Neftin kəskin bahalaşması müharibələrin taleyini dəyişə bilərmi?

Yaxın Şərqdə gərginlik artdıqca enerji bazarlarında da narahatlıq yüksəlir. Xüsusilə İran və ABŞ-İsrail arasında davam edən müharibə neft bazarını birbaşa təsirləndirən əsas amillərdən sayılır.

BAKU.WS-in məlumatına görə, analitiklər hesab edir ki, belə bir münaqişə genişlənərsə, ilk reaksiya məhz neft qiymətlərində kəskin artım şəklində özünü göstərə bilər.

İran dünyanın mühüm enerji bölgələrindən birində yerləşir və qlobal neft daşımalarının böyük hissəsi Hörmüz boğazından keçir. Bu strateji marşrutda gərginliyin artması bazarlarda dərhal qiymət sıçrayışına səbəb olur. Əgər bu keçid təhlükə altına düşərsə, analitiklərin fikrincə, neftin qiyməti qısa müddətdə 130 dollar həddini keçə bilər.

Belə bir bahalaşma ilk baxışdan enerji ixrac edən ölkələr üçün gəlir artımı deməkdir. Lakin qlobal iqtisadiyyat üçün bu, ciddi təzyiq yaradır. ABŞ və Avropa kimi böyük iqtisadiyyatlarda enerji xərclərinin artması inflyasiyanı sürətləndirə, sənaye və nəqliyyat sektorunda xərcləri kəskin yüksəldə bilər. Bu isə siyasi dairələrdə münaqişənin daha da genişlənməsinin qarşısını almaq üçün diplomatik təzyiqləri artırır.

Ekspertlərin bir qismi hesab edir ki, neftin qiyməti 150 dollardan yuxarı qalxarsa, bu artıq təkcə enerji bazarı deyil, bütövlükdə qlobal iqtisadi sabitlik üçün risk yarada bilər. Belə vəziyyətdə böyük dövlətlər münaqişənin daha da genişlənməsinin iqtisadi nəticələrini nəzərə alaraq gərginliyi azaltmaq üçün siyasi həll yollarına üstünlük verə bilərlər.

Digər tərəfdən, yüksək enerji qiymətləri bəzi ölkələrə hərbi və iqtisadi imkanlarını qorumağa kömək edə bilər. Bu isə münaqişənin həm uzanması, həm də daha mürəkkəb geosiyasi vəziyyətə çevrilməsi riskini yaradır.

Qeyd edək ki, neft bazarı Yaxın Şərqdəki qarşıdurmaların görünməyən, lakin çox təsirli faktorlarından biridir. İran və İsrail–ABŞ arasında gərginlik artdıqca neft qiymətləri təkcə iqtisadi göstərici deyil, həm də siyasi qərarlara təsir edən strateji siqnal rolunu oynaya bilər. Bu səbəbdən enerji bazarındakı hər bir ciddi bahalaşma regiondakı münaqişələrin taleyinə dolayısı ilə təsir göstərə bilir.