Miqrant məsələsi yenə Rusiyada gündəmdədir

Rusiya postsovet məkanında ən çox mühacir qəbul edən ölkədir. Statistikaya görə, hər il milyonlarla xarici vətəndaş bu ölkəyə işləmək, təhsil almaq və ya müvəqqəti yaşamaq məqsədilə gəlir. Bunun bir neçə səbəbi var. Rusiya MDB (Müstəqil Dövlətlər Birliyi) ölkələri arasında iqtisadi cəhətdən ən güclü və sənayeləşmiş dövlətlərdən biridir. Moskva, Sankt-Peterburq, Yekaterinburq və Krasnodar kimi iri şəhərlərdə əmək bazarı çox genişdir. Mühacirlər üçün xüsusilə tikinti, nəqliyyat, xidmət və ticarət sektorlarında iş tapmaq daha asandır. Rusiya hökuməti bir tərəfdən yerli işçi qüvvəsinin çatışmazlığını, digər tərəfdən də əmək bazarının ehtiyaclarını nəzərə alaraq, ölkəyə miqrasiya axınına şərait yaradır. Bu da, öz növbəsində, iqtisadi artıma kömək edir.

Etiraf etməliyik ki, Rusiya və keçmiş sovet respublikaları arasında tarixi, mədəni və dil bağları hələ də güclüdür. MDB ölkələrində rus dili geniş yayılıb, bu da mühacirlərin yerli mühitə uyğunlaşmasını asanlaşdırır. Bu səbəbdən Mərkəzi Asiyadan gələnlər, xüsusilə Özbəkistan, Tacikistan və Qırğızıstan vətəndaşları Rusiyada özlərini rahat hiss edirlər. Onlar üçün dil baryeri azdır, sosial inteqrasiya daha sürətli gedir.

Rusiya ilə bir çox keçmiş sovet ölkələri arasında viza rejimi olmadığından Mərkəzi Asiya və Cənubi Qafqaz ölkələrinin vətəndaşları bu ölkədə çoxluq təşkil edir. Azərbaycan, Ermənistan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Tacikistan və Özbəkistan vətəndaşları Rusiyaya sərbəst şəkildə səfər edə, müvəqqəti qeydiyyatla işləyə bilirlər. Rusiya Daxili İşlər Nazirliyinin məlumatına görə, 2025-ci ilin əvvəlində ölkədə təxminən 11 milyon xarici vətəndaş qeydə alınıb. Mühacirlərin əksəriyyəti əmək miqrantları, yəni işləmək məqsədilə müvəqqəti yaşayan şəxslərdir.

Məlum olduğu kimi, Rusiyada azərbaycanlılar çoxsaylı mühacir icmalarından biridir. Onlar xüsusilə ticarət, tikinti, logistika və xidmət sektorlarında çalışırlar. Bundan əlavə, Moskva, Sankt-Peterburq, Samara, Tümen, Yekaterinburq, Krasnoyarsk kimi şəhərlərdə azərbaycanlı icmaları mədəni və sosial baxımdan fəal həyat sürür. Lakin son dövrlər sərtləşən qaydalar və artan yoxlamalar onların gündəlik həyatına müəyyən çətinliklər gətirib. 2025-ci ilin əvvəllərindən etibarən Rusiyada mühacirlərlə bağlı bir sıra yeni qaydalar qüvvəyə minib. Bu qaydalar xarici vətəndaşların ölkə ərazisində qalma müddətini, qeydiyyat sistemini və iş icazələrinin verilməsini ciddi nəzarət altına alır. Fevral ayında qəbul edilən qanuna əsasən, artıq qeydiyyatsız yaşayan və ya sənədlərinin müddəti bitən mühacirlər məhkəmə qərarı olmadan ölkədən çıxarıla bilər. Yeni qaydalara görə, Rusiya ərazisində bir il ərzində qalma müddəti maksimum 90 günlə məhdudlaşdırılıb.

Avqust ayında yayılan xəbərlərdə Rusiyadakı miqrantlar üçün rüsumların artacağı deyilirdi. Rusiya Federasiyası İctimai Palatasının qanun layihələrinin ictimai ekspertizası komissiyasının üzvü Yevgeni Maşarov bildirmişdi ki, miqrantların əlavə qeydiyyatı üzrə eksperimentin iştirakçıları istisna olmaqla, mövcud pulsuz prosedur əvəzinə əcnəbi vətəndaşın və ya vətəndaşlığı olmayan şəxsin olduğu yerdə qeydiyyata alınması üçün 500 rubl tutulacaq (100 rubl–2.0988 AZN). Rusiya Federasiyasında müvəqqəti qalma müddətinin uzadılması, vizanın etibarlılıq müddəti ilə əlaqəli deyilsə, min rubla başa gələcək. İş icazəsinin uzadılması və ya patentin verilməsi indi 4200 rubla başa gələcək. Xarici işçilərin işə götürülməsi və istifadəsi üçün dublikat icazələrin verilməsi və ya onlara dəyişiklik edilməsi üçün 2100 rubl məbləğində rüsum müəyyən edilib. Yaşayış yerində qeydiyyat qiyməti indiki 420-yə qarşı min rubla qədər artacaq.

