Icma.az
close
up
RU
Müəllif qəhrəmanın travmatik əzablarını dərinləşdirsəydi... Elnarə Akimova

Müəllif qəhrəmanın travmatik əzablarını dərinləşdirsəydi... Elnarə Akimova

Kulis.az saytına istinadən Icma.az xəbər verir.

Kulis.az Elnarə Akimovanın "Hekayə diskurs kimi: "Abyssalis" yazısını təqdim edir.

Orxan Həsəninin "Abyssalis" hekayəsi ağrı və işarələri dərində gizlənən mətndir. Tale süjetində simvol və arxetiplər yetərincədir.

Fəlsəfi-bədii havasını bəlkə də Ziqmund Freydin ata kultuna bağlamaq olar.

Uşaqlıq travması, yaddaş faktoru, qəmli, ümidsiz xatirələr, psixoloji depressiyalar və s.

Ata tərəfindən atılıb, ana dəlixanada özünü asıb, keçmiş boşluq, gələcək yoxluq içində. Oğulun atası ilə söhbəti əsnasında məlum olur ki, atası da öz keçmişi, atası üçün darıxır, heçlik arasında var-gəl edir.

Orxan Həsəninin üslubunda ən mühüm çalar dilimizin poetik imkanlarından uğurla yararlanması, qəhrəmanlarının daxili aləmini təmkinli və ifadəli oyun tərzi ilə açmasıdır.

Dil vasitələri xarici effekt və təəssürat yaratmaqdan daha çox xüsusi məntiqi gücü olan dəlil və əsaslara çevrilir. Bu hekayədə də yazıçı həmin keyfiyyəti qorumağa çalışır.

İlk baxışda qəhrəmanın ömür məkanının üfüqlərində daha ata obrazına yer yoxdur: "Atam məni çağıranda, açığı, təklifini qəbul etmək istəmədim. Bütün bunlar nəyə lazımdır? Dedi, gəl, görüşək, danışaq, ancaq nə danışacağıq? Hər şey uzun zaman öncə danışılıb qurtarıb".

Amma gedişat zamanı aydın olur ki, hələ bağlar diridir. Qəhrəmanı dəniz kənarına, atası ilə görüşə gətirən, hər situasiyada özü ilə atası arasında oxşarlıqlar qurmağa vadar edən içindəki o bağlılıqdır.

Onun metaforik-simvolik yaddaşında keçmişlə bağlı hər şey yüksək işlənmə dərəcəsinə malikdir. Bütün mətn boyu yaddaş köhnə yara kimi sızıldayır:

"Bütün dünyanı gəzib ayaqdan saldım, bu sahili və bu şəhəri həmişə özümlə gəzdirdim.

- Səni bura yaddaşından başqa heç nə bağlamır.

- Bəyəm yaddaş elə-belə şeydir?".

Elə qəhrəmana da əzab verən xatirələri, keçmişidir. Atası ilə dialoqunda, ona hər baxdığında işə düşən yaddaş elementləri daxili səsin köməyi ilə açılır. Bu daxili səs addımbaşı obrazın düşüncəsində, davranış və ruhunda əks-səda verir: "Birinci görüşdə qarnının böyük olduğunu hiss eləməmişəm. Özünü bəyaz polo klassik geyiminin altında yaxşı gizləmişdi. Nə deməli? Gizlənməyi yaxşı bacarır".

Orxan Həsəninin nəsr dili üçün xarakterik olan məziyyətlərdən biri də ən minimal parçalarda situativ məqamlara vurğu etməsidir.

O məqamlar ki, konkret ünsiyyət məzmunundan əlavə obrazın keçmişi ilə uğurla motivlənirlər: "Çiyinləri ağır bir yük daşıyırmış kimi çöküb. Qocalıq özünü yavaş-yavaş bədənində büruzə verir. Cavanlıq şəklini görməmişəm deyə, nə vaxtsa cavan olduğunu təsəvvür eləmək çətindir".

Bu hekayə əslində, qəhrəmanın öz taleyinə mövqeyini müəyyənləşdirən məna strukturlarının açılması deməkdir. Mətndə üç yaş senzini simvolizə edən - uşaqlıq, gənclik və qocalıq qarşılaşdırılır, qurulan və dağıdılan qəsr - ümidlərin ovulub tökülməsi, görüş - ayrılıq, dondurma istəyi - ölümün mistik işarəsi kimi hər biri məchulluğa müncərdir. Bəlkə də real olan yazıdır ki, qəhrəman da bunu (ölümsüzlüyü!) seçməklə ömür mətnini əbədiləşdirməyə çalışır: "- Axı yazmağa dəyən nəyin var?

Doğrudanmı, danışmaq istədikləri bunlar idi?

- Anam özünü dəlixanada asdı. Yazmağa dəyən şeyim budur".

Amma müəllif qəhrəmanın travmatik əzablarını, daxili konfliktini dərinləşdirsəydi, daha iri planlarla, psixoloji rakurs və mizanlarla ötürməyə çalışsaydı psixoloji effekt yaradardı.

Halbuki atasının soyuqluğu, biganəlik altında gizlənən iztirabları daha toxunandır və təhtəlşüura birbaşa işləyir.

Hekayədə refren kimi verilən öskürək səsləri çox yaxında olan ölümün müjdəçisi kimi mənalanır. Bəlkə öz "qəzavü-qədəri" atasının ürəyinə damdığına görə oğlunu dondurma almağa göndərir (ölüm ayağında olan öz atası da ondan dondurma istəmişdi).

Geri qayıdan qəhrəman uşaqların qurduğu qəsrin dağıdıldığını görür. Bu dağılma yaşanmamış uşaqlığın, yarımçıq qalmış duyğuların, ovulub tökülmüş arzuların rəmzi olaraq modelləşir.

Əməkdar artist Yadigar Muradovun vəziyyəti açıqlandı Elşad Baratın "İkinci ömür"ünün təqdimatı keçirildi "ARB"nin binasını 2.5 milyona satmaq istəyənlərlə bağlı məhkəmə qərarı
Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:231
embedMənbə:https://kulis.az
archiveBu xəbər 12 Oktyabr 2025 15:01 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see300

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see297

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see292

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see275

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see274

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see268

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see266

Bitkoinin qiyməti 66 min dollardan aşağı düşdü

15 Noyabr 2026 01:34see247

Məşhur model milyarderə ərə getdi

15 Noyabr 2026 00:26see232

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see219

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see216

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see215

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see213

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see209

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see203

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see199

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see192

Tuxel İspaniya mediasına sərt reaksiya verdi: “Siz özünüz qalmaqal yaradırsınız”

15 Noyabr 2026 02:17see188

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

15 Noyabr 2026 16:38see187

Yuxusuz gecədən sonra bunu edin

15 Noyabr 2026 02:02see181
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri