Icma.az
close
up
RU
Müəllif qəhrəmanın travmatik əzablarını dərinləşdirsəydi... Elnarə Akimova

Müəllif qəhrəmanın travmatik əzablarını dərinləşdirsəydi... Elnarə Akimova

Kulis.az saytına istinadən Icma.az xəbər verir.

Kulis.az Elnarə Akimovanın "Hekayə diskurs kimi: "Abyssalis" yazısını təqdim edir.

Orxan Həsəninin "Abyssalis" hekayəsi ağrı və işarələri dərində gizlənən mətndir. Tale süjetində simvol və arxetiplər yetərincədir.

Fəlsəfi-bədii havasını bəlkə də Ziqmund Freydin ata kultuna bağlamaq olar.

Uşaqlıq travması, yaddaş faktoru, qəmli, ümidsiz xatirələr, psixoloji depressiyalar və s.

Ata tərəfindən atılıb, ana dəlixanada özünü asıb, keçmiş boşluq, gələcək yoxluq içində. Oğulun atası ilə söhbəti əsnasında məlum olur ki, atası da öz keçmişi, atası üçün darıxır, heçlik arasında var-gəl edir.

Orxan Həsəninin üslubunda ən mühüm çalar dilimizin poetik imkanlarından uğurla yararlanması, qəhrəmanlarının daxili aləmini təmkinli və ifadəli oyun tərzi ilə açmasıdır.

Dil vasitələri xarici effekt və təəssürat yaratmaqdan daha çox xüsusi məntiqi gücü olan dəlil və əsaslara çevrilir. Bu hekayədə də yazıçı həmin keyfiyyəti qorumağa çalışır.

İlk baxışda qəhrəmanın ömür məkanının üfüqlərində daha ata obrazına yer yoxdur: "Atam məni çağıranda, açığı, təklifini qəbul etmək istəmədim. Bütün bunlar nəyə lazımdır? Dedi, gəl, görüşək, danışaq, ancaq nə danışacağıq? Hər şey uzun zaman öncə danışılıb qurtarıb".

Amma gedişat zamanı aydın olur ki, hələ bağlar diridir. Qəhrəmanı dəniz kənarına, atası ilə görüşə gətirən, hər situasiyada özü ilə atası arasında oxşarlıqlar qurmağa vadar edən içindəki o bağlılıqdır.

Onun metaforik-simvolik yaddaşında keçmişlə bağlı hər şey yüksək işlənmə dərəcəsinə malikdir. Bütün mətn boyu yaddaş köhnə yara kimi sızıldayır:

"Bütün dünyanı gəzib ayaqdan saldım, bu sahili və bu şəhəri həmişə özümlə gəzdirdim.

- Səni bura yaddaşından başqa heç nə bağlamır.

- Bəyəm yaddaş elə-belə şeydir?".

Elə qəhrəmana da əzab verən xatirələri, keçmişidir. Atası ilə dialoqunda, ona hər baxdığında işə düşən yaddaş elementləri daxili səsin köməyi ilə açılır. Bu daxili səs addımbaşı obrazın düşüncəsində, davranış və ruhunda əks-səda verir: "Birinci görüşdə qarnının böyük olduğunu hiss eləməmişəm. Özünü bəyaz polo klassik geyiminin altında yaxşı gizləmişdi. Nə deməli? Gizlənməyi yaxşı bacarır".

Orxan Həsəninin nəsr dili üçün xarakterik olan məziyyətlərdən biri də ən minimal parçalarda situativ məqamlara vurğu etməsidir.

O məqamlar ki, konkret ünsiyyət məzmunundan əlavə obrazın keçmişi ilə uğurla motivlənirlər: "Çiyinləri ağır bir yük daşıyırmış kimi çöküb. Qocalıq özünü yavaş-yavaş bədənində büruzə verir. Cavanlıq şəklini görməmişəm deyə, nə vaxtsa cavan olduğunu təsəvvür eləmək çətindir".

Bu hekayə əslində, qəhrəmanın öz taleyinə mövqeyini müəyyənləşdirən məna strukturlarının açılması deməkdir. Mətndə üç yaş senzini simvolizə edən - uşaqlıq, gənclik və qocalıq qarşılaşdırılır, qurulan və dağıdılan qəsr - ümidlərin ovulub tökülməsi, görüş - ayrılıq, dondurma istəyi - ölümün mistik işarəsi kimi hər biri məchulluğa müncərdir. Bəlkə də real olan yazıdır ki, qəhrəman da bunu (ölümsüzlüyü!) seçməklə ömür mətnini əbədiləşdirməyə çalışır: "- Axı yazmağa dəyən nəyin var?

Doğrudanmı, danışmaq istədikləri bunlar idi?

- Anam özünü dəlixanada asdı. Yazmağa dəyən şeyim budur".

Amma müəllif qəhrəmanın travmatik əzablarını, daxili konfliktini dərinləşdirsəydi, daha iri planlarla, psixoloji rakurs və mizanlarla ötürməyə çalışsaydı psixoloji effekt yaradardı.

Halbuki atasının soyuqluğu, biganəlik altında gizlənən iztirabları daha toxunandır və təhtəlşüura birbaşa işləyir.

Hekayədə refren kimi verilən öskürək səsləri çox yaxında olan ölümün müjdəçisi kimi mənalanır. Bəlkə öz "qəzavü-qədəri" atasının ürəyinə damdığına görə oğlunu dondurma almağa göndərir (ölüm ayağında olan öz atası da ondan dondurma istəmişdi).

Geri qayıdan qəhrəman uşaqların qurduğu qəsrin dağıdıldığını görür. Bu dağılma yaşanmamış uşaqlığın, yarımçıq qalmış duyğuların, ovulub tökülmüş arzuların rəmzi olaraq modelləşir.

Əməkdar artist Yadigar Muradovun vəziyyəti açıqlandı Elşad Baratın "İkinci ömür"ünün təqdimatı keçirildi "ARB"nin binasını 2.5 milyona satmaq istəyənlərlə bağlı məhkəmə qərarı
Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:246
embedMənbə:https://kulis.az
archiveBu xəbər 12 Oktyabr 2025 15:01 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see359

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see337

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see276

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see266

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see266

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see265

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see258

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see253

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see248

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see244

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see238

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see236

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see235

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see234

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see231

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

20 Noyabr 2026 21:29see223

“Xəstələr bilmir hara getsin, hara qaçsın” Onkoloji müalicə ilə bağlı ÇAĞIRIŞ

20 Noyabr 2026 17:30see222

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see221

Ağdamda yaradıcı master klas təşkil olundu FOTO

20 Noyabr 2026 21:05see199

Cennifer Lopesdən ETİRAF: “Altı ay dayanmadan ağladım”

20 Noyabr 2026 19:20see197
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri