həbsi ilə bağlı sərt reaksiyası, seçki kampaniyası dövründə baş verən hadisələri "dəhşətli repressiya atmosferi" adlandırması, eləcə də Ermənistan cəmiyyətində "dəhşətli parçalanma" olduğunu vurğulaması Kremlin gələcək ssenarilərinin anonsu kimi görünür.

Çünki Moskva yaxşı anlayır ki, Paşinyan hakimiyyəti gücləndikcə Ermənistanın xarici siyasət kursunu dəyişmək daha da çətinləşəcək.
Ona görə də ictimai-siyasi böhran yaradılması, parlament daxilində qarşıdurmaların dərinləşdirilməsi, müxalifət qüvvələrinin daha aktiv şəkildə səhnəyə çıxarılması və nəticədə növbədənkənar seçki mühitinin formalaşdırılması Kremlin maraqlarına tam cavab verir.
Təsadüfi deyil ki, Robert Köçəryan, Samvel Karapetyan və digər müxalif fiqurların son bəyanatları Moskvanın ritorikası ilə eyni xətt üzərində dayanır.
Kreml anlayır ki, Ermənistanı itirmək təkcə bir müttəfiqi itirmək deyil. Bu, bütövlükdə Cənubi Qafqazda təsir imkanlarının daha da zəifləməsi deməkdir. Məhz buna görə də Moskva regionda sülh prosesinə də fərqli prizmadan yanaşır.

Sülhün  lehinə və əleyhinə olan Kreml
İlk baxışda Kreml Cənubi Qafqazda sülhün lehinədir. Lakin Kremlin istədiyi sülh region xalqlarının maraqlarına xidmət edən, dövlətlərin suveren seçimlərini təmin edən sülh deyil. Moskva öz şərtləri daxilində qurulan  və onun maraqlarına xidmət edən sülh istəyir. Elə bir sülh ki, onun içərisində təsir rıçaqları saxlanılsın. Elə bir sülh ki, lazım gəldikdə enerji, təhlükəsizlik, iqtisadiyyat və ya siyasi alətlər vasitəsilə bölgə ölkələrinə təsir göstərmək mümkün olsun. Başqa sözlə, Kreml üçün əsas məsələ münaqişələrin tam həlli deyil, onların idarəolunan vəziyyətdə saxlanılmasıdır. Çünki həll edilmiş münaqişə təsir imkanlarını azaldır, nəzarətdə saxlanılan münaqişə isə geosiyasi leverage yaradır.
Bu gün Ermənistana qarşı sərgilənən təzyiq siyasəti də məhz həmin strategiyanın davamıdır.
Kreml İrəvan kartından istifadə etməklə təkcə Ermənistanı deyil, bütövlükdə Cənubi Qafqazın gələcəyini öz geosiyasi maraqları çərçivəsində formalaşdırmağa çalışır. Lakin regionda yaranan yeni reallıq göstərir ki, artıq Cənubi Qafqaz dövlətləri xarici güclərin diktə etdiyi qaydalarla deyil, öz milli maraqları əsasında qərar vermək istəyirlər. Məhz buna görə də Ermənistan üzərində gedən mübarizə əslində İrəvan uğrunda deyil. Bu, Cənubi Qafqazın gələcək geosiyasi düzəni uğrunda mübarizədir.
 

Mürtəza Bünyadlı