Məktəbəqədər təhsil

Məlum olduğu kimi, oktyabrın 2-dən 2025-2026-cı tədris ili üzrə məktəbəqədər təhsil müəssisələrinə növbəyə yazılma prosesinə yenidən start verilib. Qəbul prosesi bq.edu.az portalı vasitəsi ilə elektron formada həyata keçirilir. Məktəbəqədər təhsil müəssisələrinə qəbul sistemində növbə yaradarkən bir uşaq üçün maksimum üç məktəbəqədər təhsil müəssisəsini seçmək mümkündür. Mövcud növbələrin boş yer olduğu halda sorğuya çevrilməsi prosesi minimum beş gündən sonra həyata keçiriləcək.

Qeyd edək ki, uşaqların məktəbəqədər təhsil müəssisələrində boş yerlərə qəbulu il boyu davam etdiriləcək.

Məlumat üçün bildirək ki, 2016-cı ildən etibarən ölkədə dövlət ümumtəhsil məktəblərində ödənişsiz əsaslarla məktəbəhazırlıq qrupları fəaliyyətə başlayıb. Dövlət ümumtəhsil məktəblərində yaradılmış məktəbəhazırlıq qruplarına 5 yaşı həmin il tamamlanmış uşaqlar qəbul olunurlar. Məktəbəhazırlıq qruplarında təhsil dövlət hesabına həyata keçirilir. Müvafiq qanunvericiliyə uyğun olaraq, Elm və Təhsil Nazirliyinin icazəsi ilə bir sıra təhsil müəssisələrində məktəbəhazırlıq qruplarında təhsil ödənişli həyata keçirilə bilər.

Bu qruplarda gün ərzində 3, həftədə 4 gün olmaqla 12 məşğələ keçirilir. Bir məşğələnin müddəti 30 dəqiqə, məşğələlərarası fasilə 10 dəqiqə müəyyənləşdirilib. Məktəbəhazırlıq qruplarında "Ətraf aləmlə tanışlıq", "Savad təliminə hazırlıq və nitq inkişafı", "Bədii təfəkkürün inkişafı", "Məntiqi və riyazi təfəkkürün inkişafı", "Təsviri fəaliyyət", "Musiqi", "Fiziki mədəniyyət" məşğələləri keçirilir. Uşaqlara sözügedən fənlər və onların əhəmiyyəti barədə ilkin məlumatlar verilir.

Elm və Təhsil Nazirliyindən bildirilib ki, məktəbəhazırlıq mərhələsində inkişafı, tərbiyəsi və təhsili prosesini təşkil etməkdir. Elə bu məqsədlə də sözügedən qruplar yaradılıb. Məktəbə hazırlığın başlıca vəzifələri uşaqlarda oxumaq həvəsinin, onların məktəbə müsbət emosional münasibətinin inkişaf etdirilməsi və möhkəmləndirilməsi, uşaqların məktəbə müvəffəqiyyətlə adaptasiya olunması üçün onlarda şəxsi-sosial xüsusiyyətlərin formalaşdırılmasıdır. Uşaqların məktəb təliminə hazırlığının effektivliyini artırmaq məqsədi ilə təlim məşğələlərində didaktik oyunların tətbiq edilməsi faydalıdır. Müəllim uşağın oyuna olan marağından istifadə edərək didaktik oyunu təlim məqsədinə yönəltməlidir. Müəllim bu yolla uşağın bütün diqqətini tədris prosesinə yönəldə bilir. Məktəbəhazırlıq qruplarında işin təşkili metodikasının əsasını təşkil edən oyunlar təlimi uşaqlar üçün əlverişli və cəlbedici formada həyata keçirməyə imkan verir. Bu zaman təlim vəzifəsi həm də uşağın oyun vəzifəsi olur. Məktəb təliminə hazırlıq uşağın fiziki, intellektual, emosional-iradi, şəxsi və sosial inkişafından asılıdır. Bəzən məktəbdə daha çox ağlayır və sıxıntılar yaşayır. Məhz belə uşaqların məktəbə uyğunlaşması üçün təlimat verildi ki, ölkədə məktəbəhazırlıq qrupları yaradılsın və həmin uşaqlar şagird adını almamışdan öncə məktəb mühitinə öyrəşsinlər: "Bunun üçün müəllimlər tərəfindən xüsusi təlim metodu tətbiq edilir. 99 faiz uğurlu nəticə əldə olunur".

Təhsil eksperti Kamran Əsədovun sözlərinə görə, məktəbəqədər təhsil uşağın inkişafında, formalaşmasında həlledici rol oynayır. Öyrənmənin və idrak bacarıqlarının əsasları məhz 3-6 yaş aralığında formalaşır. Bu səbəbdən də uşaqların məktəbəqədər hazırlığa cəlbi vacibdir: "Məktəbəqədər təhsil uşağın həyatı üçün çox mühüm məlhələ hesab olunur. Uşaq məktəbəqədər hazırlıq dövründə ünsiyyət qurmağı, özünü, fikirlərini doğru-düzgün ifadə etməyi, kitabı, oxumağı, ilk dəfə qələm tutmağı, rəsm çəkməyi öyrənir. Bu da onların məktəb həyatına adaptasiyasını asanlaşdırır. Uşaq anlayır ki, o, artıq böyüyüb. Nəticə, sentyabrda, yeni tədris ili başlayanda uşaq məktəbə adaptasiya dövrünü yaxşı keçir. Ancaq məktəbəhazırlığa getməyən uşaq məktəbə, müəllimə, hətta uşaqlara da tez alışa bilmir. Sinifdə, dərslərdə oturmaq, müəllimə qulaq asmaq istəmir, ağlayır və evə getmək istəyirlər. Bəzən vəziyyət o həddə çatır ki, valideyn məcbur qalıb uşağı dərsdən yarımçıq çıxarıb evə aparır. Bu kimi problemlərlə qarşılaşmamaq üçün uşaqları məktəbəqərə hazırlıq qrupları  göndərmək vacibdir".

Kamran Əsədov qeyd edib ki, bu gün valideynlər uşaqlarını yaşadıqları ünvana yaxın ərazidə yerləşən orta məktəbdə yaradılan məktəbəhazırlıq qrupuna yazdırırlar. Məktəbəhazırlığın müddəti başa çatdıqdan sonra uşaq təhsilini avtomatik olaraq birinci sinfə də həmin məktəbdə və müəllimədə davam etdirir: "Valideyn həm övladına dərs deyəcək müəllimi öncədən tanımış olur. Ən önəmlisi isə məktəbə elektron yerləşdirmə zamanı uşaq avtomatik olaraq valideynin uyğun gördüyü məktəbə düşür". 

Təhsil eksperti Elçin Əfəndi hesab edir ki, məktəbəqədər təhsil istiqamətində şagirdlərin təhsil alması olduqca vacibdir. Bu, artıq günün tələbidir: "Bu mərhələyə diqqət yetirmək uşaqların sağlam, savadlı və məsuliyyətli vətəndaş kimi yetişməsinə şərait yaradır. Ona görə də hər bir uşaq məktəbəqədər təhsilə cəlb olunmalı, bu sahədə maarifləndirmə işləri gücləndirilməlidir. Dünyanın əksər inkişaf etmiş ölkələrində şagirdlərin erkən yaşda, yəni beş yaşda qəbulu həyata keçirilir. Bir il onların məktəbəqədər hazırlıq pilləsində müəyyən fənlər üzrə bilik və bacarıqlarını formalaşdırırlar. Məktəbəhazırlıq uşağın diqqət və yaddaş qabiliyyətlərinin inkişafına böyük təsir göstərir. Əgər uşaq bu imkanlardan erkən yaşda bəhrələnirsə, gələcəkdə məktəb həyatına və cəmiyyətə daha rahat uyğunlaşır. Bu mərhələni uğurla keçdikdən sonra həmin şagirdlər 1-ci sinfə qəbul olunurlar. Şagirdlərin beş yaşda məktəbəqədər hazırlıq prosesinə cəlb olunması onların həm ibtidai təhsil pilləsində göstəricilərinə müsbət təsir etmiş olur yuxarı təhsil pilləsinə keçiddə də erkən yaşda əldə etdikləri biliklər, tərbiyə, təlim və digər amillər onların yuxarı təhsil pilləsində daha uğurlu olmalarına rəvac verir. Bizdə məktəbəqədər təhsil istiqamətində qəbul prosesi çoxda uzun tarixə dayanmır. Qısa müddət ərzində şagirdlərin hazırlığı həyata keçirilir. 7-8 il olar ki, şagirdlərin qəbulunu həyata keçiririk. Ancaq ondan əvvəlki dövrə baxsaq, şagirdlər yalnız 6 və yaxud 7 yaşı olanda 1-ci sinfə gedirdilər. İbtidai təhsil pilləsində 1 il məktəb mühitinə, sinif yoldaşları və müəllimlərə uyğunlaşa bilmirdilər. Bunun da əziyyətini valideynlər çəkirdi. İndi isə beş yaşdan bu prosesə qoşulduqları üçün ümumi təhsil prosesinə adaptasiya ola bilirlər. Bu yaşda övladı olan valideynlərə səslənirəm ki, maksimum dərəcədə çalışsınlar ki, övladlarını hazırlıq prosesinə qoşsunlar. Onlar artıq beş yaşdan həm təlim-tərbiyə və tədris prosesində iştirak etsinlər, həm də sinif yoldaşları ilə uyğunlaşsınlar. Bu, onların sosial olmasına gətirib çıxaracaq. Yəni bir növ asosiallıqdan övladlarını xilas etmək üçün mütləq məktəbəqədər təhsil vacibdir. Bunu hər bir valideyn qəbul etməlidir ki, gələcəkdədə övladları uğurlu ola bilsin. Ötən illərlə müqayisədə son bir neçə ildə məktəbəqədərə gedən uşaqların sayındakı artım göstərir ki, get-gedə valideynlərin buna marağı artır". 

Ekspertin dediyinə görə, məktəbəqədər təhsil pilləsi təkcə paytaxtı deyil, bütün ölkəni əhatə edir. Bölgələrdə də eyni paytaxtdakı kimi müvafiq qaydalar mövcuddur: "Qeyd edim ki, bölgələrdə də məktəbəqədər təhsilə maraq göstərənlərin sayı az deyil. Ancaq bəzi valideynlər övladlarının məktəbəhazırlıq qruplarına getməsini istəmirlər. Onları dayə himayəsində saxlamağı üstün tuturlar. Nəticədə də belə uşaqların məktəbdə kollektivə uyğunlaşmasında müəyyən problemlər olur. Bəzən bir tədris ili boyu bu uşaqlar məktəb mühitinə uyğunlaşa bilmirlər. Məktəbəhazırlıq mühiti keçməyən uşaqlarda bu problemlər daha çox özünü büruzə verir. Belə uşaqlar çox zaman valideyndən ayrıla bilmədiyi üçün məktəbdə daha çox ağlayır və sıxıntılar yaşayırlar. Dərslərə maraq göstərmir, özünə qapanır və ancaq evə getmək istəyirlər. Adaptasiya problemi olan uşaqların məktəbə uyğunlaşması üçün məktəbəqədər təhsil mühiti görməsi olduqca vacibdir".

Sevinc QARAYEVA