Məktəblər bağlanır: Kəndlər boşalır, risklər artır

Keçən il Azərbaycanda ləğv edilən və fəaliyyəti dayandırılan məktəblərin sayı məlum olub. 

Bu, “Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2025-ci ildə fəaliyyəti haqqında hesabatı”nda əksini tapıb. Qeyd edilib ki, ötən il ümumilikdə 115 müəssisə (86 ləğv, 10 fəaliyyəti dayandırılan, 19 tipi dəyişən) ümumi təhsil müəssisələrinin optimallaşdırılması siyahısına daxil edilib. 

Gələcəkdə tabeliyi dəyişəcək 45 Qarabağ və 20 Şərqi-Zəngəzur müəssisəsi üzrə aidiyyəti qurumlara müraciət edilib, ictimaiyyətlə kommunikasiya planı hazırlanıb və 5 illik strateji optimallaşdırma planı üzərində iş aparılıb. 

Qeyd edək ki, artıq son illər ölkədə bəzi məktəblərin optimallaşdırılması ilə bağlı məsələ müzakirə mövzusudur.

Bəzi mütəxəssislər əsasən bölgələrdə olan həmin məktəblərin bağlanmasını doğru addım hesab etsə də, bəzi təhsil ekspertləri bununla razılaşmır. Məktəblərin sayını artırmaqdansa, bağlamaq çıxış yoludurmu? 

Məsələ ilə bağlı təhsil üzrə ekspert Rizvan Fikrətoğlu "Cebheinfo.az"-a bildirib ki, məktəblərin optimallaşdırılması məsələsi, çox vaxt məktəbləri bağlamaq çıxış yoludurmu kimi sualı gündəmə gətirir: 

"Əslində burada məqsəd məktəbləri bağlamaq deyil, resursların daha yaxşı idarə olunmasıdır. Ancaq düzgün yanaşma olmadıqda, optimallaşdırma da sosial narazılıq, təhsilin əlçatanlğı və regionların boşalması kimi risklər yarada bilər. Məktəblərin sayını artırmaq, yoxsa azaltmaq məsələsinə gəldikdə, o vaxt anlaşma məntiqli sayılır ki, orada şagird sayı çox azdır. 

Məsələn, bəzi kənd məktəbləri var ki, 1-6 nəfər şagird olmaqla məktəb saxlanılır. Bu halda keyfiyyətli müəllim cəlb etmək çətinləşir, fənn tədrisi parçalanır, sinif bütövlüyü mümkün olmur. Məsələn, əgər bir tarix müəllimin 7-ci sinifdə 3 şagird, 1 şagird 11-ci sinifdə varsa, o nə maaş alacaq?

Ümumiyyətlə, oraya müəllim cəlb etmək mümkün olacaqmı? Burada əsas problem budur. Daha sonra optimallaşma ona görə məntiqli sayılır ki, təhsil keyfiyyəti təmin edilə bilmir. Yəni bir çox fənn üzrə müəllim yoxdur. 

Yaxud orada aparıcı fənnlər, kimya, fizika, riyaziyyat, yaxud laboratoriya, idman zalı, rəqəmsal infrastruktur yoxdur. Həmçinin eyni ərazidə paralel məktəblər var. Bu vaxt optimallaşma məntiqli olacaq. 

Yəni bir-birinə yaxın 2-3 məktəbin əvəzinə daha müasir bir məktəbin gücləndirilməsi daha səmərəlidir. Həmçinin logistika təmin olunursa, yəni məktəbli avtobusu sistemli işləyərsə, şagirdlər təhlükəsiz daşınırsa və məktəbdə şagird sayı azdırsa, optimallaşma niyə də olmasın. 

Optimallaşma həm iqtisadi, həm də pedoqoji baxımdan məqsəduyğun hesab olunursa, həyata keçirilir. Məktəbi bağlamaq o zaman çıxş yolu olmaz ki, alternativ yoxdur. 

Məsələn, kəndlərarası məsafə uzun olarsa, yol şəraiti zəifdir, məktəbin bağlanması şagirdlərin tamamilə təhsildən ayrılması ilə nəticələnəcəksə, yaxud əhali sayı azdır, ancaq geri dönüş potensialı varsa, burada məktəbi bağlamaq strateji səhv olar". 

Ekspertin sözlərinə görə, bundan başqa, regional inkişaf siyasəti ilə ziddiyyət təşkil edərsə, məktəb bağlanması kəndin boşalmasını sürətləndirirsə, kənf funksionallığını itirərsə, bu halda ziddiyyət təşkil edir, məktəbi bağlamaq olmaz: 

"Həm də infrastrukturun yenilənməsi əvəzinə, məktəbin bağlanması seçilərsə, bu da doğru deyil. Ümumiyyətlə, məktəbi bağlamaq mümkün olmadıqda, kiçik məktəb modeli də tətbiq etmək olar. Yəni 6-20 şagirdlik məktəb üçün bir müəllim bir neçə fənn, yaxud rəqəmsal tədris sinifləri, inteqrasiya olunmuş dərslər ola bilər. 

Məsələn, onlayn dərslərdən istifadə etmək olar. Şagirdlər hansısa dərslərə digər məktəbin müəllimlərinə onlayn qoşula bilərlər. Rəqəmsal və hibrid təhsil imkanları buna görə də genişləndirilməlidir. Bu zaman istər-istəməz kiçik məktəblərin bağlanmasına ehtiyac yaranmır. 

Ümumiyyətlə, məktəbi bağlamaq çıxış yolu deyil. Bu yalnız şagird sayı çox az, resurs çatışmayan və alternativ təhsil imkanları təmin edilən ərazilərdə rasional qərardır. Əks halda bu, təhsil əlçatanlığını azalda, regionların boşalmasını sürətləndirə, sosial risklər yarada bilər". 

Nigar Abdullayeva 
"Cebheinfo.az"

Açar sözlər: məktəblər Rizvan Fikrətoğlu

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin