Müharibə kölgəsində sülh axtarışı ŞƏRH

Ukrayna ilə Rusiya arasında davam edən müharibə fonunda İstanbul növbəti dəfə tərəflər arasında danışıqlara ev sahibliyi etdi. Türkiyənin vasitəçiliyi ilə keçirilən bu görüş, hər iki tərəfin diplomatik yolla çıxış axtarışını davam etdirdiyini göstərir. Danışıqların əsas məqsədi döyüşlərin dayandırılması, humanitar dəhlizlərin açılması və münaqişənin siyasi həll yollarının araşdırılması olub.

Danışıqlar İstanbulun Dolmabaxça sarayında baş tutub. Hökumət nümayəndələri ilə yanaşı hər iki tərəfdən diplomatik və hərbi təmsilçilər də görüşlərə qatılıb.  Görüş zamanı Ukrayna tərəfi özünün neytral status əldə etməyə hazır olduğunu və təhlükəsizliyinin beynəlxalq zəmanətlərlə təmin edilməsini tələb etdiyini açıqlayıb. Bu, Ukraynanın NATO üzvlüyünə dair əvvəlki istəklərindən geri çəkilməyə hazır olduğuna işarə kimi dəyərləndirilir. Rusiya tərəfi isə bu kimi addımları “prinsipial irəliləyiş” kimi qiymətləndirib, lakin bildirib ki, Krımın statusu və Donbas bölgəsindəki vəziyyətlə bağlı güzəştlər hələ də mümkün deyil.

Danışıqlardan sonra hər iki tərəf birbaşa atəşkəs barədə razılığa gəlməsə də, müəyyən sahələr üzrə ortaq mövqelər formalaşıb. Xüsusilə, mülki əhalinin təxliyəsi, əsir dəyişməsi və humanitar yardım məsələlərində ilkin razılaşmalar əldə olunub. Tərəflər danışıqları davam etdirmək barədə prinsipial razılığa gəliblər.

Beynəlxalq ictimaiyyət İstanbul görüşünü ehtiyatlı nikbinliklə qarşılayıb. Avropa İttifaqı və BMT danışıqları dəstəklədiyini və hərbi əməliyyatların dayandırılması üçün bu cür təşəbbüslərin vacib olduğunu vurğulayıb.

Türkiyədə son seans danışıqlar əsnasında hansısa bir ciddi nəticəni gözləmək özü bir sadəlövhlükdür. Tək ona görə yox ki, Ukrayna tərəfi burada çox uğurla "hörümçək əməliyyatı"nı həyata keçirdi. Məsələ burasındadır ki, artıq burda iki qütb savaşı baş verir. Yəni, Rusiya özü-özlüyündə öz müttəfiqləri və Ukrayna ətrafında yığılmış müttəfiqlər qrupu ilə. 

Bu həqiqətən də belədir ki, artıq 50-dən çox ölkə bu prosesə cəlb olunub. Bu zarafat deyil. Diqqətlə yanaşsaq, görərik ki, burda dünya müharibəsinin işarələri özünü büruzə verir. Məsələ ondadır ki, tərəflərin məqsədləri ayrı-ayrıdır, yəni, bir-birindən fərqlənir.

Bu sözləri "Operativ Məlumat Mərkəzi-OMM"-ə müsahibəsində politoloq Tofiq Abbasov deyib.

Ekspertin fikrincə, atəşkəs bu yaxında olmayacaq. Çünki, Rusiyanın strateji məqsədi ondan ibarətdir ki, Ukraynadan çox sayda ərazi əldə etsin. Daha sonra Ukraynanın dənizlərə çıxışını bağlasın. Bu o deməkdir ki, Rusiya Odessa, Nikolayev və digər dənizkənarı şəhərləri götürəcək.

"Hörümçək əməliyyatı"ndan sonra da vəziyyət xeyli gərginləşib və demək olar ki, indi top Rusiyanın tərəfindədir. Bizə bəlli olan odur ki, əlli mindən artıq hərbi kontingent hazırda Sumı vilayətinin ərazisində cəmləşib. Yəni, Rusiya indi ya hücuma keçəcək, ya ona əks-hücum da demək olar, amma məqsəd bundan ibarətdir ki, həqiqətən də Ukraynaya təsirli bir zərbə endirilsin. Burda məsələnin müqəddaratında Avropa üçlüyünün iştirakı var".

Tofiq Abbasov bildirir ki, Paris, London və Berlin ciddi cəhdlə çalışırlar ki, Kiyevi öz tərəflərindən buraxmasınlar. Trampın sülh çağırışları fonunda əksinə, müharibəni davam etdirsinlər. Artıq meydana yeni bir çalar da gəlib. Demək Avropa İttifaqı, NATO bildirir ki, guya Ukraynanı öz sıralarında görmək istəyirlər. Bunların hər biri ayrı-ayrı qurumlardır; hərbi-siyasi, siyasi, geosiyasi və geoiqtisadi. Əlbəttə ki, burda vəziyyətin gərginliyi ondan ibarətdir ki, bir halda ki, bu ölkənin gələcəyi ilə bağlı böyük bir qaranlıq var, müqəddaratı ilə bağlı əmmalar var, müəmmalar var. Hansı şəkildə Avropa İttifaqı ya NATO onu öz sıralarına qəbul edəcək?

Ekspertin fikrincə, burda söz siyasi avansdan gedir. Yəni, Ukraynanı bir növ şirnikləndirirlər. Onu ruhlandırırlar ki, sən müharibəni dayandırma, Rusiyanı maksimal dərəcədə zəiflət. Biz isə üzərimizə düşən məsələləri həll edəcəyik. Amma bunlar elə məsələlər deyil ki, yüngül bir tərzdə həllini tapsın. Ən azı əgər Avropa İttifaqına üzvlükdən söhbət gedəcəksə, orda iki-üç dövlət var ki, qəti surətdə Ukraynanı orda görmək istəmirlər. Bunlardan biri Polşa, biri Macarıstan, digəri isə Slovakiyadır.

Politoloq hesab edir ki, NATO-ya qeyri-müəyyən tərzdə hələ ki mövcudluğunu qoruyub saxlaya bilən Ukrayna lazım deyil. NATO-ya başağrı da lazım deyil. Əlbəttə bunlar hamısı ona görə edilir ki, Ukraynanı müharibədən geri çəkməsinlər. Əksinə, Zelenskinin vasitəsilə o ki açıq-aşkar burda Rusiya ilə dirəniş göstərir, o onların gözləntilərini doğrultsun.

“Düşünürəm ki, bu proseslərdə əlbəttə ki hələ atəşkəs perespektivi nəinki aydın, ümumiyyətlə görünmür. Əgər danışıqlardan söhbət gedirsə, biz anlayırıq ki, Putin bildirib ki, birmənalı şəkildə mən Zelenskini tanımıram, onunla danışıqlara oturmayacam. Baxmayaraq ki, hazırda Türkiyə yeni bir platforma formalaşdırır ki, böyük bir konfrans keçirsin və Ukrayna böhranının qarşısını almaqdan ötrü bütün ölkələrin rəhbərlərini dəvət etsinlər, Amerika Birləşmiş Ştatları, Avropa İttifaqı və s. Amma mənə elə gəlir ki Putin bu proseslərdə iştirak etməyəcək. Ola bilsin ki, indi Türkiyə diplomatiyası həqiqətən də çox tutarlı bir ideya ilə təşəbbüs göstərir, ancaq bu təşəbbüs reallaşacaq yoxsa yox. Bax məsələ də budur. Düşünürəm ki, hələ atəşkəsə çox qalıb. Ən azı bir-iki il müharibə gedəcək”, - deyə Tofiq Abbasov vurğulayıb.

Aminə Nəzərova