Laçın Şəhəri Günü: şanlı Zəfər və Böyük Qayıdış rəmzi

26 Avqust – Laçın Şəhəri Günü Azərbaycan xalqının yaddaşında Zəfər və qayıdış rəmzi kimi xüsusi yer tutur. Bu tarix bir tərəfdən Laçın şəhərinin Azərbaycanın nəzarətinə keçməsini, digər tərəfdən isə uzun illər doğma torpaqlarından ayrı düşmüş insanların öz yurdlarına qayıdışını və burada yeni həyatın qurulmasını ifadə edir.

Bu gün Laçına nəzər saldıqda onun simasında Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirdiyi böyük quruculuq strategiyasının nəticələrini görmək mümkündür. Şəhərin bərpası, yeni yaşayış məhəllələrinin yaradılması, müasir nəqliyyat infrastrukturunun qurulması, yaşıl enerji layihələrinin həyata keçirilməsi, sənaye və turizm obyektlərinin yaradılması Laçının gələcəyinin tamamilə yeni əsaslar üzərində qurulduğunu nümayiş etdirir.
Laçın tarixən Azərbaycanın mühüm yaşayış məkanlarından biri olub. 1923-cü ildə Abdallar kəndinin Laçın adlandırılaraq şəhər statusu alması, 1930-cu ildə isə rayonun inzibati ərazi vahidi kimi təşkil edilməsi şəhərin müasir inkişaf tarixinin əsas mərhələlərindəndir. Rayonun coğrafi mövqeyi, dağlıq relyefi, zəngin meşələri, yaylaqları və su ehtiyatları onun strateji və iqtisadi əhəmiyyətini artırıb. Laçın həm də Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun bir sıra əraziləri arasında mühüm coğrafi mövqeyə malikdir. Lakin 1992-ci il mayın 18-də Laçının işğal edilməsi nəticəsində rayonun əhalisi doğma torpaqlarından didərgin salındı, şəhər və kəndlər dağıdıldı, sosial-iqtisadi infrastruktur məhv edildi. İşğal illərində Laçının yalnız maddi irsinə deyil, tarixi və mədəni kimliyinə də zərər vuruldu. Coğrafi adların dəyişdirilməsi, təbii sərvətlərdən qanunsuz istifadə və qanunsuz məskunlaşdırma cəhdləri bu siyasətin tərkib hissəsi oldu.
2020-ci il Vətən müharibəsində Azərbaycanın qazandığı tarixi Zəfər Laçının taleyində dönüş nöqtəsi oldu. 2020-ci il dekabrın 1-də Laçın rayonu Azərbaycana qaytarıldı. 2022-ci il avqustun 26-da Laçın şəhəri, Zabux və Sus kəndləri Azərbaycanın nəzarətinə keçdi. Bu hadisə yalnız ərazi deyil, siyasi və mənəvi baxımdan da böyük əhəmiyyət daşıyırdı. Laçının azadlığı uğrunda döyüşən hərbçilərin göstərdiyi qəhrəmanlıq da dövlət tərəfindən yüksək qiymətləndirildi. 8418 hərbi qulluqçu “Laçının azad olunmasına görə” medalı ilə təltif edildi.
26 avqustun Laçın Şəhəri Günü kimi müəyyən edilməsi şəhərin tarixində yeni mərhələnin başlanmasını simvolizə edir. Bu tarix hər il qeyd olunarkən həm Laçının işğaldan azad olunması xatırlanır, həm də şəhərin bərpası və inkişafı istiqamətində görülən işlərə nəzər salınır. Laçın Şəhəri Günü, həmçinin Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində həyata keçirdiyi dövlət siyasətinin nəticələrini nümayiş etdirmək üçün mühüm tarixi və ictimai platformaya çevrilib.
Yeni Laçın müasir şəhərsalma prinsipləri əsasında qurulur. Şəhərin inkişafını müəyyən edən Baş Plan əsasında yaşayış, sosial, iqtisadi və ictimai məkanların vahid sistem daxilində təşkili nəzərdə tutulur. Şəhərin planlaşdırılmasında “15 dəqiqəlik şəhər” prinsipinin tətbiqi sakinlərin gündəlik ehtiyac duyduğu xidmətlərə rahat çıxışını təmin etməyə yönəlib. Bu yanaşma Laçının gələcəkdə müasir, rahat və ekoloji baxımdan dayanıqlı şəhər kimi formalaşmasına xidmət edir.
