Neft 150 dollar olacaq: kim itirir, kim qazanır?

Yaxın Şərqdə ABŞ-İsrail və İran arasında müharibənin genişlənməsi qlobal enerji bazarını ciddi şəkildə sarsıdır.

Modern.az-ın məlumatına görə, analitiklər xəbərdarlıq edir ki, qarşıdurma uzanarsa və xüsusilə Hörmüz boğazında daşımalar uzun müddət pozularsa, dünya bazarında neftin qiyməti 150 dollar həddinə qədər yüksələ bilər.

Bu ssenari 2008-ci ildə qeydə alınmış rekord qiymətlərə yaxın bir vəziyyət yarada və qlobal iqtisadiyyatda yeni inflyasiya dalğasına səbəb ola bilər.

Hazırda neft bazarında ən böyük risk təklifin azalmasıdır. Hörmüz boğazından dünya üzrə neft və mayeləşdirilmiş qaz tədarükünün təxminən 20 faizi keçir. Bu marşrutda hər hansı uzunmüddətli blokada və ya təhlükəsizlik problemi bazarda ciddi çatışmazlıq yarada bilər. Eyni zamanda bəzi Körfəz ölkələrinin hasilatı azaltması və logistika zəncirində problemlər qiymət artımını sürətləndirə bilər.

Qiymətlərin 150 dollara qədər qalxması ilk növbədə neft idxalından asılı olan ölkələrə ciddi zərbə vuracaq. Xüsusilə Avropa İttifaqı ölkələri, Türkiyə, Hindistan, Yaponiya və Cənubi Koreya yüksək enerji qiymətlərindən ən çox əziyyət çəkən iqtisadiyyatlar arasında göstərilir. Bu ölkələrdə yanacaq və elektrik qiymətlərinin bahalaşması inflyasiyanı artıracaq, sənaye istehsalını bahalaşdıracaq və iqtisadi artımı zəiflədə bilər.

Çin də dünyanın ən böyük enerji idxalçılarından biri kimi yüksək qiymətlərdən ciddi təsirlənə bilər. Enerji xərclərinin artması istehsal və logistika qiymətlərini yüksəldərək qlobal tədarük zəncirində yeni bahalaşma dalğası yarada bilər.

Digər tərəfdən, yüksək neft qiymətləri enerji ixrac edən ölkələr üçün böyük gəlir artımı deməkdir. Bu baxımdan Səudiyyə Ərəbistanı, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Qətər, Küveyt, Norveç, Rusiya və Azərbaycan kimi ölkələr qlobal bazarda qiymətlərin yüksəlməsindən maliyyə baxımından fayda əldə edə bilərlər. Xüsusilə dövlət büdcəsinin böyük hissəsi enerji gəlirlərindən formalaşan ölkələr üçün bu vəziyyət əlavə gəlir və fiskal imkanlar yarada bilər.

Bununla belə, bəzi analitiklər xəbərdarlıq edir ki, qiymətlərin həddindən artıq yüksəlməsi uzunmüddətli perspektivdə neft ixrac edən ölkələr üçün də risk yarada bilər. Çünki çox yüksək enerji qiymətləri qlobal iqtisadi artımı zəiflədə və nəticədə enerji tələbatının azalmasına səbəb ola bilər.

ABŞ üçün isə vəziyyət ikili xarakter daşıyır. Bir tərəfdən ölkə böyük neft istehsalçısı olduğu üçün enerji şirkətləri yüksək qiymətlərdən qazanc əldə edir. Digər tərəfdən, daxili bazarda yanacaq qiymətlərinin bahalaşması inflyasiyanı artıraraq iqtisadi və siyasi təzyiq yarada bilər.

Ekspertlərin fikrincə, müharibənin gedişatı və Hörmüz boğazındakı vəziyyət yaxın aylarda neft bazarının əsas istiqamətini müəyyən edəcək. Əgər gərginlik azalmayacaqsa, dünya bazarında enerji qiymətlərinin yüksək səviyyədə qalacağı və qlobal iqtisadiyyata ciddi təsir göstərəcəyi ehtimalı artır.