Başqa bir məsələ Rusiyanın mühacirlərdən siyasi alət kimi istifadə etməsidir. Yəni rəsmi Moskvanın hansı ölkə ilə münasibətlərində soyuqluq yaranırsa, dərhal bu rıçağı işə salır. Elə ötən aylarda Rusiya-Azərbaycan münasibətlərinin gərginləşməsi fonunda bunun şahidi olduq. Bir neçə azərbaycanlının müəyyən ittihamlarla evlərinə basqınlar edildi, ikisi döyülərək öldürüldü. Yekaterinburq şəhərində Rusiya polisinin xüsusi təyinatlı dəstəsinin törətdiyi əməl ağır cinayət faktı idi. Heç bir günahı olmayan azərbaycanlılar polis tərəfindən vəhşicəsinə qətlə yetirildi. Qeyd edək ki, Rusiya Federasiyası beynəlxalq miqrasiya qanunvericiliyinə əsasən, miqrantların hüquqlarını qorumağı öhdəsinə götürüb. Lakin real vəziyyət bu prinsiplərin əksinədir. Miqrantlara qarşı zorakılıq və ayrı-seçkilik hallarının artması, saxlanılan şəxslərin işgəncələrə məruz qalması, onların hüquqlarının təmin olunmaması BMT konvensiyalarına, eləcə də MDB çərçivəsində qəbul edilmiş öhdəliklərə uyğun gəlmir.

Rusiyadakı miqrantlar bəzən yerli əhali tərəfindən milli mənsubiyətinə görə təhqir edilir. Bir müddət öncə sosial şəbəkələrdə Mərkəzi Asiyadan olan miqrantın rusiyalı tərəfindən təhqir edilməsi videosu yayılmışdı. İnsanlar arasında bu cür münaqişələrin yaranmasında bəzi popilist siyasətçilərin rolu az deyil. Onlar vaxtaşırı “Rusiya ruslar üçündür” şüarı ilə yanğını körükləməyi xoşlayırlar. Belə politoloqların fikrincə, miqrantlar yerli rusların işsiz qalmasının əsas “səbəbkarlarıdır”.

Sonda qeyd edək ki, iki ölkə arasında münasibətlərin yaxşılaşması Rusiyada yaşayan azərbaycanlıların vəziyyətinə də müsbət təsir edəcək.

Yeganə HACIYEVA,
politoloq

Azərbaycan xoşməramlı qonşu, beynəlxalq münasibətlərdə sülh tərəfdarı kimi, heç bir ölkə ilə gərginlikdə maraqlı deyil. Prezident İlham Əliyevin dəfələrlə vurğuladığı kimi, Azərbaycan heç vaxt müharibəni birinci başlayan tərəf olmayıb. İstər mediada, istər diplomatik platformalarda, istərsə də döyüş meydanında həmişə cavab verən tərəf olmuşuq, bu tip çağırışların təşəbbüskarı olmamışıq.

Rusiya ilə münasibətlərə gəldikdə, qeyd etmək lazımdır ki, Azərbaycan tərəfi həmişə çalışıb ki, Rusiya ilə münasibətlər xoş və strateji xarakter daşısın. Digər tərəfdən, Rusiyada müəyyən lobbi qruplarının mövcudluğuna baxmayaraq, Moskva da anlayır ki, regionda öz maraqlarını qorumaq üçün Azərbaycanla əməkdaşlığı müsbət məcrada saxlamaq vacibdir. Mühacir məsələsinə gəlincə, qeyd etmək lazımdır ki, Rusiyada 1990-cı illərdən bəri formalaşan bir tendensiya var. Ölkə daxilində sosial və siyasi böhranlar yarananda, hakimiyyət diqqəti yayındırmaq üçün müxtəlif mövzulara əl atır və bunlardan biri də miqrantlardır. 1990-cı, 2000-ci illərdə və indi Rusiya cəmiyyətində baş verən proseslərdən diqqəti yayındırmaq, daxili auditoriyanı manipulyasiya etmək üçün miqrant kartından istifadə olunur. Hakimiyyət bəzən “vətənpərvərlik” və “millətçilik” ritorikasından ictimai rəy formalaşdırmaq vasitəsi kimi dövriyyəyə salır. Bu ritorika gündəmə gətirildikcə, miqrantlara qarşı təzyiqlər və neqativ münasibət paralel şəkildə artır. Halbuki belə yanaşma fundamental insan hüquq və azadlıqlarına açıq şəkildə ziddir. Rusiya özü Baltikyanı ölkələrdə rus icmalarına qarşı ayrı-seçkilik siyasətindən narazılıq ifadə edir, lakin eyni davranış modelini ölkə daxilində digər millətlərə, o cümlədən azərbaycanlı miqrantlara qarşı sərgiləyir.

Narahatedici məqam ondan ibarətdir ki, bu siyasət yalnız qeyri-qanuni miqrantlara deyil, çoxdan Rusiya vətəndaşlığı əldə etmiş şəxslərə də şamil olunur. Azərbaycan mənşəli vətəndaşlar belə hallarda tez-tez haqsız münasibətlə üzləşirlər. Bununla belə, Rusiya dövlətinin dayanıqlılığında mühüm rol oynayan qüvvələrdən biri məhz Azərbaycana bağlı olan şəxslər və onların rəhbərlik etdiyi diaspor təşkilatlarıdır. Onların fəaliyyəti təkcə mədəni körpü, iki ölkə arasında sosial və iqtisadi əlaqələrin sabitliyini deyil, həm də Rusiya daxilində sosial sabitliyi təmin edən amillərdən biridir. Məhz bu amilə görə Rusiya hakimiyyəti həm mühacir soydaşlarımızla, həm də artıq vətəndaşlıq almış azərbaycanlılarla münasibətləri konstruktiv və xoş məcrada saxlamaq məcburiyyətindədir. İnanırıq ki, yaxın gələcəkdə iki ölkə arasında münasibətlərin normallaşması prosesi bu istiqamətdə müsbət tendensiyanı daha da möhkəmləndirəcək, qarşılıqlı etimadı gücləndirəcək.

Musa BAĞIRLI
XQ