Metyu Brayza: “Rusiyanın təhlükəsizlik xidməti mənim üçün süni qəza yaratdı”

“The Daily Baku” redaksiyası keçmiş diplomat, keçmiş həmsədr, ABŞ-nin Azərbaycanda səfiri olmuş Metyu Brayzadan eksklüziv müsahibə alıb.
Bizim.Media müsahibəni hissələrlə təqdim edir:
“Mən 1988-ci ildə, Soyuq müharibənin sonlarında, lakin Berlin divarı hələ mövcud olduğu və onun süqutunun Polşada kommunist sisteminin sona çatmasına gətirib çıxaran “Solidarnost” danışıqlarının faktiki olaraq başlandığı dövrdən əvvəl ABŞ Xarici Xidmətinə qoşuldum.
 

Xarici Xidmətə daxil olmağımın əsas səbəblərindən biri, birincisi, polyak əsilli amerikalı olmağım, ikincisi isə Soyuq müharibə tarixi üzrə, xüsusən də nüvə silahlarına nəzarət mövzusuna güclü fokuslanan bir tələbə kimi, “Dəmir pərdə”nin arxasında – yəni Sovet İttifaqında və ya Şərqi Avropada – işləmək istəməyim idi. Polşa isə şəxsi ailə səbəblərinə görə mənim üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı.

Beləliklə, 1989-cu ildə mən faktiki olaraq ilk təyinatımı aldım. İlk xidmət yerim Polşa oldu. Bunun baş verəcəyinə böyük ehtimal vermirdim, lakin son dərəcə xoşbəxt idim” - deyə Brayza vurğulayıb.
Keçmiş diplomat bildirib ki, Polşaya gəldiyi  birinci il ölkənin qərbində, Poznan şəhərində yerləşən ABŞ konsulluğunda çalışıb. İşə başladığı ilk gün Polşanın postkommunist iqtisadiyyatında azad bazar qiymətlərinin tətbiq olunduğu ilk gün olub.
“1989-cu ilin iyununda, bəziləri xatırlaya bilər, Polşada “Dəyirmi masa danışıqları” adlanan danışıqlar keçirilmişdi – bir tərəfdə “Solidarnost” hərəkatı, digər tərəfdə isə Polşanın kommunist hökuməti iştirak edirdi. Bu danışıqların nəticələri bir neçə idi, lakin əsas nəticə ondan ibarət oldu ki, kommunist rejim Polşa parlamentinə azad seçkilərin keçirilməsinə icazə verdi.
 

Mənim xatırladığım qədərilə, seçkilər iyul ayında baş tutdu və “Solidarnost” aşağı palatada bütün yerləri, yuxarı palata olan Senatda isə bir yer istisna olmaqla bütün mandatları qazandı. Bununla da bir neçə ay ərzində hakimiyyət bölgüsü yarandı: icra hakimiyyəti kommunistlərin nəzarətində qalırdı, parlament isə “Solidarnost”un, yəni xalqın nəzarətində idi.

Nəhayət, avqust ayında kommunist rejim hökuməti də “Solidarnost” hərəkatına, onun liderlərindən və qurucularından birinə təhvil verdi. Baş nazir vəzifəsinə Tadeuş Mazovetski, yəni Baş nazir Mazovetski təyin olundu. Beləliklə, mənim kommunist blokuna həm dərin akademik, həm də şəxsi, ailəvi marağım var idi.
Bundan əlavə, ABŞ ilə Sovet İttifaqı arasında nüvə təhlükəsinin azaldılmasına hansısa şəkildə töhfə vermək və ya bunu təşviq etmək arzusu da regiona olan marağımı gücləndirirdi”.
Metyu Brayza maraqlı bir məqama da toxunub. “Mən 1995–1997-ci illərdə Moskvada xidmət etdim. Təhlükəsizlik xidmətləri mənim üçün süni bir yol-nəqliyyat hadisəsi yaratdılar və nəticədə oranı tərk etməli oldum, Dövlət Departamentində özümə yeni bir vəzifə tapmalı oldum”-deyə Metyu Brayza xatırlayıb.
 

O qeyd edib ki, Stenford Universitetindəki keçmiş elmi rəhbəri, səfir Riçard Morningstar ilə dost olub. “O dedi: “Matt, Morningstar Dövlət Departamentinə keçib, keçmiş Sovet İttifaqı ölkələrinə göstərilən bütün ABŞ yardımını – iqtisadi yardım və digər yardımları – koordinasiya etdiyi inanılmaz bir vəzifəsi var. Sən onunla danışmalısan, düşünürəm ki, birlikdə işləmək sənin çox xoşuna gələr”. Mən onu çox bəyəndim və biz birlikdə işlədik. Mənim portfelim Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiyaya ABŞ yardımı idi. Beləliklə, mən Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya ilə bu şəkildə əlaqələndim.

Növbəti il Prezident Klinton səfir Morningstarı ABŞ Prezidentinin və Dövlət katibinin Xəzər hövzəsi enerji diplomatiyası üzrə müşaviri təyin etdi. Səfir Morningstar məni onunla birlikdə işləməyə və sonra onun müavini olmağa dəvət etdi. Bu, regionla bağlı mənim üçün çox güclü bir başlanğıc oldu.
Bundan sonra mən dörd il müddətinə Ağ Evə, Milli Təhlükəsizlik Şurasının heyətinə keçdim və eyni portfel üzrə çalışdım. Daha sonra isə, bildiyiniz kimi, karyeram bu şəkildə davam etdi” - deyə keçmiş səfir The Daily Baku-ya bildirib .
Bizim.Media