Laçının bərpasının əsas məqsədlərindən biri insanların öz doğma torpaqlarına qayıtmasının təmin edilməsidir. 2023-cü il mayın 28-dən laçınlıların şəhərə qayıdışına başlanılması uzun illər davam edən məcburi köçkünlük dövrünün başa çatmasının mühüm göstəricisi oldu. 2026-cı ilin iyuluna qədər Laçın şəhərində 614 ailənin, yəni 2264 nəfərin daimi məskunlaşması təmin edilib. Zabux, Sus və Bəylik kəndlərində də yaşayış məhəllələri yaradılıb və sakinlərin mərhələli şəkildə doğma kəndlərinə qayıdışı həyata keçirilir. Böyük Qayıdışın mahiyyəti yalnız mənzillə təmin olunmaqdan ibarət deyil. İnsanların işləməsi, təhsil alması, tibbi xidmətlərdən yararlanması, sosial və mədəni həyata qoşulması üçün bütün zəruri imkanların yaradılması bu prosesin əsasını təşkil edir.
Laçının inkişafında sənaye və aqrar sahələrin dirçəldilməsi mühüm istiqamətlərdən biridir. Laçın Aqro-Sənaye Parkının yaradılması burada yeni istehsal müəssisələrinin fəaliyyət göstərməsinə və iş yerlərinin formalaşmasına imkan verəcək. Mebel, ayaqqabı, tikiş, prefabrik ev istehsalı və digər sahələrdə yaradılan müəssisələr artıq rayonun iqtisadi həyatının canlanmasına xidmət edir. İstehsal müəssisələrinin yaradılması, eyni zamanda Böyük Qayıdışın sosial-iqtisadi əsaslarını möhkəmləndirir. Çünki doğma yurda qayıdan insanların burada işləməsi və iqtisadi fəallığa cəlb olunması davamlı məskunlaşmanın mühüm şərtidir.
Laçında həyata keçirilən layihələr rayonun gələcəkdə regional inkişaf mərkəzinə çevrilməsi üçün zəmin yaradır. Laçın Beynəlxalq Hava Limanı şəhərin və ətraf ərazilərin nəqliyyat imkanlarını genişləndirir. Kəlbəcər-Laçın avtomobil yolu bölgədaxili əlaqələrin inkişafına xidmət edir. Enerji layihələri rayonun enerji təminatında rolunu artırır. 2026-cı ildə təməli qoyulan “Həkəriçay” su anbarı isə daha geniş regional əhəmiyyət daşıyır. Layihənin həyata keçirilməsi bir sıra rayonların içməli su təminatına mühüm töhfə verəcək. Beləliklə, Laçın artıq yalnız öz sərhədləri daxilində inkişaf edən rayon deyil. Rayon ərazisində yaradılan infrastruktur Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun ümumi inkişaf sisteminin mühüm elementlərinə çevrilir.
Laçının bərpasını xarakterizə edən bütün layihələrin mərkəzində insan amili dayanır. Yeni evlərin tikilməsi, məktəblərin və bağçaların yaradılması, səhiyyə xidmətlərinin təşkili, iş yerlərinin açılması, yolların çəkilməsi və enerji təminatının yaxşılaşdırılması bir məqsədə – insanların doğma yurdlarında təhlükəsiz, rahat və layiqli həyat sürməsinə xidmət edir. Bu baxımdan Laçında aparılan quruculuq işlərinin ən böyük nəticəsi yeni binalar deyil, doğma yurda qayıdan insanların öz şəhərlərində gələcək qurmağa başlamasıdır.
Bu gün Laçının simasında Azərbaycanın Zəfərdən sonrakı inkişaf fəlsəfəsini aydın görmək mümkündür. İşğalın dağıtdığı şəhərin yerində müasir yaşayış məkanı qurulur, boşalmış kəndlərdə yenidən həyat canlanır, iqtisadi fəaliyyət genişlənir, yaşıl enerji istehsal edilir və yeni nəqliyyat əlaqələri yaradılır. Laçının gələcəyi yalnız bir şəhərin inkişafı ilə məhdudlaşmır. Bu şəhər Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun yeni iqtisadi, sosial və mədəni xəritəsinin formalaşmasında mühüm rol oynayacaq. 26 Avqust – Laçın Şəhəri Günü məhz bu reallıqları özündə birləşdirir. Bu gün Zəfərin sevincini, tarixi ədalətin bərpasını, doğma yurda qayıdışı və yeni həyatın qurulmasını təcəssüm etdirir.
Laçın artıq Zəfərin yaratdığı yeni reallıqlar, Böyük Qayıdış və gələcəyə hesablanmış quruculuq ünvanıdır. Laçının tərəqqisi Azərbaycanın tarixində mühüm bir həqiqəti təsdiqləyir: torpaq yalnız azad edilməklə deyil, onun üzərində həyat yenidən qurulmaqla dirçəlir.

Asif Əsgərov
Milli Məclisin deputatı