Nazim Rzayev möcüzələr yaratmış sənətkar

Fəxriyyə MƏMMƏDOVA

Bitməkdə olan 2025-ci il bir sıra yubileylərlə əlamətdar oldu. Həmin sırada Nazim Rzayevin 100 illik yubileyi diqqətsiz ötüşmədi.  Bu münasibətlə Müslüm Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında görkəmli dirijor, Azərbaycan Dövlət Kamera Orkestrinin ilk baş dirijoru və bədii rəhbəri, Xalq artisti Nazim Rzayevin anadan olmasının 100 illik yubileyinə həsr olunmuş konsert keçirilmişdi. Konsertdə Qara Qarayev adına Azərbaycan Dövlət Kamera Orkestri çıxış etmiş, orkestri dirijor Əyyub Quliyev məharət və xüsusi şövqlə idarə etmişdir. Konsertin solistləri violin ifaçısı Elvin Hoca Qəniyev və metso-soprano Aytac Şıxəlizadə olmuşdur.

Konsertin əsas ideyası və məqsədi Azərbaycan musiqi mədəniyyətində silinməz iz qoymuş Nazim Rzayevin zəngin yaradıcılıq irsini xatırlamaq, onun Azərbaycan musiqi tarixində rolunu bir daha vurğulamaq idi. Bu baxımdan proqramın məzmunu və seçilmiş əsərlər xüsusi dramaturji məntiqə əsaslanaraq tərtib edilmişdi.

Konsertin giriş sözü sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru, Əməkdar incəsənət xadimi, professor Zümrüd Dadaşzadəyə həvalə olunmuşdu. Zümrüd xanım çıxışında Nazim Rzayevin sənətkar obrazını 60-cı illər musiqi mədəniyyəti kontekstində təqdim edərək, onun Azərbaycan musiqisi üçün əfsanəvi şəxsiyyət olduğunu qeyd etdi. Çıxış zamanı dirijorun həyat və yaradıcılıq yolu, təhsili, tutduğu vəzifələr və onun dirijorluğu altında səslənmiş Azərbaycan musiqisinin şah əsərləri və dünya musiqisi əsərləri  haqqında ətraflı məlumat verildi.

Konsertin proqramı Hendelin 3 saylı "Su üzərində musiqi" süitası ilə açıldı. Barokko dövrünə aid bu əsərin proqramın əvvəlində səsləndirilməsi təsadüfi deyildi. Məlum olduğu kimi, Nazim Rzayev öz fəaliyyətində barokko musiqisinə xüsusi önəm vermiş və həmin dövrün nadir ifa olunan nümunələrini kamera orkestrinin repertuarına daxil etmişdir. Orkestr Hendelin musiqisini üslub xüsusiyyətlərinə uyğun olaraq yüngül faktura, aydın frazirovka və balanslı dinamika ilə təqdim etdi.

Proqramın növbəti əsəri Feliks Mendelsonun violin və orkestr üçün re minor konserti oldu. Bu əsərdə solist kimi Elvin Hoca Qəniyev çıxış etdi. Solistin ifası yüksək texniki məharəti ilə yanaşı, dərin bədii duyum və emosional zənginliklə seçilirdi. Elvin Hoca Qəniyevin səhnə davranışı, bədən plastikasının musiqi ilə vəhdəti onun əsəri bütöv şəkildə qavradığını açıq şəkildə nümayiş etdirirdi. İfa dinləyicilər tərəfindən böyük rəğbətlə qarşılandı. Solistin alqışlara cavab olaraq proqramdan kənar Antonio Vivaldinin "İlin fəsilləri" silsiləsindən bir hissəni ifa etməsi konsertin emosional təsirini daha da gücləndirdi.

Qeyd edək ki, E.H.Qəniyevin bu gecədə iştirakı təsadüfi deyildi. Onun babası, müqtədir musiqiçi Sərvər Qəniyev Azərbaycan Dövlət Kamera Orkestrinin ilk konsertmeysteri və solistlərindən olmuş, 80-ci illərdə Nazim Rzayev Türkiyədə yaradıcılıq ezamiyyətində olarkən orkestrə bir müddət rəhbərlik etmişdi.

Konsertin davamında Qara Qarayevin "Mən sizi sevirdim" və "Gürcüstan təpələrində" romansları səsləndi. Bu əsərlərin proqramda yer alması da dərin simvolik məna daşıyırdı. Fikrət Əmirovla bahəm, Qara Qarayev Azərbaycan Dövlət Kamera Orkestrinin yaranmasının əsas təşəbbüskarlarından biri olmuş, Nazim Rzayev isə bu romansları məhz kamera orkestri üçün işləyərək onlara yeni nəfəs vermişdir. Solist Aytac Şıxəlizadənin ifası səs tembrinin zənginliyi, mətnin emosional dərinliyinin incə şəkildə çatdırılması və orkestr ilə harmonik vəhdəti ilə seçilirdi.

Bakıda ilk dəfə ifa olunan Adam Veselovskinin "Mələklərin mahnısı" əsərinin səsləndirilməsi konsertə xəfif kədər aşılanmış lirik notlar gətirdi və proqramın üslub rəngarəngliyini artırdı. Ardınca  Çaykovskinin "Gün hökm sürür" romansı ifa olundu ki, bu da proqramın lirik xəttini daha da gücləndirdi.

Konsertin sonuna yaxın dirijor Əyyub Quliyev qısa çıxış edərək Nazim Rzayev irsinin Azərbaycan musiqi mədəniyyəti üçün əhəmiyyətini vurğuladı və bu irsin davamlı şəkildə tədqiq olunmasının vacibliyini qeyd etdi. Konsert Fikrət Əmirovun "Min bir gecə" baletindən "Şəhrizadın bayramı" və final səhnəsinin ifası ilə yekunlaşdı. Həmin musiqi parçasının ifası da təsadüfi deyildi. Bəllidir ki, məhz Nazim Rzayev "Min bir gecə" baletinin ilk musiqi rəhbəri olmuşdur. Bu möhtəşəm final proqramın ideya və emosional kulminasiyası oldu.

Ümumiyyətlə, konsert həm əsər seçimi, həm ifa səviyyəsi, həm də ideya yükü baxımından yüksək bədii dəyərə malik idi. Gecə Nazim Rzayev şəxsiyyətinin və irsinin layiqincə anılması ilə yanaşı, Azərbaycan musiqi həyatında kamera orkestrinin rolunu bir daha nümayiş etdirdi. İfaçılara və orkestrə gələcək yaradıcılıq fəaliyyətlərində uğurlar arzulayır və ümid edirik ki, Nazim Rzayevin zəngin irsi bundan sonra da layiqincə yaşadılacaqdır.