Müdrik yanaşma, məqsədyönlü siyasət, cəsarətli və gələcəyə hesablanmış qərar

Ulu Öndər Heydər Əliyevin SSRİ dövründə Azərbaycan dilinin dövlət kimi təsbit edilməsinə nail olması müstəsna tarixi və mənəvi-siyasi əhəmiyyətə malikdir

Çoxəsrlik dövlətçilik ənənələrinə malik Azərbaycan xalqı tarix boyu ana dilini milli kimliyinin ayrılmaz tərkib hissəsi kimi qorumuşdur. Müxtəlif tarixi-siyasi situasiyalarla üzləşsə də, xalqımız öz dilinə bağlılığını heç zaman itirməmiş, bu dəyəri nəsildən-nəslə ötürmüşdür. Bu mənəvi proses xüsusilə Sovet dövründə daha da ön plana çıxmış, milli özünüdərkin simvoluna çevrilmişdir.
1970-ci illərin ortalarından başlayaraq Sovet İttifaqında milli dillərin sıxışdırılması siyasəti daha aydın şəkildə hiss olunmağa başlamışdır. SSRİ Konstitusiyasında dövlət dili məsələsi ümumi şəkildə qeyd edilsə də, respublikaların dillərinə münasibətdə mərkəzləşdirilmiş yanaşma ana dillərin arxa plana keçirilməsini təşviq etmişdir. Belə bir dövrdə dil məsələsini gündəmə gətirmək, xüsusən də onun Konstitusiya ilə təsbitinə nail olmaq böyük siyasi cəsarət tələb etmişdir.
1978-ci il aprelin 27-də qəbul olunmuş Azərbaycan SSR Konstitusiyasına Ümummilli Lider Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə mühüm bir maddə əlavə olunmuşdur: “Azərbaycan SSR-nin dövlət dili Azərbaycan dilidir”. Bu, milli kimliyin qorunmasına yönəlmiş siyasi iradənin təzahürü idi. Həmin təşəbbüs Sovet siyasi sistemində hakim olan təzyiqlərə qarşı çıxmaqla bərabər, gələcək müstəqilliyin təməl prinsiplərindən birini – dil məsələsini öncədən təmin etmişdir. Bu qərar, əslində, milli-mənəvi dəyərlərin qorunması və gələcək dövlətçilik konsepsiyasının əsas sütunlarından birinin qurulması idi.
Ulu Öndərin ana dili məsələsi ilə əlaqədar ardıcıl mövqeyi 1995-ci ildə qəbul olunmuş müstəqil Azərbaycanın Konstitusiyasında da öz əksini tapmışdır. Konstitusiyanın 21-ci maddəsində dövlət dilinin adı “Azərbaycan dili” kimi göstərilmişdir. Ümummilli Liderin “Azərbaycan dili ilə fəxr edə bilərik. Çünki bu, zəngin və dünyada tanınan bir dildir” fikri bu qərarın arxasında mənəvi dəyərləri özündə ehtiva edən qətiyyətli iradəni nümayiş etdirir.
Müstəqillik illərində də ana dilinin inkişafı Ulu Öndər Heydər Əliyevin dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən biri olmuşdur. 2001-ci ildə “Dövlət dilinin tətbiqi işinin təkmilləşdirilməsi haqqında” Fərman imzalanmış, Azərbaycan Prezidenti yanında Dövlət Dil Komissiyası yaradılmışdır. Həmin ilin avqustunda isə 1 avqust “Azərbaycan Əlifbası və Azərbaycan Dili Günü” kimi təsis edilmişdir. 2002-ci ildə qəbul olunan “Azərbaycan Respublikasında dövlət dili haqqında” Qanun isə bu sahədə hüquqi mexanizmlərin daha da möhkəmlənməsinə xidmət etmişdir. Həmin qanunda Azərbaycan dili dövlətçiliyin əsas atributu kimi təsbit olunmuş və onun qorunması dövlətin vəzifəsi elan edilmişdir.
Ana dilimizi qorumaq üçün mühüm addımlar atan Ümummilli Liderin siyasi xətti Prezident İlham Əliyev tərəfindən inamla davam etdirilir. Dövlətimizin başçısının 2004-cü il yanvarın 12-də imzaladığı “Azərbaycan dilində latın qrafikası ilə kütləvi nəşrlərin həyata keçirilməsi haqqında” Sərəncamına əsasən, hər il latın qrafikalı Azərbaycan əlifbası ilə çap olunacaq əsərlərin siyahısı hazırlanır. Bundan başqa, həmin il yanvarın 14-də “Azərbaycan Milli Ensiklopediyasının nəşri haqqında”, eləcə də 2007-ci il dekabrın 30-da “Dünya ədəbiyyatının görkəmli nümayəndələrinin Azərbaycan dilində nəşri nəzərdə tutulan əsərlərinin siyahısının təsdiq edilməsi haqqında” sərəncamlarla ana dilinin həyatımızın bütün sahələrində müfəssəl tətbiqi gerçəkləşib. Müasir dövrün tələblərini və reallıqlarını nəzərə alan Azərbaycan Prezidentinin “Azərbaycan dilinin qloballaşma şəraitində zamanın tələblərinə uyğun istifadəsinə və ölkədə dilçiliyin inkişafına dair Dövlət Proqramı”nı 2013-cü il 9 aprel tarixli Sərəncamı ilə təsdiq etməsi milli-mənəvi varlığımızın güzgüsü olan ana dilimizin saflığının qorunması baxımından mühüm tarixi hadisədir. Dövlət Proqramının məqsədi Azərbaycan dilinin istifadəsinə və tədqiqinə dövlət qayğısının artırılması, dilimizin qloballaşma şəraitində zamanın tələblərinə uyğun istifadəsi, ölkədə dilçilik araşdırmalarının yaxşılaşdırılmasıdır. Sənəd, eyni zamanda, dilçiliyin aparıcı istiqamətlərində fundamental və tətbiqi tədqiqatların inkişafına yönəldilmiş yaradıcılıq səylərinin birləşdirilməsini və dilçiliyin müasir cəmiyyətin aktual problemləri ilə əlaqələndirilməsini nəzərdə tutur. Prezident İlham Əliyevin “Azərbaycan dilinin elektron məkanda daha geniş istifadəsinin təmin edilməsi ilə bağlı bir sıra tədbirlər haqqında” 2018-ci il 17 iyul tarixli Sərəncamı Azərbaycan dilinin inkişafı və tətbiqi dairəsinin daha da genişləndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Dövlət başçısının 2018-ci il noyabrın 1-də imzaladığı “Azərbaycan dilinin saflığının qorunması və dövlət dilindən istifadənin daha da təkmilləşdirilməsi ilə bağlı tədbirlər haqqında” Fərmanı ölkəmizdə dövlət dilinin qorunmasının daim diqqət mərkəzində saxlanıldığını bir daha təsdiq edir. Bu sənəd Azərbaycan dilinin milli-mənəvi, siyasi-hüquqi statusunun möhkəmlənməsi istiqamətində atılmış mühüm addımlardan biridir.
Beləliklə, ana dilini qorumaq milli kimliyə, milli irsə və müstəqil dövlətçiliyə sədaqət deməkdir. Bu gün xalqımız öz müstəqil və qalib dövləti ilə birlikdə zəngin mənəvi dəyərlərinin mühüm tərkib hissəsi olan ana dili ilə də qürur duyursa, bu, Ulu Öndər Heydər Əliyevin dühası, uzaqgörənliyi və milli ideallara sədaqəti ilə bərabər, Prezident İlham Əliyevin bu istiqamətdə apardığı ardıcıl və məqsədyönlü siyasətin nəticəsidir.

Heydər Əsədov
Milli Məclisin deputatı