NASA 44 illik sirri çözdü: Vulkanik sirr ortaya çıxdı

NASA, Yupiterin peyki İo-nun Günəş sistemindəki ən vulkanik göy cismi olduğunu izah edən mühüm kəşf etdi. 44 illik bu elmi sual NASA-nın Juno kosmik gəmisi tərəfindən toplanan məlumatlarla həll edilib.

Gununsesi.info Türkiyə KİV- ə istinadən xəbər verir ki, diametri cəmi 3600 kilometr olan İo ölçüsünə görə Yerin peyki ilə eynidir. Bununla belə, səthində 400-dən çox vulkan və kosmosa kilometrlərlə uzanan lava püskürmələri ilə digər göy cisimlərindən daha aktiv vulkanik quruluşa malikdir.

Bu vulkanik fəaliyyət ilk dəfə 1979-cu ildə NASA-nın Voyager 1 kosmik gəmisi tərəfindən çəkilmişdir. Kəşfi edən alim Linda Morabito bildirmişdir ki, bu fəaliyyətin mənbəyini anlamaq o vaxtdan bəri elm adamlarının əsas diqqət mərkəzindədir.

NASA-nın Yupiter və onun peyklərini araşdırmaq üçün 2011-ci ildə kosmosa göndərdiyi Juno kosmik gəmisi 2023 və 2024-cü illərdə iki dəfə İo-ya yaxın keçidlər edib. Səthindən cəmi 1500 kilometr məsafədə olan Juno, İonun cazibə qüvvəsini və daxili quruluşunu araşdırmaq üçün kritik məlumatlar topladı.

İo-nun elliptik orbitinə görə, Yupiterin cazibə qüvvəsi Aya daim dəyişən təzyiq göstərir. Bu proses “gelgit bükülmə” adlanır və Io-nun daxili hissəsində böyük istilik enerjisi istehsal edir. Bu enerji İo-nun daxili strukturunun hissələrini əritmək üçün kifayət qədər güclüdür.

Uzun illər İonun səthinin altında bütün Yer kürəsini əhatə edən maqma okeanının olduğu düşünülürdü. Lakin Junonun əldə etdiyi məlumatlar bu fərziyyəni təkzib etdi. Tədqiqat, Io-nun əsasən möhkəm daxili quruluşa sahib olduğunu və hər bir vulkanın öz yeraltı maqma kamerası ilə qidalandığını ortaya qoydu.

Bu yeni tapıntılar göstərir ki, gelgit qüvvələri həmişə maqma okeanı yaratmır. NASA-dan bildirilib ki, bu kəşf təkcə İo-nun strukturunu deyil, həm də planetin formalaşması və təkamül prosesləri haqqında ümumi anlayışımızı yenidən formalaşdırır.

Tədqiqatın nəticələri təkcə İo üçün deyil, Yupiterin Avropası və Saturnun Enseladusu kimi digər peyklər və hətta Günəş sistemindən kənar planetlər üçün də mühüm nəticələr verir. Bu tapıntılar planetlərin və ayların daxili quruluşunu və təkamülünü daha yaxşı başa düşməyi təmin edə bilər.

NASA alimləri bildiriblər ki, bu kəşf planetar elmdə yeni tədqiqatlar üçün başlanğıc nöqtəsidir. İo-nun qeyri-adi vulkanik quruluşu həm öz Ayı, həm də digər planetləri başa düşmək üçün bir model kimi istifadə edilə bilər.

Günel Həsənova

Gununsesi.info