Müəllimlər təhsildəki yeniliklərə uyğunlaşa bilirlərmi? AÇIQLAMA

"Müasir dövrdə təhsil sistemində baş verən dəyişikliklər və texnologiyanın sürətlə tətbiqi müəllimlər üçün ciddi çağırışlar yaradır. Bu çağırışlar arasında ən vacib məsələlərdən biri müəllimlərin, xüsusilə yaşlı nəsil müəllimlərin, yeniliklərə necə adaptasiya olunmasıdır. Azərbaycanda təhsil sahəsində innovasiyalar genişlənməkdədir: rəqəmsal platformalar tətbiq olunur, interaktiv təlim metodları yayılır və STEM yanaşması getdikcə daha çox əhəmiyyət kəsb edir. Lakin bu dəyişikliklərin səmərəsi yalnız müəllimlərin bu yeniliklərə uyğunlaşması ilə mümkündür".
Bu sözləri Demokrat.az-a açıqlamasında təhsil məsələləri üzrə ekspert Kamran Əsədov deyib. 
"Yaşı çox olan müəllimlər böyük pedaqoji təcrübəyə sahibdirlər. Onların illərlə formalaşmış tədris üsulları və fənn üzrə bilikləri şagirdlər üçün dəyərli bir sərvətdir. Bununla yanaşı, dəyişikliklərə uyğunlaşmaqda çətinlik çəkən bir qrup müəllim var ki, bu da əsasən texnologiya ilə işləmək və yeni tədris metodlarını tətbiq etməklə bağlıdır. Rəqəmsal resurslardan istifadə, tədrisin interaktiv alətlərlə təşkili və yenilənmiş kurikulum tələblərinə uyğun dərs keçmək bəzən yaşlı müəllimlər üçün problem yaradır. Bu çətinliklərin əsas səbəbi isə iki amil ilə bağlıdır: texnoloji savadsızlıq və ənənəvi metodlara üstünlük vermək".
O bildirib ki, texnoloji savadsızlıq məsələsi xüsusilə vacibdir:
"Azərbaycanda, 2023-cü ildə Təhsil Nazirliyinin açıqladığı statistikaya görə, müəllimlərin yalnız 63%-i rəqəmsal texnologiyalarla işləməkdə kifayət qədər bacarıqlıdır. Yaşlı müəllimlər arasında bu rəqəm daha aşağıdır – təxminən 42%. Bu, texnologiyanın təhsil sistemində geniş tətbiqinə maneə yaradan əsas faktorlardan biridir. Digər tərəfdən, ənənəvi metodlara üstünlük verən müəllimlər bəzən yeni yanaşmaların səmərəliliyinə skeptik yanaşırlar. Onlar üçün əvvəllər istifadə etdikləri üsullar daha rahat və səmərəli görünür, çünki bu metodlar onlara uzun illər ərzində müsbət nəticələr qazandırıb".
Ekspert qeyd edib ki, dünya təcrübəsinə baxdıqda, bu problemin müxtəlif ölkələrdə fərqli yollarla həll olunduğunu görürük:
"Məsələn, Finlandiyada müəllimlərin yaşı və təcrübəsindən asılı olmayaraq davamlı peşəkar inkişaf proqramları həyata keçirilir. Yaşlı müəllimlər üçün xüsusi təlimlər təşkil olunur ki, burada onlar texnologiyadan istifadə etməyi və yeni metodları tətbiq etməyi öyrənirlər. Finlandiya modeli göstərir ki, dəstəkləyici yanaşma ilə hətta ənənəvi metodlara bağlı olan müəllimlər belə dəyişikliklərə uğurla adaptasiya ola bilirlər.
Yaponiyada isə müəllimlərin yeniliklərə uyğunlaşmasını təmin etmək üçün mentorluq sistemi tətbiq olunur. Gənc və texnoloji baxımdan savadlı müəllimlər yaşlı həmkarlarına dəstək olur, onları yeni alətlərlə tanış edir və təlim prosesində bu alətləri tətbiq etməyə kömək edirlər. Bu yanaşma nəsillər arasında əlaqəni gücləndirir və məktəbdaxili əməkdaşlığı artırır".
Onun sözlərinə görə, Azərbaycanda bu yanaşmaların bir hissəsi tətbiq olunmağa başlasa da, bəzi məhdudiyyətlər hələ də mövcuddur:
"Məsələn, müəllimlər üçün təşkil olunan təlim proqramları bəzən kütləvi xarakter daşıyır və fərdi ehtiyaclara cavab vermir. Halbuki hər bir müəllimin fərqli çətinlikləri və öyrənmə tempinə uyğun xüsusi yanaşmaya ehtiyacı var. Bundan əlavə, məktəblərdə texnoloji dəstək sisteminin yetərsiz olması, xüsusən də kiçik şəhər və kəndlərdə, müəllimlərin yeniliklərə adaptasiyasını çətinləşdirir.
Yaşlı müəllimlərin yeniliklərə uyğunlaşması üçün kompleks həll yolları tələb olunur. İlk növbədə, fərdi ehtiyaclara uyğun təlim proqramları təşkil edilməlidir. Müəllimlərə yeni texnologiyaların istifadəsini addım-addım öyrədən və praktiki yanaşmanı əks etdirən təlimlər onların inamını artıracaq. Bundan əlavə, mentorluq sistemi tətbiq olunmalı və gənc müəllimlər yaşlı həmkarlarına dəstək göstərməlidir".
Kamran Əsədov qeyd edib ki, texnologiya ilə bağlı başqa bir vacib məqam isə müəllimlərin texniki problemlərlə üzləşdikdə tez bir zamanda yardım ala bilməsidir:
"Bunun üçün məktəblərdə texniki dəstək qrupları yaradılmalı və hər bir müəllimə lazımi kömək göstərilməlidir. Eyni zamanda, yaşlı müəllimlərin təcrübəsi nəzərə alınaraq, onların ənənəvi metodlarını müasir yanaşmalarla birləşdirən bir model hazırlanmalıdır. Bu, onların yeniliklərə daha rahat adaptasiya olmasını təmin edər.
Nəticə etibarilə, yaşlı müəllimlərin yeniliklərə ayaq uydurması mümkündür, lakin bunun üçün təhsil sisteminin hərtərəfli dəstək mexanizmi təqdim etməsi vacibdir. Onların pedaqoji təcrübəsi və dərin bilikləri müasir təhsil metodları ilə birləşdirilərsə, həm şagirdlər, həm də təhsil sistemi üçün böyük nailiyyətlər əldə edilə bilər. Əsas odur ki, yeniliklər zorla deyil, təşviq və dəstək yolu ilə tətbiq edilsin. Bu yanaşma nəsillər arasında tədris təcrübəsini körpülərlə bağlayaraq təhsil sisteminin ümumi inkişafını təmin edəcək".
Əfsanə Kamal
Demokrat.az