“Mars Yer iqliminə necə təsir edir? Gözlənilməz kosmik amil“ Elmi tədqiqat

"Qırmızı planet milyon illərdir Yer üzündə buzlaşma dövrlərinin formalaşmasında mühüm rol oynayır..."

Yer kürəsinin iqlimi milyon illər boyunca buzlaşma dövrləri ilə daha isti mərhələlər arasında dəyişib. 

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "science.mail.ru" nəşri yazıb.

Planetar cazibə və iqlim ritmləri

Nəşr yazır ki, alimlər bu uzunmüddətli dəyişiklikləri əsasən Milankoviç dövrləri ilə izah edir. Bu dövrlər Yer orbitinin forması, Günəş ətrafında hərəkət trayektoriyası və planetin oxunun meyli ilə bağlı yavaş, lakin sistemli dəyişikliklərdən qaynaqlanır. Uzun müddət bu proseslərin əsas "dirijorları" kimi Yupiter və Venera göstərilib.

Lakin Kornell Universitetinin dərc etdiyi və astrofizik Stiven Keynin rəhbərliyi ilə aparılan yeni kompüter modelləşdirməsi göstərib ki, Mars bu mexanizmdə gözləniləndən xeyli daha mühüm rol oynayır. Araşdırma Yer iqliminin yalnız Günəş və Ayla deyil, Günəş sisteminin daxili planetləri arasındakı cazibə balansı ilə də formalaşdığını ortaya qoyur.

Marsın kütləsi dəyişsəydi nə baş verərdi?

Tədqiqat çərçivəsində alimlər Marsın kütləsini simulyasiyalarda sıfırdan onqat artırılmış həddə qədər dəyişdirərək Yer orbitinin milyon illər ərzində necə reaksiya verdiyini izləyib. Nəticələr gözlənilməz olub.

Məlum olub ki, buzlaşma və buzlaşmalararası dövrləri birbaşa müəyyən edən təxminən 100 min illik iqlim dövrləri Marsın kütləsindən ciddi şəkildə asılıdır. Mars nə qədər "ağır" olarsa, bu dövrlər bir o qədər uzun və təsirli olur. Əksinə, Marsın kütləsi sıfra yaxınlaşdırıldıqda Yer iqlimində son dərəcə vacib olan 2,4 milyon illik "böyük dövr" tamamilə yox olur.

Bu uzunmüddətli iqlim ritmi yalnız Marsın kifayət qədər kütləyə malik olması sayəsində Yer ilə cazibə rezonansı yaratması nəticəsində mövcuddur. Həmin rezonans milyonlarla il ərzində Yerə çatan Günəş enerjisinin miqdarını dəyişərək iqlimin ümumi trayektoriyasını formalaşdırır.

Oxun meyli, buzlaşma və başqa dünyalar üçün dərs

Marsın cazibəsi Yer oxunun meylinə də təsir göstərir. Geoloji qeydlərdə aydın görünən 41 min illik ox meyli dövrü Marsın kütləsi artdıqca uzanır. Əgər Mars real ölçüsündən on dəfə ağır olsaydı, bu dövr 45-55 min il aralığında dominant hala gələrdi ki, bu da buzlaşma proseslərinin bütün dinamikasını köklü şəkildə dəyişərdi.

Alimlərin fikrincə, bu kəşf təkcə Yer kürəsinin keçmişini anlamaq üçün deyil, həm də başqa ulduz sistemlərində yaşamağa yararlı planetlərin axtarışı baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Yer tipli bir planetin sabit və yaşama uyğun iqlimə sahib olması onun yaxınlığındakı planetlərin kütləsi və orbit konfiqurasiyasından birbaşa asılı ola bilər. Beləliklə, Mars sadəcə qonşu bir səma cismi deyil - o, milyon illərdir Yer iqliminin səssiz, lakin həlledici memarlarından biridir.